Adegik berretsi egin du Gipuzkoako ekonomiak % 8 edo 10eko beherakada izango duela eta 10.000 lanpostu inguru suntsituko direla 2020an, COVID-19aren pandemiagatik.

Jokin Bildarratz Hezkuntza sailburuari elkarrizketa egin diote Radio Euskadin. Esan du sindikatuekin bilera akordioarekin bukatu zela, “mahai sektorialak osatzea”.

Hurrengo aurrekontuak prestatzeko bidean, lehen harria jarri du Nafarroako Gobernuak. Atzoko kontseiluan, 4.464,6 milioi euroko gastu muga ezarri zuen, eta, horrenbestez, aurtengo aurrekontuetan baino %5 gehiago izango du gastu eta inbertsio publikorako. 208 milioi euroko hazkunde hori pandemiaren ondorioei aurre egiteko eta susperraldi ekonomikoa bultzatzeko baliatu nahi du. Elma Saiz Nafarroako Ekonomia eta Ogasun kontseilariak gogorarazi zuen «munduan inoiz ikusi gabeko egoera bat» eragin duela pandemiak, eta, horregatik, parlamentu talde guztiei «erantzukizunerako dei berezia» egin zien. Gobernua sostengatzen duten lau indarrak gutxiengoan direnez, EH Bilduren edo Navarra Sumaren babesa beharko du ezinbestean. Gobernuaren asmoa da urtarrilaren 1erako aurrekontuak onartzea.

Onartutako gastu muga horretatik, 240 milioi euro Tokiko Ogasunen Funtserako izango dira, udalen eta tokiko erakundeen artean banatzeko. Halaber, gaur egun jasota dago estatuari 560 milioi euroko ekarpena pagatuko diola Nafarroak. Dena den, datozen bost urteetarako (2020-2024) ekarpenaren kalkulua negoziatzeko du Madrilgo gobernuarekin, eta, horren arabera, diferentzia likidatu beharko dute bi aldeek. Negoziazioari begira, hartu-eman «iraunkorra» dutela adierazi zuen Saizek, baina ez zuen argitu noizko egon daitekeen akordioa. «Mahai gainean gauza asko daude, eta lehenago edo geroago helduko diogu horri».

Saizek azaldu zuen datozen urterako %6ko hazkundea aurreikusi duela Nafarroako Gobernuak, eta Airef Erantzukizun Fiskaleko Agintaritza Independenteak berretsi duela datu hori. Dena den, kopuru hori aldatzeko tartea «handia» dela iritzi dio.

Finantza arlokoak ez diren diru sarrerak 3.964 milioi eurorenak izango dira. Eztabaidari begira, hainbat taldek, tartean EH Bildu, aldarrikatu dute zerga arloan aldaketak egin beharko liratekeela. Horri buruz galdetuta, Saizek erantzun zuen ez dutela planteatu «zerga igoera orokorrik». Era berean, estatuarekiko doikuntzak 28,5 milioi eurorenak izango dira, eta, aurreko egunetan zehaztu bezala, datozen urterako defizit muga barne produktu gordinaren %2,2 izango da. Hala hitzartu zuten Espainiako Gobernuak eta Nafarroakoak aurreko astean.

ELAren azterketa kritikoa

Akordio horren harira, ELA sindikatuak uste du «onartezina» dela Nafarroako Gobernuak bere gastu ahalmenari muga bat ezartzea. Sindikatuaren ustez, akordio horrekin autogobernuari uko egiten dio, eta «gizartearen beharra asetzeko borondaterik eza» erakusten du. Gogorarazi du defizitaren eta zorraren helburuak eta gastu arauak politika publikoetan doikuntzak ezartzera behartzen dituela administrazioak.

Gaitz guztien konponbidea bilakatzen ari da Europako Batasunaren Next Generation plana, koronabirusaren krisia gainditzeko formula magikoa. Haren zain daude Hego Euskal Herriko erakundeak beren proiektu kuttunak aurrera ateratzeko, baina galbahe handi bat igaro beharko dute aurretik: Espainiako Gobernuarena. Pedro Sanchez presidenteak berretsi egin du Moncloako bere bulegotik gidatuko dutela diruen banaketa eta erabilera. Hori bai, agindu du autonomia erkidegoekin eta udalekin ere elkarlanean arituko dela, baina baita enpresekin ere, haien proiektuak ere finantzatuko dituztelako.

Espainiako gobernuburuak atzo aurkeztu zuen EBren funtsak jaso ahal izateko Bruselari hilaren 15a baino lehen erakutsi behar dion Suspertze Plana. Krisiari aurre egiteko eta «Espainiako ekonomiaren bigarren modernizazioa» abian jartzeko egitasmoa dela esan zuen Sanchezek, bere ministroen, enpresaburuen, sindikalisten eta enbaxadoreen aurpegiak erakusten zizkioten pantailak aurrean zituela.

