Siemens Gamesak Agoitzen duen lantegiaren itxiera salatu dute LAB, ELA eta CCOO sindikatuek. Enpresa gezurretan dabilela salatuta, erakundeen inplikazioa eskatu dute

ELAk astebeteko greba deitu du Ambuiberica anbulantzia enpresan, Lan Ikuskaritzari prebentzioari eta lan-osasunari buruz dioena bete dezan eskatzeko.

SEPNAk, UGTk eta LABek “ez dituzte onartzen Administrazioak eta patronalek akordio berrirako egindako murrizketak” eta negoziazio mahaitik kanpo uztea salatu dute.

Gipuzkoako Ogasunari milioi bat euro baino gehiago zor dioten pertsona fisiko edo juridikoen zerrenda laburtu egin da 2019an: 66 zordun ziren urtebete lehenago, eta 53 izan dira 2019an. Baina zordun handien zorra handitu egin da, 238 milioi eurotik 292 milioira, hain zuzen. Gipuzkoako Ogasunak ateratako zerrendan dago azalpena: iazko ekainean argitaratutakoarekin alderatuz gero, hemeretzi zordun atera dira, eta, haiekin, 33,3 milioiren zorra, baina sei zergadun berri sartu dira, eta haien zorra 87,8 milioirena da.

Arabako eta Bizkaiko ogasunak ere beren zordun handien zerrendak jakinaraztekoak ziren, baina informazio hori urrira arte atzeratzea erabaki dute, eta, hortaz, bakarrik Gipuzkoak plazaratu du zerrenda beltz hori. Orain bost urte hasi ziren ogasunak zerrenda horiek plazaratzen, eta, aurreko lau urteetan, Jaurlaritzaren eskumeneko lurraldeek batera eman dituzte zerrendak. Nafarroak egutegi propioa dauka, eta aurrerago jakinaraziko du bere zordun handien zerrenda.

Gipuzkoako zorra handitzearen arrazoiak aztertzen hasita, izen jakin bat azaltzen da erantzule nagusi gisa: Lagilur SL enpresa; 80,2 milioi euroko zorra hartu baitu Ogasunarekin. Kutxak 2004an eraikuntza sektoreko enpresaburu batzuekin abiatutako eta huts egindako etxegintza operazio batekin zerikusia du zor horrek. Javier Artetxe, Luis Maria Maia y Agustin Agirre ziren enpresari horiek, Yeregui Taldea.

Osinalde anaiak

Zor apalagoak dituzte zerrenda horretako beste bost kide berriek: Cohimet 2004 (2,11 milioi), Fringomania (1,68 milioi), Gipuzkoako Enpresa Aholkulariak (1,18 milioi), Transportes Jon Norte (1,61 milioi) eta Vigilancia Instalacion Seguridad y Alarma (1,07 milioi).

Gipuzkoako zerrendan nabarmen ageri dira, oraindik ere, Osinalde Etxaniz anaiak: 31,58 milioi zor ditu Jose Ramon Osinaldek, eta 31,47 milioi, berriz, Jose Miguel Osinaldek. Zor hori Ogasunak duela hamar urte baino gehiago azaleratutako iruzur baten harira sortu da. Aurreko urtean auzitara jo zuten Osinalde anaiek Gipuzkoako Aldundiaren aurka, zorraren informazioa argitaratzeagatik.

Beste zordun handi bat LH Commodities da; 60.000 euro kendu dizkio 2018. urtean zuen zorrari, baina oraindik 22,9 milioi zor ditu.

Eraikuntza inbertsioen porroten lorratzaren ostean datoz kiebra jotako industriak, Gipuzkoako zordun handien artean: Fagor Etxetresnak (8,12 milioi), Tecfrindus (6,22 milioi), Papelera del Araxes (5,93 milioi), Ramon Vizcaino (5,37 milioi), Bilore (3,73 milioi)…

Zordunen zerrendak argitaratzea iruzur fiskalaren aurkako estrategiaren barruan dago, eta Gipuzkoako Ogasunaren egoitza elektronikoan kontsulta daiteke atzodanik.

Iragarpenak betetzen badira, atzeraldi sakonenetako bat Espainiak izango du, turismoarekiko duen menpekotasunari batu zaiolako kinka txarrean dagoela haren industria nagusia, autogintza. Azken aurreikuspenak, OCDEk egindakoak, esaten du Espainiaren BPGa %11,1 jaitsiko dela pandemian aldaketa handirik ez badago, eta %14,4, berriz, udazkenean beste itxialdi bat badago.

