IRUÑEA. Udatik aurrera hiru modelo egingo dituzte Iruñeko Volkswagenen: Polo eta T-Cross modeloei beste bat batuko zaio aurki, hirugarrena. Noranahiko itxurako auto txiki bat izango da, eta Taigo izena hartuko du. «Emozio handiko diseinu dinamikoa» duen auto bat dela esan du Alemaniako autogileak, eta «punta-puntako azken teknologia izango duela, bai gidatzen laguntzeko eta bai sarera konektatzeko. VWek Brasilen egiten duen Nivus autoan dago oinarrituta Taigo.

Modelo berriaren lehen 48 aleak, probakoak, iaz egin zituzten, baina salmentara bideratutakoak irailean hasiko dira ekoizten, eta urte amaieran izango dira salgai.

Iaz, 242.666 auto ekoitzi zituzten Iruñean (-%24,2). Horietatik, %56 T-Cross modelokoak, eta ia %43 Poloak. Fabrikak 66,2 milioi euro irabazi zituen, 2019an baino %15 gutxiago.

Landabenen auto elektriko bat egiteko aukera ere mahai gainean dago, baina nekez iritsiko da 2025a baino lehen.

Eusko Jaurlaritzak ez dio uko egiten Euskaltelen parte hartzeari, baina “nahi izatea ez da beti ahal izatea”, esan du Arantxa Tapia Eusko Jaurlaritzako sailburuak.

Onartutako planak 18 ekintza-ildo bildu ditu, eta besteak beste Adimen Artifizialeko Zentroa sortzea eta 5G-a enpresa-eremuen erdira zabaltzea jasotzen ditu.

Donostiako 2021eko aurrekontuen proiektua onartzeko akordioa lortu dute udal gobernua osatzen duten bi alderdiek, EAJk eta PSE-EEk, eta Elkarrekin Podemosek.

Petronorrek aldi baterako erregulazioan sartuko du Muskizeko (Bizkaia) findegiko hiru langiletik bat. Pandemiaren eraginez, erregaien ekoizpena jaitsi behar izan du, eta horri erantzunez hartuko du neurria. Muskizen 900 langile inguru daude, eta orain hasi behar dute langile batzordearekin negoziatzen nola aplikatu neurri hori. Hasiera batean, abenduaren 31ra arte iragarri dute, baina merkatuaren gorabeheren mende egongo da iraupena.

Azken hilabeteetan zurrumurru zena atzo baieztatu zuen Petronorrek. Pandemiaren eraginez, hidrokarburoen kontsumoa asko murriztu da Europan, eta merkatuaren inertziak eragina izan du findegiko lantaldean. Petronorrek ohar bidez azaldu duenez, azken 271 egunetan bere ekoizpen ahalmenaren %60 aritu da lanean pandemiaren ondorioz. Enpresak tarte horretan lantalde osoaren jardunari eutsi dio, formakuntza ikastaro eta antzekoak antolatuz, baina, zuzendaritzaren aburuz, egoera hori ez da «jasangarria epe luzerako».

Enpresaren datuak badu azalpena: konfinamendua hasi zenetik, bigarren findegia geldirik dauka. Maiatzean gelditu zuen, eta sei hilabetez findegi bakarrarekin jardun zuen. Bigarren findegiak erregaiaren %40 sortzen du, 88.000 tona inguru. Azaroan baikortasun zantzu txikiak ikusi zituen zuzendaritzak, eta berriz ere martxan jarri zuen biltegi txikia. Ustea, baina, ustela izan zen, hilabeteko kontua izan zelako. Epe laburreko aurreikuspen baikorrak ez ziren bete, eta berriz gelditu zuten. Zuzendaritzak orduan emaniko azalpena argigarria izan zen: «Ez du merezi erregaia ekoizten jarraitzea, gordetzeko bakarrik baldin bada».

