Asteartean euria eta hotza egin zuen Bilbon. Egun ezin makurragoa izan zen kalean, pankarta baten atzean egoteko, baina Novaltia botiken banaketa kooperatibako langileek ez zuten kale egin elkarretaratzera. Astean behin edo bitan egiten dituzte protestaldiak Bizkaiko hiriburuan, eta beste lanegun guztietan enpresak Zamudion (Bizkaia) duen biltegiaren aurrean duten kanpalekuan biltzen dira. Gaur 538. eguna dute greba hasi zutenetik, eta eskaera nagusia argi dute: langile berrien baldintzak enpresak urteak daramatzatenekin parekatzea. Euskal Herrian indarrean dagoen grebarik luzeena da haiena, eta badakite gutxienez maiatzera arte iraungo duela.

Hogei dira grebalariak, langileen %40, eta, azaroan «albiste txarra» jaso zuten arren, animoak, oro har, onak direla azaldu du Ibai Carranza langile batzordeko kideak. «Egunak izaten dira, baina grebari ekin genion langile guztiek hor jarraitzen dugu. Badakigu arrazoia dugula». Albiste txarra epaitegietatik iritsi zitzaien, Bilboko epaitegi batek «lan eskubideen urraketarik handienen» salaketa ez epaitzea erabaki baitzuen.

Novaltiako langileek bi salaketa jarrita dituzte enpresaren aurka: aurrenekoa, 2019ko abuztuan eginiko lan ikuskatze arin baten ondorioz; eta bigarrena, azaroan epaitu ez zena, urraketa gehiagorekin. «Ezin dira alderatu, azaroko epaiketako gure txostena askoz landuagoa da, datu eta salaketa berri askorekin: lana Zaragozara [Espainia] eraman dutela, nagusiek gure lana egiten ari direla, ordu estra pila bat… Epaileak, baina, esan zuen auzi bera ezin dela bi aldiz epaitu. Eta ez da egia, salaketak ez dira berak. Badirudi ez duela lan egin nahi».

Azaroko erabakiari jarritako bi helegiteen erantzuna «maiatz alderako» espero dute; beraz, ordura arte iraungo du grebak gutxienez. Urte eta erdi daramate borrokan, 2019ko uztailaren 22az geroztik, erresistentzia kutxei esker irauten dute. «Bestela, ezinezkoa litzateke», onartu du Carranzak. Hogei langileetatik hemezortzi ELAko afiliatuak dira, eta bi LABekoak. Sindikatuen babesa jaso dute: «Ez arduratzeko esaten digute, kutxa horretarako dela. Borrokarako arrazoiak ditugula ikusten dute: eskatzen duguna ez da beste munduko ezer, enpresak hasieratik ez du negoziatu nahi izan… Greba luzea bada, ez da gu ez garelako mugitzen».

Oporretan, ordezkoak

Eusteak, baina, badu beste arrazoi bat, balio estrategikoko eskaera batzuk ere epaitzen ari baitira, eta aurrekariren bat ezar dezakete. Carranzak bat azaldu du: «2019an, ez genuen lan hitzarmena berritu, eta, aurrekoa luzatu beharrean, Espainiako aplikatu ziguten. Hori legez kanpokoa da. Ultraaktibitatea ez zuten errespetatu, eta hori garrantzitsua da lan harremanen markoan».

Beste gatazka puntu estrategiko bat grebalariak ordezkatzeko lorturiko zirrikitua da. Haien oporrak ordezkatzen ari dira aldi baterako lan enpresa baten bitartez. «Grebalari batzuen oporrak! Guk ez dugu oporrik pilatu», nabarmendu du, harrituta. «Gure balizko opor egunak estrategikoki kokatu dituzte sei hilabetez lauzpabost ordezko langile kontratatzeko. Pentsa, Angel Lapuente Jaurlaritzako Lan zuzendariarekin bildu ginen, eta onartu zigun hori legez kanpokoa zela».