Hitzaldi luzea eginagatik, zenbaki asko eman baitzituen Espainiako presidenteak, iragarpen zehatz gutxi eman zituen. Horien artean, haren gobernuak 2021-2023ko urteetan 72.000 milioi euro gastatuko dituela suspertze plan horretan, Bruselak agindutako 140.000 milioi euroren ia erdiak. Dirua aurreratzeko prest dago Madril, «ekonomia biziberritzeko eta modernizazioa bizkortzeko». Lehen 27.000 milioi euroak 2021erako aurrekontuetan agertuko direnez, dei egin die alderdi politikoei arduraz jokatzeko eta kontu horien onarpena ez trabatzeko. Hasiera batean, EBren asmoa zen lehen sosak aurten bertan ematea, baina funtsari lotutako baldintzekin katramilatu dira estatu kideak, eta orain dio 2021eko erdialdera helduko direla.

Diruaren %37 trantsizio energetikorako eta ingurumenaren aldeko neurrietarako erabiliko da —EBk finkatutako gutxieneko kopuru bat da hori—, eta %33, berriz, ekonomia eta gizartea digitalizatzeko —EBk %20ko gutxieneko muga jarri du—. Genero berdintasuna eta lurraldeen arteko desberdintasunak txikitzea izango dira beste ardatzak. Ingurumenarekin eta azpiegiturekin lotutako proiektuek ez ezik, hezkuntzak, zientziak, kulturak eta kirolek ere jasoko dute dirua. Espainiako Gobernuak kalkulatu du 800.000 enplegu sortu ahal izango direla diru horri esker eta eragingo duen inbertsio pribatuari esker.

Kontrolerako neurriak

Europako dirua gastatzeko gaitasunarekin ere badu kezka Espainiako Gobernuak, historikoki nahiko kudeaketa eskasa egin izan duelako Bruselatik iritsitako diruekin, eta kasu askotan ez delako gai izan guztia gastatzeko. Alde horretatik, bi iragarpen egin zituen Sanchezek. Batetik, esan zuen diruaren gaineko kontrola areagotuko duela, eta laguntzak banatzeko administrazioak sortu ohi dituen «trabak» kenduko dituela. Legeak aldatu behar badira, aldatuko dituela ere zehaztu zuen. «Burokraziak ezin ditu oztopoak jarri».

Europako berreraikitze funtsetik 1.020 milioi euro lortzea espero du Gipuzkoako Foru Aldundiak. Eider Mendoza bozeramaileak adierazi duenez, Eusko Jaurlaritzari «behin-behineko zerrenda» bat bidali dio 31 proiekturekin, eta ziurtatu du Bruselak ezarritako ildoekin «erabat lerrokatuta» daudela. Funtsean, pandemiaren aurretik Etorkizuna Eraikiz programaren jasotako egitasmoak dira gehienak. Horien artean daude Adinberri eta Naturklima programak. Lehenaren helburua da zahartzaro osasungarriaren esparruan eragina izan dezaketen jarduerak babestea eta bereziki arreta emateko modu berriak sustatzea. Bigarrenak, berriz, klima aldaketari buruzko institutu bat sortu eta haren inguruan trantsizio ekologikoarekin loturiko jarduerak garatzea du xede. Horrez gain, zerrendan beste zentro batzuk sartu ditu aldundiak: Mubil elektromugikortasunekoa, ZIUR industria zibersegurtasunekoa, LABe gastronomia digitalekoa, 2deo euskarazko ikus-entzunezkoak sustatzekoa, eta Koldo Mitxelena kulturunearen erreforma, besteak beste.

Mendozak ziurtatu duenez, segurua da proiektu horiek gauzatuko direla , Europatik babesa jaso zein ez, aldundiak «lehentasunezkotzat» jo zituelako COVID-19a dela-eta aurrekontuak berregokitu zituenean. Baina azpimarratu du Bruselaren laguntza jasoz gero «indartu»egingo liratekeela, eta exekuzio epeak murriztuko.

Programa eta zentro horiez gain, digitalizazioarekin loturiko beste egitasmo batzuk jaso ditu aldundiak: adibidez, banda ultra azkarra Gipuzkoako baserri guztietara hedatzeko proiektua eta 4.0 administrazioa garatzeko egitasmoak. Mugikortasun jasangarriaren alorrean, berriz, errepideen ingurumena hobetzeko eta bidegorrien sarea hedatzeko egitasmoak sartu dituzte. Lehiakortasuna eta lurralde kohesioa hobetzeko atalean, berriz, zenbait azpiegitura: adibidez, N-I eta A-15 errepideen arteko Andoaingo lotunea, Azkoitia-Urretxu errepidea hobetzekoa, eta Donostiako 27. poligonoko sarbidearena.

