Koronabirusa COVID-19: Eusko Jaurlaritzaren, Confebasken eta sindikatuen bilera. Euskal enpresen jarduera % 50ean dago, koronabirusagatik, Confebasken esanetan.

Baserriko produktuak bildu eta saltzeko aukera emango du zerbitzu berri batek. Helburua koronabirusaren pandemiak zuzeneko salmentan duen eragina arintzea da.

Espainiako Gobernuak aitortu du Txinan erositako 9.000 test azkar bueltatu egin behar izan dituela, behar bezala funtzionatzen ez zutela egiaztatu eta gero.

«Langileen osasuna, enplegua eta lan baldintzak gero eta okerragoak direla ikusita», lantokietan protestak antolatu dituzte ELA, LAB, ESK, Steilas, EHNE eta Hiru sindikatuek biharko. «Bakoitzak dituen baliabideekin» mobilizatzera deitu dute: lan eteteak, elkarretaratzeak, argazkiak edo zarata. Eusko Jaurlaritzari, Nafarroako Gobernuari eta patronalei eskatu diete «funtsezko zerbitzuetan beharrezkoak eta eraginkorrak diren prebentzio neurriak aplikatzeko», baita «funtsezkoa ez den lan jarduera oro geldiarazteko, eta enplegua eta lan baldintzak bermatzeko».

Koronabirusak eragindako krisia dela-eta langileak pairatzen ari diren egoera nabarmendu dute. Azken egunetan, hainbat beharginek salatu dute prebentzio neurri egokirik gabe ari direla. Sindikatuen arabera, funtsezko zerbitzuetan lanean ari diren pertsonak «behartuta daude lanera joatera, beharrezkoak diren prebentzio neurriak bermatuak izan gabe», eta, horregatik, «etengabeko arriskuan» daude.

Azaldu dutenez, ordea, lanera joaten ari direnak ez dira oinarrizko zerbitzuetako langileak soilik. «Funtsezko zerbitzuetan lan egiten ez duten langileak ere behartuta daude, Jaurlaritzak, Nafarroako Gobernuak eta patronalek interes ekonomikoak lehenesten dituztelako haien osasunaren gainetik». Horregatik eskatu dute lantoki horiek berehala ixteko.

Enplegu erregulazioen gaia ere izan dute mintzagai sei sindikatuek —atzo, 88.200 langile Hego Euskal Herrian—. Ohartarazi dute milaka pertsonaren lan baldintzen prekarizazioan sakontzeko erabiltzen ari direla krisian: «Aurreko krisia langileei ordainarazi ziguten, eta, orain, patronalek eta gobernuek nahi dute osasun krisia ere guk ordaintzea».

Sindikatuek ez dute baztertzen ixten ez dituzten enpresak salatzea. Hala adierazi dute egunotan ELAk eta LABek. Eta horixe bera azpimarratu zuen atzo Mitxel Lakuntzak, Radio Euskadin eginiko elkarrizketa batean. ELAko idazkari nagusiak salatu duenez, enpresa batzuen jabeek ez dute neurririk hartu langileak babesteko; horren adibide jarri ditu Sidenor eta Tubacex. Horrekin batera, nabarmendu du autogintza, aeronautika eta eraikuntza sektoreak ez direla «lehentasuneko jarduerak», eta gelditu beharko luketela.

«Okerrera» egin dezake

Confebaskek beste behin adierazi du ez duela sindikatuekin eztabaidetan aritzeko asmorik, argudiaturik ez dela horretarako garaia, eta ohartarazi du itxiera orokortu batek «egoera okertu» baino ez lukeela egingo. Berri agentzia bati eginiko adierazpenetan, patronalak berretsi du jarduera eteteko beharrik ez duela ikusten langileen segurtasuna bermatzen den lantokietan. Kezka agertu du enplegu erregulazioen ugaritzea dela eta. «Hau hasi besterik ez da egin». Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako merkataritza ganberak ere, ohar bateratu batean, jarduera mantentzearen alde azaldu dira.

Arantxa Tapia Ekonomiaren Garapenerako sailburuak, berriz, esan du osasuna bermatzea dela Jaurlaritzaren lehentasuna, baina horrekin batera nabarmendu du «jarduera ekonomikoa ere zaindu» beharra dagoela. ETB1en eginiko elkarrizketa batean, adierazi du oso zaila dela oinarrizko zerbitzuen katea non eten behar den erabakitzea. Atzeraldia iragarri du datozen hiru hilabeteetarako.