Hilabete bukaerarako mobilizazio gehiago prestatzen ari dira, grebarekin jarraitzeko prest baitaude. «Bide guztiak agortu direla ikusten baduzu, agian berriak bilatu behar dituzu, estrategia aldatu… Baina, oraingoz, gu ez gara puntu horretara iritsi».

Euskal sindikalismoa «greben Europako ligako liderra» da, eta, hein handi batean, ELA eta LAB sindikatuek protesta mota horiek baliatzeko aukeratutako moduarengatik da. Grebalarientzako erresistentzia kutxen babesarekin, «negoziazioa kolektiborako jarrera erradikalagoak» hartzen dituzte, eta CCOO eta UGT sindikatuek baino errazago jotzen dute lanuzteetara. «Are gehiago», zehaztu du Jon Las Heras (Gasteiz, 1987) EHUko ikerlari eta irakasleak, «Europako herri guztietan greba kopurua jaitsi egin bada ere, Euskal Herrian logika ezberdin bat agertu da. Espainian, esaterako, 1980ko hamarkadan Euskal Herrian baino gehiago egiten ziren: Asturiasen, Katalunian… Eta Europan berdin. Sindikatu handi gehienek, baina, itunpeko bideetara jo dute».

Baieztapen horiek ondorioak dira, De Las Herasek eta Lluis Rodriguez ekonomialariak Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan azken bi hamarkadetan egon diren greben inguruan eginiko ikerketatik eratorriak. Hilabete luzeko ikerketa egin, eta British Journal of Industrial Relations [Britainiako Lan Harremanetarako Egunkaria] aldizkarian argitaratu dute. Eta ez arazorik gabe, euren harridurako greben inguruko datu gutxi baitaude. Las Heras: «Grebak gertakizun publikoak dira, erregistratu beharrekoak eta Gizarte Segurantzan eragina dutenak. Hala ere, datu gutxi daude. Nork deitu du horietara? Zeinek hartu du parte?… Oinarrizkoa beharko lukeen informazioa zaila da aurkitzen. Baliabide gutxi bideratzen dira, edo ez dago interes handirik».

Euren kasa bildu dituzte datuak, hainbat iturritatik jasoak, eta ondorioztatu dute 1990etik 2017ra bitarte EAEn, batez beste, 366 greba egun egon zirela 1.000 langileko. Eta asko al dira? Bada, Espainia bigarren sailkatuan (188) izandako bikoitza baino gehiago —Espainiako datuetan EAEkoak sartzen dira, eta greba horien herenak EAEn egin ziren. Beste herrialdeekin alderatuta ere, asko dira: Italian, 125 egun izan ziren, batez beste; Danimarkan 113 eta Frantzian, 103. Krisi ekonomikoak gogor eragin zien grebei, baina azken hiru urteetan berriz ere gora egin dute lanuzteek EAEn: 2017an 125 greba egun izan ziren 1.000 langileko; 124, 2018an; eta 413, 2019an. Urte horietan bigarren batezbestekorik handiena da Frantziaren atzetik.

«Euskal Herrian greba joera handia dago, eta, hegoaldean Espainiako legedia berean sartuta egon arren, han baino askoz greba gehiago daude», nabarmendu du Las Herasek. Hala ere ,«joera» ez da nahikoa azalpen, ikerlariak dioen bezala, «sindikatu guztiek ez dituztelako greba berak egiten». Greba kopuru handiaren arrazoia ELA, LAB, ESK eta Steilas sindikatuen jarduna da, «kontraboterearen» multzokoak, euren hitzetan. Baina zergatik kontraboterekoak? «Lau euskal sindikatu handiek [ELA, LAB, CCOO eta UGT] gatazkak modu ezberdinean jorratu dituzte. Kontraboterekoek greba ezinbesteko negoziazio txanpon gisa hartu dute. Besteek, elkarrizketa sozialaren, sindikatuek, aldiz, ez dute haren alde egin».

