Europako enpresak eta merkatua babesteko urratsa egin du Bruselak, eta azken urteetan esku artean zeukan asmo bat mamitu du. Aukera gehiago izango du Europan jarduten duten kanpoko enpresak kontrolatzeko, horien atzean estatuak daudenean. Batzordeak uste du konpainia horiek, jasotzen dituzten laguntza publikoak direla-eta, Europako barne merkatua distortsionatu eta lehia desitxuratu dezaketela, kontinentekoen kaltetan. Egitasmoa atzo aurkeztu zuen Margrethe Vestager-ek, Batzordeko presidenteorde eta Lehia komisarioak. «Oso garrantzitsua da baldintza berdintasuna bermatzea garai zail hauetan, Europako ekonomiaren susperraldia babesteko», azpimarratu zuen.

Batzordeak bere egitasmoan ez du esplizituki aipatzen Txina, baina agerikoa da neurri horren bitartez Bruselak mugatu egin nahi dituela herrialde horretako enpresek azken urteetan Europan egindako erosketak eta bestelako mugimenduak. Adibidez, Txinako kapital publikoarekin hainbat negozio erosi dituzte, logistikaren arlokoak bereziki; besteak beste, Grezia, Espainia eta Italiako portu batzuetako azpiegiturak.

Gainera, pandemia dela eta, Bruselak bere burua behartuta ikusi du bere estrategia industriala berrikustera; besteak beste, osasun krisiak agerian utzi duelako Asiarekiko mendekotasun handia duela funtsezko produktu batzuetan; azken adibidea autogintzaren sektorekoa da, txip elektronikoen faltagatik produkzioa mantsotu edo eten behar izan baitute Europako lantegi batzuek.

Brusela eta Pekinen artean tentsioa handitu den garai batean iritsi da, beraz, Vestagerren iragarpena. Gainera, 2020ko azken-aurreko egunean iragarritako merkataritza akordioa berresteko daukate oraindik. Testuinguru horretan, fitxa mugimendu gisa uler daiteke Bruselaren egitasmoa, baina testuan Batzordeak azaldu du haratago doala, laguntza publikoak jasotzen dituzten enpresen auzian irtenbide multilateral bat lortu nahi duela. 2020ko urtarrilean, AEBekin eta Japoniarekin adostu zuen arau horiek indartzea Munduko Merkataritza Erakundearen esparruan, baina «zentzuzko denbora batean irtenbide multilateral bat aurkitzea zaila denez», Bruselak bere kabuz jokatzea erabaki du.

Kontrola eta isunak

Araudia indarrean jartzen denean, Batzordeak enpresen erosketa edo bat egite guztiak jakinaraztera behartuko du, Europatik kanpoko enpresa bat dagoenean inplikatuta eta horrek azken hiru urteetan 50 milioi euro edo gehiagoko laguntza publikoak jaso baditu. Horrez gain, Europan eskuratuko duen enpresaren fakturazioa gutxienez 500 milioi eurokoa izan beharko du. Batzordeari jakinarazi beharko zaio, halaber, kontratazio publikoko prozeduretan, laguntza publikoak jaso dituzten Europatik kanpoko enpresak daudenean tartean eta lehiaketa publikoak 250 milioi euroko edo gehiagoko balioa duenean.

Bi kasu horietan, batzordeak gaitasuna izango luke ofizioz ikerketa bat hasteko eta kautelazko neurriak hartzeko, baldin eta diru laguntza bat merkatua desitxuratzen ari den zantzuak baditu eta uste badu merkatuan kalte egiteko arrisku larria dagoela. Halaber, fakturazioaren %10erainoko isunak ezartzeko aukera izango luke.

Finantzaketarako bideak zabalik eta likideziari eusteko aukera, hori da Atzeraldi Handiaren krisiaren aldean gaur egungoak dituen desberdintasunetako bat. Josu Sanchez Elkargi elkarrekiko berme sozietateko presidenteak ez du ikusten, oraingoz, enpresa zonbiak ugaritzeko arriskua. Osasun krisia finantza eta ekonomia krisi bihurtu dela garbi esan zuen atzo, elkartearen batzar nagusiaren atarian, baina finantzaketa nahikoa badela uste du, «nahiz eta sektoreka errealitatea aldatu egiten den».

Eta finantzaketa nahikoa bada, hein batean behintzat, Elkargiri esker da. 2020an, 948 milioi euroren operazioak egin zituen, eta, horiei esker, 9.000 enpresari eta 150.000 enpleguri eusteko laguntza eman zuen. Elkargik urtebetean inoiz emandako kopururik handiena da, 2019an emandakoa halako hiru, eta enpresek bizi duten lurrikararen erakusle. Operazio gehienak iazko apiriletik ekainera egin zituzten, izan ere, inork espero ez zuen pandemiaren lehen kolpean; «azkar eman behar zen laguntza, eta azkar eman zen», azaldu zuen Sanchezek.