Gauzak hala, findegiko 350 langileri eragingo die aldi baterako erregulazioak. Horiei azpikontrataturiko zerbitzu eta antzekoetako langileak gehitu behar zaizkie —mantentze arloko langile asko azpikontratuak dira—. Enpresak berak emandako datuen arabera, beste 6.200 lanpostu sortzen ditu zeharka. Langile batzordeko kideak aurki hasiko dira enpresarekin negoziatzen. Hainbat gako izango dituzte mahai gainean, eta kasu hauetan ohikoa denez, iraupena izango da lehen aldagaia. Petronorrek urte bukaerako data jarriko du mahai gainean, baina hura ere gutxi gorabeherakoa da: «Egungo egoeran ezin da aurreikusi findegia noiz itzuliko den ohiko ekoizpen kopuruetara». Zentzu horretan, txertoen hedapenak izan dezakeen eraginean du itxaropena.

Erregai kontsumoak, izan ere, asko egin du behera pandemiaren eraginez. Findegiak bi erreferentziazko merkatu ditu: Araba, Bizkaia eta Gipuzkoa batetik, eta Espainia bestetik, eta bietan antzekoa izan da jaitsiera. Araba, Bizkaia eta Gipuzkoan ibilgailuentzako erregai kontsumoa %18,8 jaitsi zen iaz. Espainian, aldiz, %18ko beherakada izan zuen. Aurtengo lehen datuak ere ez dira onak sektorearentzat. Iazko datuekin alderatuta, pandemia hasi aurretik, aurtengo urtarrilean %19 jaitsi da salmenta Espainian. Petronorrek hegazkinentzako erregaia ere ekoizten du, eta haren kontsumoa %65 murriztu zen iaz mundu mailan.

Langile batzordeak negoziatu beharreko beste aldagai bat da erregularizazioaren aplikazioa. Tarte osoan langile berdinei aplikatzen zaien edo ziklikoki aldatuz doazen erabaki beharko dute bi aldeek, edota jardunaldi osokoa izan beharrean langile guztien lanaldiaren tarte bati eragiten dion. Enpresak ez du halako zehaztasunik eman bere oharrean, baina, egoera ikusita «erantzukizunez» jokatu duela zehaztu du, sindikatuei mezu bat bidaliz.

Hidrogenoa salbu

Petronorren ustez erregai kontsumoaren beherakada «behin- behinekoa da», baina uste baino gehiago luzatzen ari da, eta egoera horri «trantsizio energetikoak eragindako ziurgabetasuna» gehitu behar zaio. Trantsizio horren barruan «inbertsio handiak» egin beharko dituela iragarri du, baina Petronorrek lanean jarraituko du «karbonorik gabeko energia industria baten etorkizunerako bidean». Alegia, findegiaren inguruko neurri ekonomikoek ez dutela eraginik izango hidrogenoarekin harremana duten egitasmoengan. Egun, elektrolizagailuen ekoizpenean eta hidrogenoaren euskal korridorearen sorreran murgilduta dago.

Bi urte. Denbora hori besterik ez du behar izan Z egonak inoiz ezkutatu ez zuen bere helburua betetzeko: etekina ateratzea Euskaltelen egindako inbertsioari. 2019ko udaberrian kendu zion Zegonak telekomunikazio enpresaren kontrola Kutxabanki; borroka handirik gabe, egia esateko. Orduan dagoeneko argi geratu zen historia zela garai bateko Euskaltel, bultzada eta diru publikoarekin sortutako herri proiektu bat, EAJren proiektu kuttun bat. Telekomunikazio enpresa huts bat zen ordurako; Euskal Herrian sortutakoa eta bertan errotutakoa, bai, eta txirrindulari taldea berriro finantzatzen hasi zenetik, garai bateko sinbolismoa berreskuratu nahi zuena; baina, funtsean, salgai kartela jarria zuen beste telekomunikazio enpresa bat zen.