Greben aldekoak, goraka

Azalpenarekin jarraitu aurretik, ezinbestekoa da EAEko egoera sindikalaren erradiografia egitea 2018ko datuak dira, ikerlariek emanikoak—: ELA da afiliatu gehien eta ordezkaritzarik handiena duen sindikatua: 90.000 eta %41,04; CCOO, bigarrena:48.000 eta %18,52; LAB, hirugarrena: 39.000 eta %19,09; eta UGT, laugarrena: 35.000 eta %10,68. Portzentajearen beste tartea ESK, Steilas, USO eta CGT sindikatu txikiagoek betetzen dute.

Ordezkaritzaren joerari erreparatuz gero, ELA %39tik %41era pasatu da azken sei urteetan; LAB %17,5etik %19,era; CCOO %19,7tik %18,5era eta UGT %12,4tik %10,6ra.

Kontrabotereko sindikatuen ordezkaritza %60,13 da, beraz, baina grebetan eragin handiagoa dute. «Deigarria da bakarka egiten duten greba kopurua», azaldu du Las Herasek: «Nahiz eta baliabide gutxiago izan, sindikatu txikiagoak direlako, greba gehiago egin, eta antolatzen dituzte. CCOOri eta UGTri, aldiz, kosta egiten zaie grebara joatea, eta, normalean, lagunduta joaten dira». 2001-2018ko tarteari erreparatuz gero, ELAk EAEko greben %27 antolatu ditu, eta %39tan bakarrik parte hartu du. LAB, ESK-k, Steilasek eta kontrabotere taldeko beste sindikatuek LABen datuak haiekin nahastuta lortu dituzte— greben %28 bultzatu dituzte. CCOO eta UGT, aldiz, beste muturra dira. UGT greben %5etan aritu da bakarrik, eta %83tan gutxienez beste bi sindikaturekin.

Iraupenari dagokionez, ELAren grebak dira luzeenak: hamazazpi egunekoak batez beste, CCOO eta LABenak zazpikoak dira, eta UGTrenak, bostekoak. Desorekak azaltzeko, ikerlariek uste dute aldagai bat oso kontuan hartu behar dela: erresistentzia kutxak, edo sindikatuek grebalariak ekonomikoki laguntzeko dituzten funtsak. «Erresistentzia kutxak ez dira konponbidea, baina arazoa ikusarazten laguntzen dute. Era berean, elkartasun sentipena areagotzen dute, afiliatu batek jartzen duen diruaren zati batek beste batzuei laguntzen die euren posizioa indartzen beste negoziazio batzuetan».

Finantzaketa propioa

ELAk 1978tik du Erresistentzia Kutxa; LABek, aldiz, 2010ean sortu zuen Borroka Kutxa, eta ESK-k Elkartasun Fondoa, 2005ean. Afiliatuen kuotekin hornitzen dira, eta kuota horiek CCOO edo UGTrenak baino handiagoak dira. ELAren kasuan, 21,77 euro da hileko, eta laurden bat doa funtsera. LABen kuota, aldiz, 17,61 euro da. Diru laguntzei dagokienez, ELAk 1.102 euroko ordainketa bat egiten du hilero, eta grebaren baldintzen arabera handitu daiteke. LABena hileko 750 eurora irits daiteke, eta ESKrena, 900 eurora. UGTk ez du funtsik, eta CCOOk sortu berri du, baina lantzeke du.

Erresistentzia funtsek grebari eustea errazten dute, baina kontrabotereko blokean hedatu dira, «euren afiliatuei bakarrik kitatu behar dizkietelako kontuak». Artikuluan zabalago azaldu dute: «Finantzaketa autonomiak konfrontazio estrategia abiatzeko askatasuna ematen die, hala gobernuekin nola enplegatzaileekin. Beste sindikatuak, aldiz, estatuen funtsetara lotuta daude». ELAren kasuan, esaterako, finantzaketa propioa %94,4 da.