Beste foru dekretu bat, beste laguntza sorta bat. Beste euskal ogasunek egin bezala, Nafarroak ere zergen inguruko neurri gehiago hartu ditu. Atzo, kontseilu osteko agerraldian, Jose Mari Aierdi bigarren presidenteordeak azaldu zuen ehun ekonomikoari likidezia bermatu nahi diotela, batik bat «autonomoei eta enpresa txikiei». Hain zuzen ere, kolektibo horri begira dago neurri nagusia: urtarriletik ekainera arteko errenta zergaren ordainketak eten egingo dizkie 25.000 autonomori. 27 milioi euro utziko du euren eskuetan.

Halaber, Aierdik azaldu zuen zergen ordainketak atzeratuko direla: BEZ, errenta eta sozietate zergetan lehen hiruhilekoko autolikidazioak borondatez aurkezteko eta ordaintzeko epea ekainaren 1era atzeratuko dute —egungo epemuga apirilaren 20a zen—. Gauza bera otsaileko autolikidazioen kasuan: apirilaren 30era atzeratuko dituzte. Horrekin batera, apirilaren 14ra arte Ogasunarekin kitatu beharreko zorra hilaren amaierara atzeratuko da, eta zorraren berri martxoaren 14tik aurrera eman dietenei ekainaren 1era luzatuko diete. Indarrean den zorren ordainketa hilabete batez atzeratuko da. Zerga arloko prozedurak ere atzeratu egingo dira. Halaber, autonomoei eta urtean sei milioi eurotik behera fakturatzen duten enpresei zor ororen ordainketak zazpi hilabetez atzeratuko dizkiete, interesik gabe. Gobernuak dei berezia egin die egoera ekonomiko onean diren enpresei, «arduraz eta elkartasunez» jokatu eta zergak ordain ditzaten.

Neurri ekonomikoez gain, alokairuan bizi diren gazteentzako EmanZipa programaren babesa martxoaren 14tik langabezian den edozein herritarri zabalduko zaio, eta etxebizitza sarbiderako kenkari berezien David izeneko programa egoera zailean den pertsona orori.

Aldi baterako lana galdu dutenentzat, autonomoentzat eta enpresentzat zenbait neurri onartu ondoren, Espainiako Gobernua beste bi kolektibo laguntzeko aukera aztertzen ari da: etxeko langileak eta maizterrak. Frantziako Gobernuak ere zenbait neurri eztabaidatu zituen atzo: lanaldia luzatzea onartuko du osasun krisiari aurre egiteko ezinbestekoak diren sektoreetan, eta langabezia saria luzatuko die orain agortu dutenei.

Espainiako Lan Ministerioko iturriek berri agentziei baieztatu dietenez, laguntza berezi baten azken xehetasunak fintzen ari dira koronabirusaren krisiaren ondoren enplegua eta diru sarreren zati handi bat galdu duten etxeko langileentzat. Gobernua bihar bilduko da, eta aukeren artean dago orduan onartzea laguntza.

Euskal Herrian 35.000 lagun ari dira etxeko langile gisa kotizatzen Gizarte Segurantzan, baina sektore horretako benetako langileak gehiago dira, milaka batzuek beltzean egiten dutelako lan. Bizkaiko Etxeko Langileen Elkarteak urtarrilean jakinarazitako inkestak dioenez, lau langiletik hiruk orduren bat kotizatzen dute, eta 21 ordutik gora lan egiten dutenen artean %94 daude lege barruan lanean.

Baina, soldatapeko langileek eta autonomoek ez bezala, Gizarte Segurantzan dauden etxeko langileek ez dute langabezia saria jasotzeko eskubiderik, horretarako kotizatzen ez dutelako.

Ministerioko iturriek ez dute zehaztu zenbateko laguntza jasoko duten etxeko langileek, baina kotizazio oinarriaren %70ekoa izan daitekeela aurreratu du El País egunkariak. Hein horretakoa da enplegua aldi baterako galdu dutenek jasoko duten langabezia sari berezia. Kotizazio oinarria soldata gordina da, baina aparteko sarien zati proportzionala gehituta. Haren gainean kalkulatzen da langile batek eta haren kontratatzaileak zenbat ordaindu behar dioten Gizarte Segurantzari.

Etxeko langile askok etxe batean baino gehiagotan lan egiten dutenez, ikusi beharko da nola kalkulatzen den jaso beharreko saria. Hau da, etxeetako bat galduz gero eskubidea izango ote duten horri dagokion zatiaren araberako laguntza jasotzeko.