2015ean burtsan sartu zenetik pentsatzekoa zen egun batean Euskaltelek enpresa independente bat izateari utziko ziola. Ez zuen nahiko neurririk kontzentraziorako joera duen merkatu baten presioari aurre egiteko. Bera ere ibili da joko horretan, Galiziako R Cable eta Asturiasko Telecable erosita, baina azken horren eskutik sartu zuen Zegonaren azeria oilategian, eta, 2019az geroztik, zalantza bakarra zen nork eta noiz erosiko zuen.

Orange eta Vodafone izan dira gehien aipatu diren izenak, baina azkenean MasMovil izan da. Operazioak hainbat sektoretan sortzen duen tristura arintze aldera, MasMovil euskal enpresatzat jo du Jaurlaritzak, eta hala izan zen sorreran, baina gaur egun gutxi geratzen zaio horretatik: bulego huts bat Donostian. Bost urtez Euskaltel markari eta Derioko egoitzari eta lanpostuei eutsiko diela agindu du MasMovilek. Markak oraindik baduen pisua ikusita, izenak ez dirudi arriskuan; izana, ikusiko da.

25 urte egin ditu Euskaltelek konpainia independente gisa. Aurrerantzean, MasMovilen adar bat izango da.

1995

Euskaltelen sorrera. Eusko Jaurlaritzaren ekinaldi politikoak sortu zuen Euskaltel, telekomunikazioen kudeaketaz arduratzen zen Euskalnet sozietate publikoaren bidez. Telefonicaren monopolioa amaitzea zen helburua. Jaurlaritzak enpresaren %40 kontrolatzen zuen; BBK, Kutxa eta Vitalen esku zegoen %60. Ez zuen jarduerarik, Espainiako Gobernuaren baimenik ez zuelako.

1996

Euskaltel martxan. Eusko Jaurlaritzako lehendakariordeak, Juan Jose Ibarretxek, eta PPko idazkari nagusiak, Jaime Mayor Orejak, akordio politikoa egin zuten. Jose Maria Aznarrek gehiengo soila lortu zuen 1996ko hauteskundeetan, eta botoak behar zituen Espainiako presidente izateko. EAJko bost parlamentariek babestu zuten inbestidura saioan. Trukean, PPk Euskaltel abian jartzeko baimena eman zion Eusko Jaurlaritzari.

1997

Euskaltel-Euskadiren babesle. Euskaltelek bere izaera markatu duen marketin operazio arrakastatsua abiatu zuen: Euskadi Fundazioaren txirrindulari taldea babesten hasi zen.

1998

Lehen zerbitzuak. Lehen zerbitzuak eskaintzen hasi zen: telefonia finkoa eta etxeko Internet seinalea Eusk@lnet.

1999

Sakelakoak eta telebista. Telefonia mugikorreko zerbitzua ematen hasi zen, Retevisionen sarearen bidez. Kable bidezko telebista hedatu zuen, Jaurlaritzak Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan hedatzen ari zen zuntz optikoko kable sarearen bidez. Bultzada politikoa eutsi zion konpainiak, Jose Antonio Ardanza Jaurlaritzako lehendakari ohia jarri baitzuen presidente.

2003

Lehen irabaziak. 200.000 euroko irabazia izan zuen telefonia konpainiak. BBK, Kutxa eta Iberdrolak kapitala hedatu zuten, Telecom Italiari akzioak erosita. Egoitza berria inauguratu zuen Bizkaiko parke teknologikoan, Derioko lurretan.

2006

Orangerekiko akordio haustura. Euskaltelek Orangerekin (orduko Amena) zuen akordio komertziala hautsi zuen. 1998az geroztik, Euskaltelek Orangeren sakelako telefoniako sarea erabili zuen Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan zerbitzua emateko. Akordioa haustean, Euskaltel telefonia mugikorreko operadore independente bihurtu zen, baina Vodafoneren sarea erabiltzen hasi zen. Gerra komertziala izan zuen Orangerekin, baina bezeroen erdiak baino gehiago —450.000tik 230.000— bereganatu zituen. Gerra, ordea, ez zen amaitu; Orangek auzitara jo zuen.