Eta, zerbaiterako balio al dute grebek? Noiz? «Asko dago ikertzeko haiei buruz», aldarrikatu du Las Herasek, eta gehiago jakiteko beste gako bat eman. «Ondorioak ateratzeko, ikertu egin behar da, eta, horretarako, baliabideak behar dira. Erakundeek, esaterako, badute zeregina hor».

Zuberoarekin muga egiten duen Lixoze (Biarno) herria hunki du hegazti gripeak. Landetan hasi, Biarnon zabaldu, eta Lixozera iritsi da susmoa aste honetan, Pirinio Atlantikoetako departamenduko prefeturak jakinarazi duenez. Neurriak hartu ditu berehala H5N8 birusaren hedapena oztopatzeko asmoz. Hala, departamenduko 159 herri jarri ditu araupeko eremuan, horietako zenbaitzuk Zuberoan eta Nafarroa Beherean.

Zerrendan diren herrietako korraleko hegaztiak konfinatzeko eskatu du prefeturak, eta debekatu egin ditu hegaztiak leku batetik bestera garraiatzeko mugimenduak. Gainera, ahate hazleei eskatu die elkarren arteko kontaktuak murrizteko, eta higiene neurriak zorrozki betetzeko. Prefeturak esan du H5N8 birusak ez diela gizakia kutsatzen, eta ez duela kalterik eragiten haragi hori kontsumitzen dutenei.

Egoerak hartzen ahalko lukeen bilakaeraz beldur da Marc Lataillade. Ahate hazlea da Bidaxunen (Nafarroa Beherea), eta ELB sindikatuko kidea da. 2017an izan zen hegazti gripe epidemiaren ondorioz, kabalak hiltzera behartua izan zen, «prebentzioz». ELBk protestak antolatu, eta lortu zuten kabalen parte bat atxikitzen. ELB sindikatuak garaian salatu zuen Bidaxuneko ahate gehienak osasuntsu zirela, eta ez zutela birusaren aztarnarik atzeman kabala arraza guzietan.

«Oroitzapen txarrak ekartzen dizkit burura egoera honek», aitortu du Latailladek. Salatu du botere publikoek hegazti gripea «arras gaizki» kudeatzen dutela. «Laborariok gero eta neurri sanitario gehiago aplikatu behar ditugu, horrek suposatzen duen diruarekin; baina gero, birusa heltzean, agintariak ez dira gai egoera ongi kudeatzeko». Izan ere, birusa hedatu izanak kudeaketa «txarra» izan dela frogatzen du, haren ustez. «Iraganeko akatsetatik ez dute deus ikasi», deitoratu du. Haserre ere mintzatu da: «Oldartzen gaitu jakiteak 2017an jasan behar izan genuen egoera berriz gerta daitekeela».

Laborantza ereduak

Egoera horren atzean, bi laborantza ereduren arteko «talka» ikusten du Latailladek. Bidaxuneko etxaldean ahate eme erruleak hazten ditu, eta sortzen diren ahateak tokiko laborari eta partikularrei saltzen dizkie. «Gure ahateak hiltzera behartzen bagaituzte, tokiko laborari multzo oso bat hunkitua izanen da».

Latailladek zehaztu duenez, laborantza intentsiboan ari direnek 5.000 edo 10.000 ahate dituzte, barnean haziak. «Kabalak hauskorragoak dira, eta birusa fiteago hedatzen da», ohartarazi du. Haren etxaldean ahateak erosten dituztenek, ordea, «hazkuntza aise txikiagoak, eta kanpokoak» dituztela azaldu du.

ELB sindikatuak datorren astelehenean iragartzekoa du zer nolako segida emanen dion egoerari.