Aurten, berriz, hilabete pasatu da maileguen baldintzak aldatu eta horiek luzatzeko arau berria indarrean denetik, eta jadanik 4.600 eskari jaso ditu Elkargik luzapen hori lortzeko. Ia 500 milioi euroko itzulketaren epea luzatu dute enpresek, eta, dagoeneko, eskarien %93 gauzatu ditu sozietateak. Gainera, urteko lehen hiruhilekoan, beste 115 milioi euroko finantzaketa operazioak itxi ditu.

«Elkargin ez gara dagoeneko bermeen neska-mutilak», esan zuen Zenon Vazquez zuzendari nagusiak, garbi uzteko bermeak emateaz gain Elkargin mota guztietako zerbitzuak ematen dituztela dagoeneko: kudeaketarako aholkularitza, esportaziorako, baimenetarako… Eta, era barean, Elkargi beste aro batean sartu dela adierazteko, aurrerantzean enpresen parte hartzeak erosteko erabakia hartu baitu. «Betiere errentagarritasuna bilatuko dugu sartzen garen enpresa horren parte hartzeetan. Parametro zehatzekin ariko gara, kaudimen nahikoa duten enpresetan, eta gure errekurtsoen %25 baino gehiago inbertitu gabe», azaldu zuen Vazquezek. «Euskal enpresen sustraitzea sendotzen lagunduko dugu, Guuk konpainiarekin egin dugun moduan». Euskal enpresen sustraitzea laguntzea ez da oztopo, halaber, elkarrekiko berme gisa zerbitzua ematen hasteko Euskal Herritik kanpo. Izan ere, Elkargi hasia da bermeak ematen Madrilen.

Hiru urteko susperraldia

Aurreko urtearen bukaeran, 21.736 bazkide zituen Elkargik, urte bakarrean 6.100 gehituta. Enpresa txiki eta ertainak, eta autonomoak dira bazkide horiek. Elkarrekiko berme sozietatea txertoei begira dago susperraldiaz hitz egin ahal izateko, baina Sanchezek berak aitortu zuen atzeratzen ari dela pizkunde desiratu hori. Hari horri helduta, Europako funtsak atzeratzen ari direla esan zuen, eta kritika gogorra egin zien «ez oso urrun» gertatzen ari diren liskar politikoen eragileei, Espainiako egoera politiko nahasiari erreparatuz.

Elkargiren Batzar Nagusia hasi aurretik, Eusko Jaurlaritzako lehendakari Iñigo Urkulluk eskerrak eman zizkion erakundeari bere ekarpenarengatik, eta garbi utzi zuen COVIDari aurre egiteko murrizketak eragina izaten ari direla ekonomian, baina «lehentasuna duena osasuna eta bizitza» dela. «2022aren amaieran, EAEren BPGak galdu duen guztia berreskuratuko du, eta %2 handiagoa izango da; hiru urte beharko ditugu». Gogoratu zuen aurten %6,7ko hazkunde aurreikuspenari eusten diola Jaurlaritzak, eta, 2022rako, %5,7koari. «Egoera susmatu ere ez genuen egin; pandemia globala da», gaineratu zuen. Hala ere, «Euskadik kaudimen nahikoa» duela helarazi zien aurrez aurre izan zituen enpresa eta erakundeetako arduradunei; besteak beste, herrialdeetako patronaletako buruei. «Ez ditugu hipotekatuko belaunaldi berriak».

«Inguruneak duen baino egoera hobea» ikusten du Urkulluk Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan, industria gehiagorekin, esportazio gehiago egiten dituen ekonomia batekin, esaterako, eta eredu hori «indartzeko garaia» dela esan zuen, «kolaborazio publiko-pribatuaren bidez».

Dela Aste Santuaren efektuarengatik, dela ekonomia oro har suspertze zantzuak ematen hasi delako, apirilean hobera egin du lan merkatuaren egoerak Hego Euskal Herrian. SEPE Espainiako enplegu zerbitzuak 168.727 langabe zenbatu ditu enplegu bulegoetan, martxoan baino 3.781 gutxiago. Koronabirusaren agerraldiaren aurretik apirilean ohikoa zen jaitsiera bat da hori. Are gehiago handitu da enplegua dutenen kopurua, Gizarte Segurantzan kotizatzen dutenak 5.957 gehiago baitira. Apirilean arrunta den batez bestekotik pixka bat gora dagoen kopurua da hori, baina kontuan hartu behar da aurtengo abiapuntua okerragoa zela.