2008

Viva Mobile. Hego Euskal Herritik kanpo aritzeko, Viva Mobile marka sortu zuen Euskaltelek, baina ez zuen arrakastarik izan.

2010

222 milioiko zigorra. Auzitegiek Orangeri eman zioten arrazoia. EAEko Auzitegi Nagusiak Orangeri 222 milioi euroko kalte ordaina ematera behartu zuen Euskaltel, Orangeri lehia ez egiteko kontratu bat hautsi zuela argudiatuta. Euskaltelek «aberrazio juridikotzat» jo zuen epaia, baina ziurtatu zuen gai izango zela ordaintzeko «bazkideen babesarekin».

2011

Lehendakariak erretiroa. Ardanzak lekua utzi zion Alberto Garcia Erauzkini.

2012

Jabetzan aldaketak. Trilantic Capital Partners AEBetako eta Investindustrial Luxenburgoko inbertsio taldeak sartu ziren telefono konpainiaren jabetzan, akzioen %48,1ekin. Kapitaletik atera ziren, berriz, Eusko Jaurlaritza (%7,45), Endesa (%10,64) eta Mondragon (%2,13). Kutxabankek %67,93tik %49,9ra jaitsi zuen partaidetza, baina akziodun nagusia izaten jarraitu zuen. Iberdrolak ere bere zatia %11,85etik %2ra jaitsi zuen.

Sarearen erosketa. Krisiari aurre egiteko diru beharrean zegoela, Patxi Lopez Eusko Jaurlaritzako orduko lehendakariak zuntz optikoko sarea saldu zion Euskalteli, 68 milioi euroren truke. Sare publikoaren bidez «lehia sustatzeko helburua» jada betea zuela argudiatu zuen gobernuak. Aldeko botoa eman zuten EAJk, PSEk eta PPk, eta kontrakoa Aralarrek eta EAk.

2013

Lehenengo greba. Enpresaren historiako lehen greba egin zuten langileek. Hiru egun iraun zuen. Enpresak lantaldearen tamaina %40 txikitu zuen, enpresaren bi herenak azpikontratatu zituen eta zerbitzu asko kanpoko enpresen esku utzi zituen; azkena, sare adimenduena.

2015

Burtsaratzea. Hedatzeko estrategia finantzatzeko, burtsan kotizatzen hasi zen Euskaltel. Konpainiaren ia bi heren jarri zituzten salgai (%63,55). Polemika handia sortu zuen burtsaratzeak, haren bitartez zuzendaritzako kideek 41 milioi euro inguruko gainsariak izatea adostu zutelako. Eskandalu politikoa ikusita, diru hori Euskaltelen akzioetan inbertitzea onartu behar izan zuten.

R Cableren erosketa. Uztailean, R Cable Galiziako kable bidezko telefono konpainia erosi zuen, 1.150 milioi euroan. 2017an, Asturiasko Telecable bereganatu zuen, 686 milioi euroan.

2019

Zegonaren mugimendua. Telecableren eskutik sartu zen Zegona Euskaltelen, akzioen %15ekin. Parte hartze hori ez aldatzeko bi urteko konpromisoa amaitu zenean, Zegonak jakinarazi zuen Euskaltelen kontrola hartu nahi zuela. Ia %22ra igo zuen parte hartzea, eta aliatuen laguntzarekin, Garcia Erauzkin kargutik kendu eta Jose Miguel Garcia jarri zuen.

2020

Virgin Telco. Nafarroan ere Euskaltel markaren bitartez zabaldu ondoren, Espainia erdialderako eta hegoalderako jauzia egin zuen Euskaltelek, Virgin Telco markarekin.

2021

Salmenta. MasMovilek iragarri zuen Euskaltel erosteko akordioa egin zuela haren hiru akziodun nagusiekin: Zegonarekin, Kutxabankekin eta Corporacion Albarekin.

Euskaltelek % 15,95 egin du gora Burtsan astelehen honetan, MasMovilen erosteko eskaintza publikoaren ostean. Akzioak 11,12 eurora iritsi dira saio amaieran.