Turismoaz bizi diren negozioen artean, landetxeak atera dira ondoen 2020. urte beltzetik; horrek ez du esan nahi, ordea, sektorea pozik dagoenik, ezta hurrik eman ere. Uda amaieratik aurrera, jarduera hutsaren hurrengoa izan da Hego Euskal Herriko landa turismoan, lurraldeen arteko mugen itxierak eta beste mugak tarteko. Gabonekin, Nekatur Nekazalturismo Elkarteak bazuen esperantza apur bat, baina Eusko Jaurlaritzak azken orduan ezarritako muga berriek tarte gutxi utzi die landetxeei jarduera suspertzeko. Esaterako, hamar lagun ez, baina gehienez sei elkartu ahal izateko aginduak erreserben %10 galtzea eragin zuen Urtezahar egunean.

«Gabon gauean eta Eguberri egunean, %22ko okupazioa izan dugu, hau da, aurreko urtean baino %33 gutxiago. Urtezahar eta Urteberri egunez, berriz, %37koa izan da okupazioa, iazkoa baino %32 apalagoa», dio Nekaturreko kudeatzaile nagusi Idoia Ezkurdiak; Araba, Bizkai eta Gipuzkoako landetxeak daude elkarte horretan. «Datu txarrak dira, erreserbak etxe osokoak izan behar direlako orain; gela solteena iragana da. Familia batzuek urtero etxe bat hartzen dute familia osoarentzat, eta azken ordura arte itxaron dute askok, debekuen nolakotasunaren zain, erreserbak bertan behera uzteko ala ez».

Urte amaiera ez ezik, urte osoa aintzat hartuta ere «hondamendia» izan da sektorearen zati handienarentzat. Porrotaren neurriaz jabetzeko, nahikoa da esatea fakturazioak %80 egin duela behera. «Dei ugari jaso ditugu Labi azaldu den bakoitzean, aldaketaren bat egiteko. Jende askok ez du jakin hilaren 23tik aurrera libre dela Euskadiko lurraldeen artean mugitzea. Egun gutxi izan diren arren, neurri horrek lagundu dio gure jarduerari; badakigu laster dela beste Labi bat, eta espero dugu horretan ez egotea aldaketarik», dio Ezkurdiak, itxaropentsu.

Izan ere, udalerritik ez ateratzeko aginduaren sasoian, landetxeen jarduera «zero» izan zen, urrian. Ondoren, lurraldetik ateratzeko ezintasunak ere apenas utzi dion sektoreari arnasa hartzen. Horregatik, Nekaturrek eskatu du lurraldeen arteko mugikortasun libreari bere hartan eustea.

Uda izan da urteko sasoirik onena landa turismoarentzat, oro har, aterpe ematen duen turismo osoarentzat bezala. «Normaltasunetik urrun egon baginen ere, uztaila txukun joan zen. Abuztuan, ordea, hila amaitu aurretik, batzuk deika hasi ziren, erreserbak bertan behera uzteko. Kutsatzeen datuak handitzen hasi ziren, eta horrekin batera beldurra zabaltzen ere bai. Eta bitxia da: kutsatze oso gutxiko eremuetan ere bertan behera utzi ziren erreserbak», azaldu du Nekaturreko kudeatzaileak.

Eta 2021ean zer? Bada, urtarrila eta otsaila urteko hil txarrenak izan ohi dira, eta Nekatur Aste Santuari begira dago susperraldi bat egongo ote den esperantzarekin. «Txertoak hasi dira, eta espero dugu osasun egoera kontrolpean egotea apirilerako. Badakigu oso zaila izango dela Madrildik eta Kataluniatik jendea etortzea, hasteko beste lurraldeetan gertatzen dena ez dagoelako gure esku, baina euskal lurraldeen arteko mugikortasuna badago, jarduera suspertzea espero dugu Aste Santurako».