Eroriko horrek BPGaren %12,5eko defizita ekarriko duela dio OCDEk, hau da, 135.000 milioi eurotik gorako zuloa kontu publikoetan. Diru hori Espainiaren zor publiko handiari batuko zaio, eta baliteke BPGaren %125-130era iritsi daiteke.

Zor handi hori hartzea beharrezkoa dela onartu du Espainiako Bankuak, orain lehentasuna duelako konfinamenduak ekarritako kalte ekonomikoa diru publikoarekin arintzea. Berritasuna bada Espainiako Bankuak hori esatea, aurreko krisian austeritatearen babesle nagusia izan zelako.

Baina, epe erdira, «behin suspertzea sendotzen denean», berreraikitze «programa handinahi bat» beharrezkoa dela ziurtatu du banku zentralak. Horren barruan dago ekonomia «eraginkorragoa» egiteko zenbait erreforma egitea, baina baita kontu publikoak onbideratzeko neurriak hartzea ere, Espainia gai izan dadin orain hartuko dituen zorrak ordaintzeko, interes tasen balizko igoerak jasanezin egin aurretik.

Plan horretan zenbait zerga igo egin beharko direla uste du, eta baditu hautagai batzuk: zerga bereziak handituko lituzke —hidrokarburoak, alkohola eta tabakoa, esaterako—, BEZ tasa murriztua kenduko lieke produktu eta zerbitzu batzuei, eta sozietate zergaren «zuloak» estaliko lituzke.

Datuen azterketak eskatzen duen denborak ekarri du urteko bigarren hiruhilekoaren amaieran jakitea lehen hiruhilekoan zer bilakaera izan zuen Nafarroako ekonomiak. Emaitza iragarri baino okerragoa izan da: BPG barne produktu gordina %4,4 txikiagoa zen martxoaren amaieran 2019ko abenduaren 31n baino. Erorikoa are handiagoa izan da Hego Euskal Herriko beste hiru lurraldeetan (-%4,7), eta are sakonagoa izango da atzo amaitutako bigarren hiruhilekoan. %10? %15? %20? Inor ez da ausartu kalkulu zehatz bat egitera, azken hilabeteetan jarduera ekonomikoa asko aldatu baita aste batetik bestera, itxialdia arintzeko neurriak indarrean jarri ahala. Historikoa izango dela ez da zalantzarik: konfinamendua amaitu da, baina normaltasun berrian ekonomia oso erritmo motelean ari da suspertzen, industriari asko jaitsi zaizkielako eskariak, eta kontsumoa iazkoa baino nabarmen apalagoa delako.

Atzeraldiaren muinaren datuak iritsi bitartean, COVID-19aren hedapena geratzeko hartutako lehen neurrien ondorioa argia da: martxoaren 15ean konfinamendua ezartzeak jarduera ekonomikoa seko geratu zuen, eta ekonomiaren zazpi urteko hazkunde ziklo bat itxi zuen. Nastat Nafarroako Estatistika Erakundeak urte arteko tasei buruzko informazioa hobesten du, eta hor ikusten da BPGa %3 txikitu zela, apirilean aurreratutakoa baino bi hamarren gehiago. Bilakaera okerragoa izan dute Arabak (-%3,3), Bizkaiak (-%3,2) eta Gipuzkoak (-%3,1), eta hobexeagoa Europako Batasunak (-%2,6).

Nafarroako sektore ekonomiko guztietan egin du atzera BPGak, urte arteko tasan: nekazaritza, -%0,7; industria, – %1,7; eraikuntza, -%6,0; zerbitzuak, -%2,5.

Eskariaren arabera neurtuta, administrazio publikoak egindako gastua baizik ez da hazi (+%4,9), Osasunbideak pandemiaren zabaltzeari aurre egiteko egindako gastu ezohikoaren ondorioz, neurri batean. Familien kontsumoa %3,2 txikitu da, eta %8,9, berriz, enpresen inbertsioak. Enpleguari dagokionez, Nastatek dio urtebete lehenago baino %0,3 lanpostu gutxiago zeudela Nafarroan. Batez ere, eraikuntzan galdu dira enpleguak (%2,8).

