Milaka pertsonak lanpostu duinak aldarrikatu eta covid-19 pandemian zehar egindako kudeaketa publikoa salatu dute Gasteizen, ekonomikoki ito dituztelako.

Garrraiolariek eta auto gidariek Karabana egin dute, Deskargako bidesariaren kontra protesta egiteko, Hiruk eta A-636 Beasain-Bergara Peajerik Ez-ek deituta.

Marka hautsi du Nafarroako ekonomiak 2020. urtean; markarik kaskarrena, alegia. Estatistika zehatzak daudenetik 2009. urtea izan zen barne produktu gordina gehien jaitsi zen urtea, %2,6 uzkurtu baitzen. Datu hori txiki utzi du pande miaren lehen urteak, %8,3 txikitu baita lurraldeko ekonomia. Eroriko horren parte handi bat aurten leheneratuko dela espero du Nafarroako Gobernuak, eta eutsi egin dio %6,5eko iragarpenari, nahiz eta Elma Saiz Ekonomia kontseilariak onartu duen kopuru hori pandemiaren bilakaerari eta txertoen arrakastari lotuta dagoela.

Nastat estatistika erakundeak azaldu duenez, urteko azken hiruhilekoan hoztu egin da ekonomiak udan izan zuen suspertzea, ostalaritzak eta beste sektore batzuek murrizketa handiak izan zituztelako —ostatuak erabat itxita egon ziren urriaren 22tik azaroaren 26 arte, eta barrualdeak, abenduaren 17 arte—. Edonola ere, azken hiruhileko horretan hazkunde tasa positiboari eutsi ahal izan dio BPGak, oso mantsoa den arren: %0,3.

Azken datu horretan eragin handia izan du industria eta eraikuntza jarduera maila «nahiko onargarrira» itzultzen aritzeak poliki-poliki. Gainera, familien kontsumoa «suspertzen ari da, ahul», azaldu du Nastatek. Atzeratutako gastuak egiteak eta horretarako ahala dutenek pilatutako aurrezkiak pisu handia izango du kontsumoaren hazkundean.

2021. urtea suspertzearen urtea izango dela espero du Saiz kontseilariak. Onartu du, ordea, urteko lehen hilabeteak «gogorrak» izango direla, oraindik jarduera ekonomikoa murrizten duten neurriak indarrean izango direlako. Edonola ere, uste du «neurri kontrolatuagoak» direla erabateko itxialdia baino, eta iazko udaberriko konfinamenduak baino kalte gutxiago egingo diotela jarduera ekonomikoari.

Urtearen bigarren erdialderako espero du hazkunde bizkorragoa, betiere txertoak pandemia kontrolatzea lortzen badu.

Beste lurraldeak

Nafarroakoa baino bilakaera okerragoa izan zuen Araba, Bizkai eta Gipuzkoako ekonomiak, Eustatek kalkulatu baitu %9,5 txikitu zela iaz. 2020ko azken hiruhilekoa 2019koarekin alderatuz gero ere, beherakada txikiagoa da Nafarroan (-%5,9) beste hiru lurraldeetan baino (-%7,6).

Kolpe ekonomikoa handiagoa izan da Espainian (-%11), turismoaren mendekoagoa delako Hego Euskal Herria baino. Gainera, industriak pisu txikiagoa du Espainian, eta hura izan da azken hilabeteetan bilakaerarik txukunena izan duen sektorea.

Industriaren indar horrek berak lagundu dio Alemaniari, BPGa soilik %5 txikitu baita han.

Frantziako ekonomiak, berriz, %8,3 egin zuen behera iaz. Eroriko handiagoa espero zuen gobernuak, batez ere urtearen amaieran aste batzuetako konfinamendua ezarri zuelako.

Euskadiko ostalarien hiru elkarteek Euskal Autonomia Erkidegoko Auzitegi Nagusiaren (EAEAN) aurrean helegitea aurkezteko asmoa azaldu dute. 2021eko urtarrila.

EAEko 2021eko aurrekontuen proiektuak aurrera egin du, Eusko Legebiltzarrak baztertu egin dituelako oposizioko lau alderdiek aurkeztutako osoko zuzenketak.

Siemens Gamesako emaitzak 2021: 11 milioi euroko irabaziak lehen hiruhilekoan. ‘Offshore’ negozioaren eta zerbitzuen negozioaren ondorioz izan du emaitza hori.

Gipuzkoako ekonomiak erronka handia dauka aurrez aurre, eta 2021. urteak ematen dituen aukerak bere alde jartzen asmatu behar dute enpresek, «aukerak egongo direlako». Enpresen artean egindako urteroko inkestaren txostena plazaratu du Bazkundeak, eta lan horrek islatzen du 2021. urtea izango dela suspertzearen urtea, «batik bat bigarren seihilekoan»; baina 2022an lortuko dira atzera 2019ak erakusten zituen datuak ekonomia azaltzeko indizeetan. Hala, merkataritza ganberak %6-8ko hazkundea aurreikusi du. «Munduko erakunderik garrantzitsuenen aurreikuspenenak asko aldatzen dira, txertoarekin lotutako jokaleku desberdinak hartzen direlako aintzat. Horregatik da hain zaila zehatzagoak izatea», esan du Javier Zubia zuzendariak.