Muga irekitzeko zain

Nafarroan ere badute itxaropena Aste Santuari begira, baina gutxiago. Nafarroako Landa Turismoko Federazioko presidente Maria Angeles Ezkerrek uste du EAEko muga irekitzen ez den bitartean «oso zaila» izango dela gutxieneko jarduera berreskuratzea, «Euskadiko jendeari esker» betetzen baitituzte etxe gehienak urtero. «Sei lagun baino gutxiagoko landetxeetan bada okupazio pixka bat. Gabonetan gaitasunaren erdira egon gara lurraldean, baina hori jaitsiera izugarria da aurreko urteekin alderatuz».

Landa turismoak Nafarroan dauka indar gehien penintsula osoan. Uda on bat izan du sektoreak hor, «baina, gero, dena bukatu da bat-batean»; «beldur handia sartu dute, eta jendea ez da etxetik ateratzen hain erraz, nahiz eta leku seguru batera joateko asmoa izan».

Larra-Belaguako eski estaziotik gertu dagoen landetxe baten jabe da Ezker, eta azaldu du otsaila hil oparoa izan ohi dela eremu horretan. «Lan pixka bat egitea espero dut, eta, gero, Aste Santuaren zain geratuko gara. Egia da Nafarroako jendea bakarrik har dezakegula orain, eta nafarrek egunpasak egiten dituztela gehienbat; gainera, eguraldiak ere ez du lagundu orain arte…».

Argindarraren igoera: elektrizitatearen prezioa 95 euro ingurukoa da. 2021eko urtarrilaren 8a. 2021eko urtearen hasieran argiaren prezioak % 27 egin du gora.

Euskadiko industria-jardueraren beherakada 2020ko azaroan. EAEko industria jarduera % 7,4 jaitsi da azaroan, Eustatek jakitera eman dituen datuen arabera.

Eusko Jaurlaritza 2021eko urtarrilaren 8an hasiko da aurtengo aurrekontuak negoziatzen. Alderdi politikoekin bilerak egingo ditu Azpiazuk, lehena, EH Bildurekin.

Aernnovako langileek enpresak onarturiko lan erregulazio espedientearen aurka borrokatzen jarraitzeko asmoa dute. Negoziazio epea akordiorik gabe bukatu ondoren, bederatzi greba egun antolatu dituzte urtarrilerako. Atzo izan zuten lehena. Protestaldiak helburu jakin bat du: Lan Ikuskaritzak erregulazioa atzera bota dezala, langile batzordearen iritziz ez baitago horrelako neurri bat hartzeko arrazoirik. Ikuskaritzaren ebazpena urtarril erdi alderako espero dute, eta, hasiera batean, erabaki horretan zuten itxaropena jarria langileek, auzitara jo edo ez erabaki aurretik. ELAk dagoeneko aurreratu du, ordea, salaketa jarriko duela.

Hegazkinentzako osagaiak ekoizten dituen enpresak abian jarritako erregulazioak bere bideari jarraitzen badio, 55 kaleratze eragingo ditu Berantevillako plantan (Araba). Sindikatu eta enpresen arteko negoziazio epea abenduaren 18an amaitu zen, akordiorik gabe, eta enpresak 82 kaleratze egitea erabaki zuen. Orduan epe bat ireki zuen aurreraturiko erretiro eta ordainduriko kaleratze eskaerak jasotzeko, eta hasierako 82 horietatik 27 langilek onartu zituzten. Beraz, 55 kaleratze dira orain, eta, aldaketarik ezean, otsailaren 1ean hasiko lirateke kaleratze horiek gauzatzen.

Langile batzordearentzat, baina, edozein kaleratze gehiegi da. Negoziazio epe osoan adierazi zuten egun bizitzen ari diren krisia behin-behinekoa dela, «koiunturala», eta aldi baterako neurriak aski direla enpresaren bideragarritasuna bermatzeko. Zuzendaritzak, baina, ez zituen onartu, eta, hain zuzen ere, horregatik erabaki du ELAk auzitara jotzea: «Ez dira enplegu erregulazio espediente baterako arrazoiak ematen, eta enpresak errefusatu dituen hainbat neurri proposatu ditugu. Beraz, egoera iraultzeko borrokan jarraituko dugu, bai epaitegietan, eta baita kalean ere».