Alokairuak ez ordaintzea

Alokairuei dagokienez, eztabaida dago Espainiako Gobernuaren barruan maizterrei eman beharreko laguntzen inguruan, Unidas Podemoseko ministroek eskatu dute enplegua galdu dutenek eta lanaldia murriztu behar izan dutenek ez ordaindu behar izatea beren etxeko alokairua bi hilabetez. Etxearen jabeari kalte ez egiteko, estatuak bere gain hartuko luke alokairu osoa etxe bat edo bi dituztenei, eta zati bat hortik gora dutenei. Zortzitik gora dutenei %5 soilik ematea proposatu du Unidas Podemosek, argudiatu baitu higiezinetako funtsek soilik betetzen dutela baldintza hori.

Alokairuak ez ordaintzeko aukerari eragozpen gehien jarri dien ministroa Nadia Calviño da, Ekonomia ministroa. Argudiatu duenez, alokatzaile gehienak pertsona pribatuak dira, eta diru sarrera nagusirik gabe gera daitezke maizterrek pagatzen ez badiete. Baina atzo goizean aitortu zuen haiei laguntzeko «hainbat aukera» aztertzen ari direla. «Ziurtatu behar dugu neurriak eraginkorrak eta ongi zuzenduak direla, eta ez ditzatela zehar kalteak eragin», zehaztu zuen.

Calviñok nabarmendu duenez, desberdina da etxearen hipoteka ordaintzeko zailtasunak dituzten herritarren kasua, haien kasuan zorra banku batekin dutelako. Talde horrentzat laguntza bat onartu du jada Espainiako Gobernuak, baina azken egunotan kaleratutako letra txikiak asko zailtzen du laguntza hori jasotzea.

Etxebizitza publikoetan bizi diren maizter askok lortu dute azken egunotan alokairua ez ordaintzea, baina, gehientsuenek jabe pribatu bati ordaintzen diotenez, laguntza eskatu dute azken egunetan. Haien artean dago Eusko Jaurlaritza. Stop Kaleratzeak elkarteak ontzat jo du erabakia, baina uste du motz geratu dela. Batetik, eskatu du Alokabide zerbitzuaren bidez etxebizitza alokatzen duten guztiei ezarri ahal izatea, baita kudeaketa pribatuko etxe babestuetan daudenei ere. Bestetik, alokairua ez ezik, etxepeko gastuak eta etxearekin lotutako zergak ez ordaintzeko ere eskatu du.

Frantziaren neurriak

Ipar Euskal Herrian ere aldaketak izango dira aurki, Frantziako Gobernuak neurri sorta bat aztertu baitzuen atzo. Batetik, langabezia saria automatikoki luzatuko diete martxoan hura jasotzeko eskubidea agortu dutenei, oraintxe bertan enplegua aurkitzea praktikoki ezinezkoa dela aintzat hartuta.

Bigarrenik, batez besteko gehienezko lanaldia —hamabi aste jarraian egin daitekeena—, 44 ordutik 46ra handitu dute, eta errazago onartuko dute aste batean 60 egitea. Neurri hori oraingo krisian oinarrizkoak diren sektoretan ezarri nahi dute —osasungintzan, logistikan, elikadura industrian…—.

Azkenik, enpresei aukera gehiago emango dizkie langileak oporrak noiz hartu behar dituzten erabakitzeko.

Koronabirusa COVID-19: Zer da aldi baterako lan-erregulazio espedientea? Zer egin behar dut ERTE baten aurrean? Zenbatekoa izango da langabezia-prestazioa?

80.979 langileri eragiten dieten 10.635 aldi baterako lan-erregulazio EAEn. Bizkaia da zifra handienak dituen lurraldea; 36.706 langileri eragiten dieten 5.581 ERTE.

Eusko Jaurlaritza Hezkuntzako lan-deialdi publikoa atzeratzea aztertzen ari da, koronabirusaren hedapenagatik ezarritako alarma egoera dela eta.

GASTEIZ. Gasteizko fabrikako 5.000 langileen enplegua aldi baterako eteteko eskatu du Mercedes-Benzek, «ezinbesteko arrazoiak» argudiatuta. Espediente horren negoziazioa atzo hasi zuen zuzendaritzak, baina ez giro onean, zuzendaritzak ez duelako eskaini langileen langabezia sariak osatzea. Langile batzordeko presidente Igor Gebarak (ELA) adierazi duenez, harrituta eta haserre» daude, sektoreko beste enpresa batzuetan eta Alemaniako lantegietan konpentsazioei buruzko akordioak lortzen ari direlako. Gebarak ziurtatu du Mercedesen jarrera «bereziki lotsagarria» dela, enpresak irabazi «estratosferikoak» dituelako. Zuzendaritzak esan du Alemaniako zuzendaritzaren baimena behar duela osagarriak negoziatzeko, eta beste bilera baterako deia egin die.

Sindikatuen arabera, gutxienez hamalau langilek dute koronabirusa, eta 300 erabateko itxialdian daude.