Eskura duen informazioa aztertuta, auzitegiak uste du lehiaren defentsarako legea urratu izanaren «arrazoizko zantzuak» daudela. Era berean, nabarmendu du «bereziki kaltebera» den kolektibo bati eragiten diola: etxebizitza bila dabiltzanei, hain zuzen. Akordio horien oinarria gutxieneko prezio batzuk finkatzea da, euren arteko lehia mugatzeko, eta hori bezeroaren kalterako izan ohi da.
Espedientearen helburua arrazoizko susmo horiek behin-behinekoak diren ondorioztatzea da. Era berean, deigarria da bulego guztiak eremu geografiko jakin batekoak izatea: Bilbokoak. Ikerketak luze jo dezake, hemezortzi hilabeteko muga baitu. Gero, Lehiaren Euskal Kontseiluak izango du azken hitza, eta hark erabakiko du auzia artxibatzen duen, isunak ezartzen dituen edota espedientea itun batekin ixten duen. Ituna ebatziko balu, enpresek jarduera onaren konpromiso batzuk hartu beharko lituzkete euren gain.
Agintaritza beste baldintzak ere ikertzen ari da, alokairuen prezioaz gain: fidantzak, komisioak… Dena den, baldintza batzuk nahiko zabalduta daude sektore osoan. Esaterako, agentziaren komisioa etxebizitzaren hilabete bateko errentaren adinakoa izatea, eta hura etxea alokatzen duenak ordaintzea. Jabeek ordaintzen duten kopuruetan gora behera handiagoak izaten dira.
‘Salatariei’ mesedea
LEA administrazio izaera duen erakunde autonomo bat da, eta Eusko Jaurlaritzako Ogasun eta Finantza Sailari atxikia dago. Isun ekonomikoak jartzeko ahala du: arau-hauste arina bada, urteko negozio bolumenaren %1era artekoak; ertaina bada, %5era artekoak; eta larria bada, %10era artekoak. Kasu honetan, balizko kartel bat ikertzen ari da, eta halakoetan Erruki programa delakoa dauka. Enpresetako bat isuna ordaintzetik salbuetsia gera daiteke, baldin eta ikerketan baliagarria izan daitekeen informazioa ematen badu.
Ez da etxe agentzia batzuk prezioak adosteagatik ikertzen dituzten lehen aldia, baina oraingoan berritasuna da bulego fisikoak dituzten enpresak direla. Izan ere, iragan maiatzean, Lehiaren Defentsarako Espainiako Batzordeak ireki zien zigor espedientea zazpi etxe agentzia handiri: besteak beste, Idealista eta Look & Find Internet atariei, sektoreko liderretako biri.
Abuztuan itxi zuten fabrika. Enpresak prestakuntza eta orientazio plan bat eskaini dizkie langileei, eta konpromisoa hartu du behargin guztiak birkokatzeko hamabi hilabeteko epean (hamabost hilabete, 50 urtetik gorakoen kasuan). Guztira 238 pertsona zeuden han.
Laster ikusiko da Agoizko plantari buruz esandakoa zer neurritan den egingarria. Izan ere, enpresak iragarri du balitekeela doikuntza gehiago egitea errentagarritasuna lortzen saiatzeko prozesuan, baina ez du eman xehetasunik. Dena den, Nauenek azpimarratu du taldeak «oinarri sendoak» dituela «errentagarritasun iraunkorrera itzultzeko». «Dagoeneko martxan dauden neurriek gure jarduna hobetuko dute, eta gure indarguneak indartuko dituzte, klima aldaketaren aurkako borrokan etorkizun bikaina duen industria baten buru izateko jarrera hartuz».
Siemens Gamesak 918 milioi euroren galera historikoak izan ditu 2020ko ekitaldi fiskalean (iazko urritik aurtengo irailera arte), COVID-19aren eraginez. Enpresaren arabera, datu horiek agerian uzten dute Indiako merkatuaren etengabeko moteltzea eta Europako iparraldean proiektuak gauzatzean izandako gainkostuak, oraingo krisiak areagotu egin dituenak. Aurten salmentak %7 jaitsi dira. 9.483 milioi eurorenak izan dira; horietatik 2.868 milioi, azken hiru hiruhilekoan.