EH Bilduren eskaera

Jaurlaritzako Ogasun Sailak espresuki sortutako bulego batek aztertuko ditu egitasmoak, eta hark Espainiako Gobernuari igorriko, Madrilek izango baitu azken hitza. Datorren ostegunean emango dio behin-behineko zerrenda, 11.600 milioiren kostua duten egitasmoekin. Dena den, Pedro Azpiazu sailburuak azpimarratu duenez, prozesua luzatu egingo da, Europak hainbat baldintza zehazteke dituelako; hortaz, proiektu gehiago aurkeztu ahal izango dituzte.

Horren harira, EH Bilduk jakinarazi du udal mailako batzuk bidaliko dizkiola Jaurlaritzari, Eudelen bidez. Europako funtsen %30 udalerri mailako egitasmoentzat izatea galdegin du.

Lan-istripua Lapuebla de Labarcan: Bi langile hil dira Lapuebla de Labarcako bodega batean mahats depositu batera erorita, 2020ko urriaren 7an.

Hezkuntza: Patxi Xabier Aizpurua Eusko Jaurlaritzako Administrazio eta Zerbitzuetako sailburuordea sindikatuetako ordezkariekin bildu da 2020ko urriaren 7an.

Sanchezek nabarmendu du Espainiaren “modernizazioa” eta hazkunde “inklusiboa” bilatzen duela asteazken honetan aurkeztutako plan horrek.

Bilboko portuko zamaketariek hamasei eguneko greba deialdiari eutsiko diote, Lehiaren Euskal Agintaritzaren ustez «lehiaren aurkakoa» izan arren. Zamaketariek etzi ekingo diete BilboEstibak lan hitzarmenaren negoziazioan izandako «fede txarra» salatzeko antolaturiko lanuzteei. Lehia Agintaritzak, baina, sindikatu deitzaileei —Coordinadora, UGT, LAB, ELA eta Kaia-BES— eskatu die «lehia eragotzi, murriztu edo faltsutu dezaketen gaietan» eraginik izan gabe garatu dadila. Bertan behera gelditu zen iragan abuztuko greban agintaritzak ohartarazpen bera egin zien.

Bi egun falta dira zamaketarien greba has dadin, baina hautsak harrotzen hasiak dira. Greba luzea izango da, hilaren 9tik 25era artekoa, eta lau orduko —bi ordu txandako— eta 24 orduko lanuzteak txandakatuko dituzte. Azken horiek hamabi izango dira. Grebak BilboEstiba osatzen duten lau enpresei eragingo die —Toro y Betolaza, Berge, SLP eta Cosco Txinakoa—, eta Lehia Agintaritzak jokoaren arauak ezarri zituen atzo. Aldarrikapena «langileen lan eskubideen defentsaren barruan sar dadila» eskatu zien deitzaileei. Izan ere, agintaritzaren ustez, grebak «inplikazio garrantzitsuak» izan ditzake portuan, zamaketariez gain «merkataritzako beste zerbitzu batzuei» ere eragin diezaiekeelako. Dena den, oharrean ez du argitzen zer zerbitzuri buruz ari den.

Abuztuko greba saiakeran sindikatuek Lehiaren Agintzaritzaren «mehatxuak» salatu zituzten —sindikatuek azken unean bertan behera utzi zuten negoziatzen hasteko—, eta langile batzordeko kide batzuek agintaritzaren eskutitzak jaso zituzten etxean grebaren legezko ondorioak zeintzuk izan zitezkeen ohartarazteko. Oraingo oharrean, Lehia Agintaritzak deitzaileei gogoratu die duela denbora gutxi Lehiakortasunaren Espainiako Batzordeak portuetan ordezkaritza duten hainbat sindikatu zigortu dituela. Zigorturikoen artean daude ELA, LAB, Coordinadora eta UGT. 1.000 eta 4.000 euro arteko zigor sinbolikoak jaso zituzten.

Espainiako Gobernuaren EAEko ordezkaritza ere harremanetan jarri da zamaketariekin gutxieneko zerbitzuak ezartzeko. Deitzaileek helegitea jarri diete, besteak beste Bilboko Portu Agintaritzari dagokiolako haiek ezartzea, eta euren ustez gehiegizkoak direlako. Ordezkaritzak ezarritakoaren arabera, zamaketariek zerbitzuen %100 eskaini beharko dute pertsonen eta merkantzia galkor edo arriskutsuen garraioarekin harremana duten lanetan, baita ontzi baten istripuren bat balego ere. Era berean, zerbitzuen %50 eskaini beharko dituzte populazioaren hornidura eta jarduera ekonomikoen garapenerako «ezinbestekoak» diren gaien garraioan. Zamaketariek hobeto zehazteko eskatu dute. Esaterako, galkorrak diren produktu batzuek hilabeteak daramatzatelako izozkailuetan sartuta.