Jaurlaritzaren deia

Protestaldiari dagokionez, langile guztiek egin zuten greba lehen egunean, sindikatuek arabera. Eusko Jaurlaritzaren aurrean egin zuten elkarretaratzea, administrazioaren jarrera gaitzesteko. Izan ere, hilaren 4an ziren elkartzekoak batzordea eta Ekonomia Garapenerako Saila, baina bertan behera utzi zuten bilkura azkenean. Jaurlaritzak batzordeari egotzi zion «jazarpen eta indarkeria ekintza onartezinak» egin izana.

Batzordeak uste du, ordea, beren lanpostuak defendatzeko mobilizazioei uko egitea eskatzea «miserablea» dela, eta administrazioari enpresaren alde egitea leporatu dio. Egoera nahasi horretan, halere, batzordeak jakinarazi du Jaurlaritzaren dei bat jaso dutela bilera egin ahal izateko.

Hurrengo lanuzteak datorren asteko astearte eta ostegunean egingo dituzte; urtarrileko bi azken asteetan, berriz, astelehenetan, asteazkenetan eta ostiraletan egingo dituzte grebak.

Bizirik irauteko diru publikoa beharko du Tubos Reunidosek, edo eskaera hori egin du behintzat. Petrolio produkzioaren beherakada dela eta, duela urte batzuetatik hona egoera larrian dago Amurrioko enpresa (Araba), azken urteetan pilatutako zorrari eutsi ezinda. Orain, bankuen atea jo beharrean, COVID-19ak kalte egindako enpresa estrategikoak laguntzeko funtsera jo du, Espainiako Gobernuak sortutakora. 115 milioiko laguntza bat bere gain hartzeko eskatu dio. Zehazki, 100 milioi euroko partaidetza mailegu bat, eta hamabost milioiko beste mailegu arrunt bat, 2021ean partaidetza mailegu bihur daitekeena. Taldeak ohar batean zehaztu duenez, COVID-19a dela-eta aldi baterako eten behar izan ditu hitzartutako proiektuen %50 baino gehiago, eta kontratazio berriak ere ez ditu lortzen, merkatua geldirik dagoelako.

Madrilek iazko uztailean sortu zuen enpresa estrategikoak erreskatatzeko funtsa, Europako beste herrialde batzuek egin duten bezala, eta Europako Batasunaren ezohiko babesarekin. Halakoak debekatu edo asko mugatu izan ditu Bruselak, baina, pandemiagatik, malgutu egin ditu enpresek laguntza publikoak jasotzeko araudiak. Europan, bereziki aire konpainiak erreskatatu dituzte. Madrilek orain arte bakarra jakinarazi du, eta sektore horretakoa da: Air Europa (450 milioi euro). Madrilen funtsa 10.000 milioi eurokoa da. Ez du beste esku hartzerik jakinarazi, baina dozena bat enpresa inguruk aurkeztu omen dute txostena —haien baimenik gabe ezin da jakinarazi—. Horien artean legoke Kataluniako Celsa altzairutegi taldea ere —Gasteizen eta Baionan lantegiak ditu—.

Tubos Reunidosek atzo jakinarazi zuen egina duela eskaera, baina, onartua izateko, aldez aurretik azterketa sakon bat gainditu beharko du, besteek bezala. Eta ez du erraza izango. Tutugilearen ustez, funts berezi horren laguntza jasotzeko baldintzak betetzen ditu, «trantsizio energetikoko proiektu industrialetarako (berriztagarriak eta hidrogenoa, esaterako) funtsezko enpresa bat» dela argudiatuta.