Zubiak azpimarratu du 2020. urtean ekonomiak izan duen beherakada izugarria kontuan hartuta txukun eutsi zaiola enpleguari. Enplegua aldi baterako erregulatzeko espedienteak giltzarri izan dira horretan; udazkenean, 40.000 langile egon ziren dosier horietan Gipuzkoan, eta, gaur egun, 11.000 geratzen dira. «Enpleguak bilakaera ona izan du, BPGaren erorikoa ikusita».

Eta aurrerantzean, zer? Bada, inkestak dio Gipuzkoako enpresen %86k eutsi egingo diotela lantaldeari edo handitu egingo duela (%12); eta bakarrik %14k esan dute lantaldea murriztuko dutela. Inkesta hori abenduan egina dago, hirugarren olatuaren zartadaren atarian. Edonola ere, Bazkundeak uste du enpresek orain arte «konpromiso handia» erakutsi dutela enpleguarekin, eta aurrerantzean ere erakutsiko dutela. Horretarako, ezinbestekoa izango da ekonomiak indar hartzea. Enpresen %23k uste dute fakturazioa igo egingo zaiela 2021ean; %45k diote ez zaiela jaitsiko; eta %32k, negozioa apalduko zaiela. Sektoreka alde handiak daude, hala ere. Industriak espero du susperraldirik handiena.

Izan ere, Atzeraldi Handian gertatu zen antzera, Gipuzkoako merkataritza ganberak uste du esportazioek bultzatuko dutela gehien, eta Pedro Esnaola presidenteak nabarmendu du esparru horretan Gipuzkoako enpresek etxeko lanak eginak dituztela, 2010etik aurrera egindako ahaleginaren bidez. Merkatuak suspertu egingo dira munduko BPGaren %5,5eko igoera aurreikuspenaren itzalean, baina alde handiak izango dira herrialde batzuetatik besteetara. Oro har, gorabidean diren herrialdeak gehiago haziko dira garatuak baino, eta Bazkundeak «dibertsifikazioan sakontzeko» eskatu die enpresei. Horiek horrela, enpresen %37k diote esportazioak handitu egingo dituztela; %43k uste dute kanpo salmenten mailari eutsiko diotela; eta %20k, esportazio gutxiago egingo dituztela.

Erosle handien hazkundea

Dena den, euskal esportazioak jasotzen dituzten merkatuetan txertoek duten eboluzioak finkatuko dute zenbateraino bete ahal izango diren hazkunde helburuak. Erosle handiak haziko dira gutxien, tartean Alemania bera, baina Bazkundeko presidenteak uste du hazkunde nahikoa izango dutela euskal enpresek beren esportazioak handitzeko. Edonola ere, aurreikuspen guztiak daude lotuak pandemiaren eboluzioari, Esnaolak sarritan gogoratu duenez. Koronabirusa mendean hartzeko urtea 2021.a izango dela dio erakundeak, baina ez dela gauza bera izango lehenago edo geroago lortzea hori.

Enpresen arteko elkartasuna

«Hilabete batzuk barru, aldatu egingo da jokalekua, eta garrantzitsua da enpresek eustea», erantsi du Javier Zubia zuzendariak; «elkarlana eta elkartasuna egon behar dira enpresen artean, eta bezeroek ere gertuko dendetan erosi beharko lukete, beren kaleak bizi egon daitezen; gehiegitan jotzen dugu Internetera». Krisiaren irteera «zaila» dator orain, baina aukeraz betea, Bazkundearen arabera: «Ezin dugu lehiakortasuna galdu azken txanpan».

Enpresa asko daude, ordea, oso estu, eta kreditu krisi baten mehatxua badela onartu du Zubiak, nahiz eta ganberak ez dituen ezagutzen kasu asko kaudimen arazo larriak dituztenak. «Oraingoz, mehatxu bat da, ez errealitatea». Hala ere, Bazkundeko presidenteak ez du ezkutatu kapitalizazio arazoak gertatzen direla enpresak kaudimen nahikoa ez dutenean, eta aro horietan gertatzen direla operazioak atzerriko diruarekin. «Dirua egon badagoelako merkatuan; funts handiak hor daude». Baina Gipuzkoako enpresariak bere enpresaren jabe izatea gustuko duela nabarmendu du, eta badirela erakundeak enpresarien ahalegina laguntzeko.