Eskaera zorroa handituz
Egoera «zaila» dela aitortu arren, konpainiak azpimarratu du 14.736 milioiko «eskaera errekorra» izan duela 2020ko ekitaldi fiskalean, %15,6 igo baita. 30.248 milioiko eskaera zorroa du. Konpainiak azpimarratu duenez, «etorkizunerako oinarri sendoa eta energia eolikoaren potentziala» islatzen ditu horrek.
Egoerari aurre egiteko, zuzendaritza taldeak 2021-2023ko eperako negozio plan bat abiarazi zuen abuztuan, itsasoko eolikoetan (offshore) eta zerbitzuetan izandako «hazkunde errentagarriari» eusteko, eta lurreko eolikoetan (onshore) izandako galerei buelta emateko.
Hala, 2021-2023ko eperako bide orri bat ezarri zuen Andreas Nauenek gidatzen duen zuzendaritza berriak —ekainean, Markus Tacke ordezkatu zuen Nauenek—. Konpainiak espero du 2021ean 10.200 eta 11.200 milioi euro arteko salmentak lortzea, eta 2023an merkatua baino azkarrago haztea. Siemens Gamesak, ekoizpen bolumenari baino gehiago, errentagarritasunari emango dio lehentasuna, kutxa fluxuan eta iraunkortasunean zentratzeko. Konpainiak jakinarazi du 4.200 milioi euroko likidezia duela finantzaketa lerroetan, eta horietatik 1.100 milioi euro baino ez dituela erabili, eta 49 milioi euroko zor garbia duela.
Atzoko pausoa eman ostean, aurreproiektuaren edukia Nafarroako Gizarte eta Ekonomia Kontseilura, Tokiko Erregimenaren Batzordera eta Ingurumen Batzordera bidaliko dute. Gizarte eragileek eta udalek proposamenaren nondik norakoak ezagutu ondotik, datorren astean lege proiektua onartuko du. Parlamentura bidali aurreko azken urratsa izango da.
Aldi berean, egitasmoa aurrera ateratzeko EH Bilduren edo Navarra Sumaren babesa beharko duenez, taldeokin negoziatzen ari da, eta, aurten bezala, uneotan koalizio abertzalea da elkarrizketarako solaskide nagusia, Adolfo Araizek negoziazioa «bide onetik» zihoala aipatu baitzuen astelehenean bertan. Navarra Sumak, egunotan, abstentzioa eskaini dio gobernuari EH Bildurekin harreman oro etetearen truke, baina Maria Txibiteren gobernuak izkin egin dio eskaintza horri. «Gobernu honek ez du betorik buruan. Hilabeteotan dekretu ugari aurkeztu, eta ia denak aho batez onartu dira. Batasun politikoa da armarik egokiena pandemiaren aurka borroka egiteko», argudiatu zuen Saizek. Behin eta berriz galdetu zioten nor duen lehentasunezko solaskide, eta aukera guztiak irekita daudela berretsi zuen.
Aurrekontuetan jasotako ehun eurotik 55 arlo sozialera bideratuko du gobernuak eta, aurtengo aurrekontuekin alderatuta %8 inguru handituko da: zehazki, osasun arloan %7,7, hezkuntzan %7,9, eta gizarte eskubideen arloan %9. Igoerok COVID-19aren ondorioei aurre egiteko izango dira batik bat. Adibidez, osasun arloak 1.253,6 milioi euroko aurrekontua izango du, eta 36 milioi langileak kontratatzeko erabiltzea du pentsatua. Hezkuntzan ere, segurtasun eta higiene neurriek gastu eta inbertsio igoera handia eragin dute, eta orotara 735,9 milioi euroko aurrekontua izango du —horietatik 9,2 milioi irakasleak kontratatzeko, kasurako—.