Espainiako Gobernuak uztailaren 21ean hartutako erabakian jasotzen denez, baina, estrategikoez gain, 2019aren amaieran euren egoera ekonomikoa ona zela frogatzen duten enpresak baino ez ditu erreskatatuko gobernuak. Hau da, koronabirusa azaldu aurretik bideragarriak zirela erakutsi behar dute. Eta luzera begira ere frogatu behar dute hori, besteak beste laguntzak interesekin itzultzeko gai izango direla erakutsiz. Hor izan dezake arazoa Tubos Reunidosek: zor handi bat dauka aurretik pilatua, bankuei itzuli ezinda.

Estrategia aldaketa, etenda

Euskal Herriko enpresa handienen artean, bera da egoera okerrenean daudenetako bat. Taldea 2019an hasi zen ekoizpena «balio erantsi, prezio eta marjina handiagoko hodietara» bideratzen, energia berriztagarrietara. Hala ere, konpainiak aitortu duenez, COVID-19ak eten egin du eraldaketa prozesu hori, sektore horrek ere asko nabaritu duelako krisia.

Tubos Reunidos hasia zen pixkanaka aldentzen petrolioaren negoziotik, eta AEBetako merkatutik, altzairua inportatzeari ezarritako muga zergengatik. Enpresak berak aitortu duenez, asmoa zen hurrengo urteetan herrialde horrekiko menpekotasuna gutxitzea eta bezeroen zorroa beste merkatu batzuetara zabaltzea, bereziki Ekialde Hurbilera eta Afrika iparraldera. Azken bi urteetan %14 murriztu du AEBetarako produkzioa —egun hara esportatzen du ekoizpen osoaren %25—. Dena den, konpainiak azpimarratu du egungo krisia beste merkatuetan ere nabari dela. Gogoratu du bere produkzioaren %80 Iberiar penintsulatik kanpo saltzen duela.

Bost urte jarraian galerekin

Konpainiak jakinarazitako azken datuen arabera, 2020ko lehen bederatzi hilabeteetan 59,3 milioi euroko galerak izan zituen, aurreko urteko epe berean izandakoak halako bi baino gehiago. Hortaz, bosgarren urtez jarraian pilatuko ditu galerak. Horrekin batera, 350 milioi euroko zorrari buelta ezin emanda dabil aspalditik.

Hori epe barruan ordaintzeko arazoak zituelako, iazko udan beste behin berritu egin zuen bankuekin zuen akordioa, eta horrekin batera beste hamabost milioi eskatu zituen COVID-19aren eraginei aurre egiteko.

Langileak ere nabaritzen ari dira ondorioak: 2009. urtean hasi ziren enplegua aldi baterako erregulatzeko espedienteekin, eta 2018tik bata bestearen atzetik lotzen ari dira. Azkena, azaroan. Espedienteak Trapagarango (Bizkaia) lantegiko ia langile guztiei eragiten die, Productos Tubulares filialeko 382 behargini. Amurrion zortzi hilabete iraun duen erregulazio bat amaitu dute orain gutxi: langileen %80ri eragin zien (692). Eta hori berritzeko prozedura martxan da. Horrez gain, 2017. urtetik behargin guztiek izoztuta dauzkate soldatak.

Urriaren amaieran, zuzendaritzak aurreratu zuen 2022-2024 aldirako plan estrategiko bat prestatzen ari zela, doikuntzak eta kostuen murrizketa jasotzen dituena, baina ez kaleratzeak. Sindikatuek enpresaren bideragarritasuna bermatzeko eskatu dute, eta oraingo lanpostu guztiei eusteko, gutxienez 2024. urtea amaitu arte.

Greba mugagabea deitu dute ITPren Barakaldoko eta Sestaoko lantegietan. Enpresak gaur eman du kaleratu nahi dituen 90 langileen izen-abizenen zerrenda.