Iragarpenak, airean

Nafarroako Gobernuak artean ez ditu berritu bere iragarpen ekonomikoak, eta indarrean daudenek beste garai batekoak dirudite. Urtarrilean %2,2ko hazkundea iragarri zuen, baina martxoan Elma Saiz Ekonomia kontseilariak aitortu zuen «ziur aski zaila» izango zela hazkunde horretara iristea, eta «%2tik beherakoa» iragarri zuen. Apirilaren amaieran, %6,4 eta %9 arteko uzkurtze bat aipatu zuen, baina gehiago zehaztu gabe. Hori bai, Saizek aitortu zuen ez duela espero orain galdutakoa 2022. urtearen amaierara arte leheneratzea.

Antzeko panorama espero du Eusko Jaurlaritzako Ogasun sailburuak, Pedro Azpiazuk. Ekainaren hasieran iragarri zuen Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan BPGa %8,7 uzkurtuko zela aurten, eta %6,7 handituko zela 2021. urtean.

Enpleguari dagokionez, berriz, beste datu lazgarri bat eman zuen Azpiazuk: urte honetan lanaldi osoko 68.000 enplegu galduko dira (-%7). Espero dute 48.000 enplegu sortuko direla hurrengo urtean (+%5). Horiek horrela, langabezia tasa %13,7ra iritsiko da, eta asko urrunduko da Jaurlaritzak legealdirako zuen %10eko helburutik.

Siemens Gamesak Agoizko lantegia itxiko duela iragarri du, 2020ko ekainaren 30ean. Fabrika horretan 239 behargin aritzen dira. Lantegia lehiakorra ez dela esan du.

Arcelor Mittalen fabrika uztailaren 31an itxiko du, eta egun dituen 14 langileetatik, hiruri beste lanpostu bat emango die,eta 11ri kontratua desegingo zaie.

Espainiako ekonomiak koronabirusaren krisiaren eragina salatu zuen, eta % 5,2 egin du atzera lehen hiruhilekoan (1970ean hasi zena), INEren arabera.

Autoak erosteko laguntza publikoen ondoren, leihoak eta etxetresnak berritzeko laguntzak jarri ditu indarrean Eusko Jaurlaritzak, EEE Energiaren Euskal Erakundearen bitartez. Bihartik aurrera, 1.500 eurorainoko laguntza publikoa jasoko dute beren leiho zaharrak aldatu eta energia kontsumoa jaisten duten leiho berriak erosiko dituztenek. Kontsumo txikiko etxetresnen erosketa ere lagunduko du EEEk, gehienez 130 eurorekin.

Iñigo Ansola EEEko zuzendariak atzo azaldu zuenez, 2,5 milioi jarriko dituzte leihoak berritzeko eta beste hainbat etxetresnak ordezkatzeko. Uztailaren 1eko goizeko zortzietatik aurrera erositako produktuek jasoko dute laguntza, azaroaren 30era arte edo dirua bukatu arte. Ansolaren arabera, laguntza publikoen bitartez energia kontsumoa aurreztu nahi dute, eta, aldi berean, bultzada ekonomikoa eman leihoen eta etxetresnen sektoreei.

Leihoak berritzeko planari dagokionez, isolamendu termiko handiko leihoek jasoko dute laguntza. Leihoak erostearen eta jartzearen kostuaren %25 hartuko du bere gain EEEk, baina gehienez 1.500 euro etxe bakoitzeko. Ansolak kalkulatu duenez, 2.000 leihoren aldaketa finantzatu ahal izango dute diru horrekin.

2.000 etxetresna

Etxetresnen kasuan, 2.000 ordezkapen finantzatuko dituztela aurreratu du Ansolak. Tresna berrien %25 jarriko du Jaularitzak, baina gehienez 130 euroko laguntza publikoa jasoko du tresna bakoitzak. A+++ mailako hozkailuek, izozkailuek, ontzi garbigailuek eta lehorgailuek 130 euro izango dituzte gehien jota, eta ehun eurokoa A++ eta A+ mailakoek.

Laguntzak ontzat jo ditu ACEPV Araba, Bizkai eta Gipuzkoako etxetresna saltzaileen federazioko presidenteak, Jon Saenzek. Azaldu duenez, gain behera doan sektore bat da, 2010az geroztik denden %52 desagertu egin baitira. 400 saltoki geratzen dira orain. 2018a eta 2019a urte txukunak izan dira, salmentak %5 handitzea lortu eta krisi aurreko mailara itzuli direlako. Itxialdia amaituta, eskariak asko handitu dira.