Testuinguru ekonomiko zail batean, baina legebiltzarrean gehiengo osoa izateak ematen dion lasaitasunarekin, Eusko Jaurlaritza hasi da 2021erako aurrekontuak prestatzen. Pedro Azpiazu Ekonomia eta Ogasun sailburuak iragarri duenez, aurtengoa baino «dezente handiagoa» izango da, baina ez du zehaztu zenbat. Nabarmendu du «ausartak» izango direla, eta hitzeman du ez dela murrizketarik egongo politika publikoetan. «Gure bidea ez da austeritatea izango. Berreraikuntzaren eta eraldaketa ekonomiko eta sozialaren aurrekontuak izango dira».

Jaurlaritzak abenduaren 15ean onartuko du proiektua, eta 18an bidaliko du legebiltzarrera; otsailaren erdialdera indarrean egotea espero du. Azpiazuk gogoratu du COVID-19ari estuki loturiko lehen aurrekontuak izango direla, eta bi helburu zehaztu ditu: ekonomia suspertzea eta ongizate estatua sendotzea, «krisi orok sortzen dituen desberdintasunak arintzeko». Horrekin lotuta, aurreratu du osasunak eta hezkuntzak «bultzada handia» jasoko dutela.

Iñigo Urkullu lehendakariak joan den astean esan zuenez, 2021eko aurrekontua %0,5 inguru igo nahi du gobernuak, baina Azpiazuk ez du kopururik eman, eta azpimarratu du gutxienez datorren asteko Finantzen Euskal Kontseilura arte itxaron beharko dela behin betiko zenbatekoa jakiteko, orduan ezagutuko baitu gobernuak foru ogasunek zenbateko beherakada izan duten aurtengo zerga bilketan.

Jaurlaritzaren kutxetara doaz bildutako hamar eurotik zazpi, eta, orain arteko datuen arabera, %15-20koa izan daiteke murrizketa: 2.300-3.100 milioi bitartekoa. Azpiazuk ez du halakorik baieztatu nahi izan; hala ere, azpimarratu du Jaurlaritzak zulo hori konpentsatuko duela datorren urterako Espainiako Gobernuarekin adostutako %2,2ko defizit mugarekin (1.600 milioi euro gehiago), eta hori estaltzeko zor publikoa igoz, BPGaren %16,9raino. Sailburuak jakinarazi du Jaurlaritzak maileguak eta batez ere zor jaulkipenak erabiliko dituela, eta urtea amaitu baino lehen «kopuru garrantzitsu» bat jarriko duela merkatuetan, baina era «mailakatuan» egingo duela, legebiltzarrak ezarritako mugen barruan. Gaineratu du, halaber, «ahal den neurrian» eta aurreikuspen ekonomikoak nabarmen okertu ezean Jaurlaritzak bete egingo dituela adostutako tasak, nahiz eta ez duen zertan zorrotz bete, Europak eta Espainiak lausotu egin baitituzte. Gogoratu du «egoera bere onera itzultzean» Bruselak berriz eskatuko duela defizita murrizteko, eta gobernuak arduraz jokatu nahi duela.

Europaren zain

Jaurlaritzak finantzabide gehigarri bat izango du: Europako Batasunaren Next Generation berreraikuntzarako funtsa. Horren inguruan, Azpiazuk azaldu du horri legozkiokeen kopuruak ez dituztela aurrekontu egitasmoan sartu, besteak beste Espainiako Gobernuak kudeatuko dituelako laguntzak eta gaur-gaurkoz ezinezkoa delako Jaurlaritzak zenbat jaso dezakeen jakitea. Esan du behin betiko zerrenda bat zehazten jarraitzen dutela, baina «urduritasunik eta presarik gabe» lan egiteko eskatu die proiektuak aurkeztu nahi dituzten enpresei. Jaurlaritzak, bere aldetik, 2021eko aurrekontuetan ekonomia suspertzeko inbertsioetan «ahalegin argia» egingo duela gaineratu du, eta I+Gko gastua %6 handituko duela.

Aldi berean, gobernuaren helburua da langabezia tasa %10,7ra jaistea 2021 amaierarako, 15.100 lanpostu sortuta —%12,4 da gaur egun—. Horretarako, ekonomian «errebote efektu» bat izatea espero du: BPGaren %8,9 igotzea aurreikusten du.

Langile publikoen soldatez galdetuta, Azpiazuk gogorarazi du azken hitza Espainiako Gobernuak duela, eta berretsi du Jaurlaritzak soldatak jaistea aurreikusten ez duen arren balizko izozteak ez lukeela eragingo langile horien erosteko ahalmenean, prezioen beheranzko bilakaera dela eta.