Sei urteko joera positiboa eten du koronabirusaren krisiak Euskal Herriko lan merkatuan. 2013. urtetik lehen aldiz, gora egin du langabeen kopuruak, eta ez gutxi: 17.500 langabe gehiago zeuden 2020ko azken hiruhilekoan, 2019koarekin alderatuz gero. INEren eta Insee-ren datuak batuta Gaindegiak kalkulatu duenez, 149.900 lagun daude lanik gabe zazpi lurraldeetan.

Urtebetean 1,2 puntu egin du gora langabezia tasak, 2019 amaieran %8,8 baitzen. Lurraldeei dagokienez, langabezia tasarik txikiena dute Gipuzkoak (%7) eta Ipar Euskal Herriak (%7,2). INEren datuekin, berriz, Araban %10era iritsi da, Nafarroan %11,6ra, eta Bizkaian, berriz, %11,8ra. Gaindegiak oroitarazi du Ipar Euskal Herriko datuak behin-behinekoak direla, eta berrikusi egin beharko dituela udako saioak ekarri ohi duen migrazio fluxuen eragina aztertzen duenean eta iaz indarrean sartu zen enpleguaren zona berriek beren datuak argitaratzen dituztenean.

%10eko tasa urrun dago 2013kotik —%16,6 batez beste—, baina, hala ere, Europako Batasuneko handienetako bat da. EBko estatu kideen artean hiruk baizik ez dute tasa handiagoa: %16,1 Espainiak, %15,8 Greziak, eta %10,3 Lituaniak.

Gainera, badago atzoko datua nolabait desitxuratzen duen errealitate bat: milaka lagun daude enplegua aldi baterako erregulatzeko espedientearekin (Hegoaldean) eta lanaldi partzialean (Iparraldean). Horiek ez dituzte zenbatzen langabeen artean, berez ez dutelako lanpostua galdu. ELAk garrantzi handia eman dio horri: «Enplegu erregulazioak amaitzen direnean aztertu ahal izango dugu okupazioaren benetako datua, eta, segur aski, okerrerantz egingo du egoerak». Izan ere, okupazioari dagokionez, INEren inkestak ez ditu datu onak eman, baina ez dira iritsi pandemiaren larrienean iragarritakoen mailara. Horrela, Hego Euskal Herrian 1.198.500 lagunek zuten enplegua 2020ko azken hiruhilekoan, urtebete lehenago baino 22.500ek gutxiagok. Enpleguaren zatirik handiena urteko lehen eta bigarren hiruhilekoan galdu zen; gora egin zuen hirugarrenean, eta gorabehera handirik ez da izan azkenekoan (-1.500).

INEren datuak oso gertu daude Gizarte Segurantzak afiliazioei buruz emandakoekin. Horien arabera, 24.212 kotizatzaile galdu zituen iaz Gizarte Segurantzak.

Enpleguaren galera, portzentualki, %1,8 izan da, ekonomia osoak izandako jaitsiera baino apalagoa: Araba, Bizkai eta Gipuzkoako barne produktu gordina %9,5 txikitu zen iaz, eta gaur emango du Nastatek Nafarroako datua, baina ez da oso urruti ibiliko.

LABek nabarmendu duenez, enpleguaren galera horrek kalte handiagoa egin die emakumeei (-%2) gizonei baino (-%1,7). Hori hala da zerbitzuak izan direlako kaltetuenak krisi honetan, joan-etorriei, turismoari, ostalaritzari eta kulturari jarritako mugak direla eta.

Industria, gora enpleguan

INEk dioenez, 2020an 33.800 enplegu galdu dira zerbitzuetan, eta beste 2.000 lehen sektorean. Industriak, berriz, 12.000 enplegu berreskuratu ditu, eta eraikuntzak, 1.500. Horrenbestez, azken datuen arabera, langileen %70,2 ari dira zerbitzuetan, %23 industrian, %5,5 eraikuntzan eta %1,3 nekazaritzan eta arrantzan. Bi sexuetan dira gehiengoa zerbitzuetan ari diren langileak, baina sektore horren pisua handiagoa da emakumeen artean, haietako %87,4 aritzen baitira arlo horretan —gizonezkoen %54,7—. Horrek azal dezake emakumeen artean enplegua dutenen kopurua gehiago apaldu izana (-11.900) gizonen artean baino (-10.600).

Sektore kaltetuenetan oso ohikoa da aldi baterako kontratazioa, turismoan batez ere, eta horrek ekarri du 2020an behin-behinekotasun tasa jaistea: Hegoaldeko langileen %24,6k zuten aldi baterako kontratua 2019 amaieran, eta %23,2 2020 bukatzean.

Europako funtsen kudeaketa zehazten duen lege dekretuak Diputatuen Kongresuaren oniritzia jasotzea lortu du Espainiako Gobernuak.

Greba Osakidetzan, 2021eko urtarrilaren 28an: Osakidetzan ostegun honetarako deitutako grebak % 3,3ko jarraipena izan du goizeko txandan, Osasun sailaren arabera.