Dena den, aurrekontuan igoera handieneko departamentuak izan dira, alde batetik, Lurralde Antolamendu eta Etxebizitza, eta bestetik, Garapen Ekonomikoa: lehenak %24,6ko hazkundea du, eta bigarrenak, %10,8koa. Gainera, Nafarroako Gobernuak kalkulatu du estatuari 560 milioi euroko ekarpena ordaintzea. Hala ere, bi gobernuek 2020tik 2024rako epeko lehen urtearen kalkulua hitzartzeko dute, eta, akordioa lortzen denean, aldea likidatu beharko dute. Gainera, 256 milioi euro erabiliko dira udalen gastu arrunta finantzatzeko, eta beste hamazazpi milioi euro inbertsioetarako. Herrien husteari aurre egiteko, bi milioi euro jaso ditu aurreproiektuak, eta herri arteko garraioa hobetzeko, beste 3,5 milioi euro.
Autonomoentzako laguntza
Zerga neurriak ere aurkeztu ditu gobernuak. Urtean 10.000 eurotik behera fakturatzen duten enpresa txikiek eta autonomoek ez dute jarduera ekonomikoko zergarik pagatuko —zerga udalek bildu ohi dute, eta, hurrengo urtean, ogasunak errenta edo sozietate zergen bidez konpentsatu ohi die zergadunei—. Saizen arabera, zerga hori kenduta udalei eragingo dieten kaltea konpentsatuko diete. Errenta zergan, kenkarien mugak murriztu nahi dituzte pentsio plan pribatuen ekarpenetan. Sozietate zergan, sinplifikatu egingo dute enplegua sortzeagatik ematen den pizgarria.
40 urteren bueltan dabiltza biak, eta izen faltsua erabiltzeko eskatu dute. «Nork jakin noizbait berriz ere deituko nauten», azaldu Anderrek. Zaila izango dela badaki, dena den. Gida turistikoa da, eta apirilean zen lanera itzultzekoa Bizkaiko museo batean. Martxoaren 15ean, baina, itxialdia hasi eta bertan behera gelditu zen egitasmoa. Konfinamendua amaitzean erakustokia berriz irekiko zutela esan zion bere enpresak, baina museoaren jabe den erakunde publikoak iritzia aldatu zuen. «Turismoaren jaitsieragatik izan zela uste dut. Badirudi turismorik ez badago kulturarekin, museoekin edota bisitekin harremana duten lanak ez direla sustatzen. Iazko udazkenean bisitari pila bat izan genituen. Hori bai; hiru laurdenak, euskal herritarrak. Orain irekita balego, ziur nago antzeko kopuruetan geundekeela».
Joseba, aldiz, industria sektoreko saltzailea zen urrira arte, eta Euskal Herrian barrena ibiltzen zen. Pandemia osoan hamabost egunez baino ez zen gelditu, hainbat bezero hornitu behar zituztelako. Hala ere, udazkenean, egun batetik bestera esan zioten kalean zegoela. «Ez nuen espero. Egia da salmentak zerbait jaitsiak zirela, baina sektorearen maila berean. Lanean ari ginen, eta ez dut uste horrelako neurriak hartzeko moduko egoera zenik. Nik uste dut kaleratu banaute merkeena nintzelako izan dela. Azkenetakoa izan nintzen sartzen, eta bost hilabetean amortizatu dute kostu hori».
Anderrek uda latza igaro du. Lan bila aritu da, baina gida enpresa gehienak hondoa jota daude: «Dagoeneko batek esan dit itxi behar duela. Kulturak inbertsio publikoa behar du, baina ez turismoari begira, kultur hedapenari begira baizik, eta baldintza onak eskainiz». Baldintzak aipatu ditu, prekarizazioa oso zabaldua baitago, leku batean baino gehiagotan gida izan den arren. «Gure kontratuak ordukakoak izaten dira maiz, eta horrela zaila da langabeziarako kotizazioa pilatzea». Anderrek, izan ere, egoera zaila bizi du. «Ekainean langabezia saria bukatu zitzaidan, eta hartaz geroztik diru sarrerarik gabe nabil, aurrezkiei tiraka. Zorte txarra izan dut; itxialdia beranduago hasi izan balitz, aldi baterako espedientean nengoke orain».
Josebak ere ez du egoera pertsonal erosoa, aste batzuk barru aita izango baita, eta susmoa du horrek ere eragina izan duela enpresaren erabakian. «Eskubide batzuk dagozkit, aitatasun egunak, besteak beste… Horrek ere pisua izango zuen. Egoeraz baliatu direla iruditzen zait». Lan eskaintzak begiratzen hasia da, eta, esperientzia duenez, sektorera itzultzeko itxaropena du: «Nire profilak etorkizuna baduela iruditzen zait, eta baliagarria naizela mundu profesionalerako, baina ez da berehala izango».
Ander, aldiz, beste sektore batzuetara begira hasia da, irakaskuntzara, esaterako, bere formazio akademikoak ematen baitio aukera. «Gida jardunean dena geldirik dago, eta irekita dauden museoek mozten duten lehen gastua langileena da», azaldu du.
«Datuak benetan itxaropentsuak dira, erakusten dutelako enplegua bizkor berreskuratzen dela jarduera ekonomikoa berriro abiatu ahala, nahiz eta geure lan merkatuaren akatsak hor dauden: desberdintasuna, langabeziaren kronifikazioa eta behin-behinekotasuna», azaldu du Elena Perez Jaurlaritzako Enplegu sailburuordeak. «Balorazio gazi-gozoa» egin du, berriz, Nafarroako Eskubide Sozialen Departamentuak, eta onartu du pandemiaren bigarren olatuak finkatuko duela nolakoak izango diren hurrengo hilabeteak.
Langabeziak behera egin arren, ELAk ekoizpen eredua aldatuko duten «beste enplegu politika batzuk» eskatu ditu. Inbertsio publiko handiagoa eta gobernuek sektore estrategikoetan gehiago esku hartzea nahi du.
Antzeko balorazio bat egin du LABek: «Konfinamendu berri baten atarian, edozein hobekuntza hauskorra eta iragankorra da. […] Inork ezin du bere erantzukizun zatia saihestu, nork berea. Egungo egoeran, administrazio publikoei dagokie osasuna bermatzea, ekonomia kolapsatzea eta enplegua suntsitzea saihestea, eta krisiaren ondorio ekonomiko eta sozialak arintzea».
Confebaskek ere ziurtatu du «berri ona» dela langabezia jaitsi izana, baina ohartarazi du beste konfinamendu batek kalte egingo liekeela jarduera ekonomikoari eta lan merkatuari.
SEPE Espainiako enplegu zerbitzuen arabera, 177.739 lagun zeuden langabe gisa erregistratuta Hego Euskal Herriko enplegu bulegoetan. Irailaren amaieran baino 5.524 gutxiago dira. Halako jaitsierarik ez da ikusi gutxienez azken 25 urteetan. Berez, urte gehienetan langabezia handitu egin ohi da urrian. Iaz, pandemiarik gabe, baina ekonomiaren hazkundea moteltzen ari zirenean, 3.128 langabe gehitu zituen urriak. Jakina, konparazioa iazko urriarekin eginez gero, zenbakia txarra da, orduan baino 30.180 lagun gehiago baitaude langabezia erregistratuan.
Langabezia txikitu egin da Bizkaian (2.780), Gipuzkoan (-2.516) eta Araban (-994), baina ez, ordea, Nafarroan (+763). Lurralde horretan izan du lan merkatuak bilakaerarik txukunena azken urtean, eta horrek tarte gutxiago ematen dio egoera hobetzeko. Baina agian badago beste faktore garrantzitsu bat ere: beste lurraldeetan ez bezala, tabernak eta jatetxeak itxita izan dira azken bi asteetan, eta pentsatzekoa da ostalaritzako langile batzuek enplegua galdu dutela horren ondorioz.
Sektoreei erreparatuz gero, nekazaritzan soilik handitu da langabeen kopurua (+571), urteko uzta bilketa nagusietako bat bukatu egin baita, mahatsarena. Langabeziak behera egin du industrian (-856), eraikuntzan (-316) eta, batez ere, zerbitzuetan (-4.032). Aurreko hilabete batzuetan ez bezala, enplegurik ez dutenen artean ere langabe gutxiago daude (-891), eta horrek gazteei egin ohi die mesede.
Langabeziak batez ere emakume aurpegia du, andreak baitira gaur egun lanik gabe daudenen %55,4. Dena esan beharra badago, koronabirusaren krisiak ez du emakumeen egoera gehiago okertu arlo horretan, urtarrilean langabeen %56,7 baitziren.
SEPEren datuak INEk biztanleria aktiboari buruz ematen dituenekin erkatuz gero, langabezia tasa ia puntu bat jaitsi da, %14,16tik %13,27. Langabeen urritzeak ez ezik, biztanleria aktiboaren ugaritzeak azaltzen du jaitsiera hori.
COVID-19ak eragindako krisi ekonomikoak eta hari aurre egiteko neurriek sortu duten beste ondorio bat da askoz jende gehiago dagoela direla aldi baterako enplegu erregulazioan. Apirilean, erabateko itxialdiaren hilabetean, 230.000 langile egon ziren egoera horretan, baina orduz geroztik asko txikitu da kopuru hori: batzuk lana erabat galdu dute, baina gehiago dira lanera itzuli direnak. Urriaren 31n, 25.955 behargin zeuden aldi baterako erregulazioan, hilabete lehenago baino 4.800 gutxiago.
2020. urtea, zoritxarrez, oso bitxia izaten ari da lan merkatuarentzat, baina urrian joera historiko bat sendotu da: urteko hamargarren hilabetean beti sortzen da enplegua, Gizarte Segurantzaren afiliazioan neurtuta. 2020koa ez da aurreko bi urteetakoa bezain oparoa izan (+21.118, 2018an, eta 19.234, 2019an), baina aurreko atzeraldia amaitu zenetik izandako batezbestekoaren mailan dago (+14.877). Eta zergatik da hain hilabete ona urria afiliazioarentzat? Bada, udan kalera botatzen dituzten langile askok enplegua lortzen dutelako berriz, batez ere hezkuntzan —ikastetxeetako eta akademiako irakasleak, jangeletako langileak…—, baina baita aisialdiari lotutako sektoreetan ere.
Iraila ere hilabete ona izan zen afiliazioarentzat (+9.405), eta, horrenbestez, krisiaren lehen fasean galdutako afiliazioen ia erdia berreskuratu da.
Kontratazioak ez dio jarraitu langabeziaren txikitzearen eta afiliazioen igoeraren erritmoari. Irailean, lehen aldiz koronabirusa azaldu zenetik, 100.000 kontratuen langa aise gainditu zen (117.000tik gora), baina muga horretatik gertu geratu da berriro (104.000). Egin diren kontratuak mugagabeak izan balira, gaitz erdi, baina ez da halakorik gertatu: 7.786 kontratu mugagabe sinatu dituzte Hego Euskal Herrian, kontratu guztien %7,35 baizik ez.
Langileak aldi baterako erregulazioetatik atera ahala, behera doa langabezia sarien kopurua. Azken datua irailekoa da: 94.000 lagunek jaso zuten sariren bat, abuztuan baino 21.000 gutxiagok. Jaitsiera hori guztia sari arruntari dagokio, eta, hortaz, uler daiteke erregulazioetatik atera direnen ondorio dela hori.
Kopuru horretan ez dira agertzen Espainiako Gobernuak autonomoentzat sortutako laguntza bereziak. SEPEren arabera, 7.653 lagunek eskuratu zuten urrian.