Eusko Jaurlaritzak ontzat hartu ditu datuak. «Euskal ekoizpen sarearen erresistentzia eta harekiko konfiantza sendotu egin da», nabarmendu du Alfonso Gurpegi Enplegu sailburuordeak. Edonola ere, langabe kopurua «milaka pertsonarentzat oso errealitate gogorra» dela onartu du. Nafarroako Gobernuak ere pozik hartu ditu datuak, bere iritziz, «suspertze garrantzitsu» bat adierazten baitute.

Sindikatuek, berriz, irakurketa ezkorragoa egin dute. Apirileko jaitsiera gorabehera, langabezia «krisiaren aurreko mailatik urrun» dagoela azpimarratu du ELAk, eta bi eskaera egin ditu: azken lan erreformak indargabetzea eta Jaurlaritzak «enplegua sortzeko estrategia bat» egitea, «langile publikoak finkatzetik hasita».

LABek «atseden txiki bat» ikusi du apirileko datuetan, eta onartu du txertaketak aurrera egin ahala enplegua «modu iraunkorrago batean» sortuko dela. Edonola ere, eskatu du ez gertatzea azken krisiaren irteeran gertatutakoa: «Orduan, susperraldi ekonomikoaren kostua langileriak jasan zuen, 2012ko lan erreformaren babesean soldata jaitsiera handiak eta lan baldintzen okertze larria jasan baitzituen, eta muturreko kasuetan, lan esklabotzarekin alderatu zitezkeen egoerak gertatu ziren».

CCOOk eskatu du «agindutako erreforma sozialak» indarrean jartzea: «Orain, kalitatezko enpleguaren eta kontratazioen egonkortasunaren txanda da, ez murrizketena eta kaleratzeena».

LANGABEZIA

2020ko otsaileko datuetatik urrun oraindik

Lehen aldiz azken hamahiru hilabeteetan, urte arteko konparazioak positiboak dira. Hau da, aurtengo apirilean iazkoan baino langabe gutxiago daude (-10.538). Baina kontuan hartu behar da iazko apirilaren konfinamenduaren garairik zorrotzena izan zela, eta hilabetearen amaieran baizik ez zirela arintzen hasi jarduera ekonomikoa mugatzeko neurriak. Horregatik, ikuspegia zabaltzeko, egokiagoa da konparazioak egitea pandemiaren aurreko datuekin, hau da, otsailekoekin. Kasu horretan, argi ikusten da oraindik egoera nabarmen okerragoa dela: 2020ko otsailean baino 17.513 langabe gehiago daude, eta orduan baino 15.035 kotizatzaile gutxiago Gizarte Segurantzan.

Aste Santuaren eraginez, batez ere zerbitzuetan jaitsi da langabezia (-2.795), baina ekonomia osoaren hobekuntza bat erakuts dezake langabeziaren jaitsiera nabarmena izateak industrian (-696) eta eraikuntzan (-207) ere. Lehen sektorean ere, langabe kopurua jaitsi egin da (-177), baina igo, aldiz, aurretik lanik ez zutenen artean (+94). Nolanahi ere, esanguratsua da Araban handitu egin dela industrian lanik gabe daudenen kopurua (+26). Lurralde horretako industria handi askotan pilatu dira kaleratzeak azken hilabeteetan; apirilean, esaterako, Tubacexeko 124 langile geratu ziren lanik gabe.

Langabeen %56 dira emakumeak eta %44 gizonezkoak.

ENPLEGU ERREGULAZIOAK

2.500 gutxiago

Espainiako Gizarte Segurantzako Ministerioaren azken datuek diote apirilaren amaieran 32.474 langile zeudela aldi baterako enplegu erregulazioan, martxoa bukatu zenean baino 2.522 gutxiago. Aldi baterako erregulazioan daudenetatik, bi herenek ez dute batere lanik egiten, eta beste bat erregulazio partzialean dago.

KONTRATUAK

Mugagabeak, %9,3

Martxoan, zoritxarrez, ezohikoa izan zen kopurura iritsi ziren kontratu mugagabeak, %12,3ra. Lan ikuskariek finko egitera behartutako kontratu iruzurtien ondorio izan zen. Apirilean, %9,3ra jaitsi dira. Azken urteetan %7 eta %8 artean izan da portzentaje hori.

CSNk jakinarazi duenez, oniritzia eman dio Cyclife enpresak Santa Maria de Garoñako (Burgos) zentral nuklearreko hondakin erradiaktiboak lekualdatzeari.

PCB-ITP Aero konpainiak kaleratutako 87 langileak berriro hartuko ez dituela salatu du enpresa-batzordeak. Epaitegiak baliorik gabe utzi zituen kaleratzeak.

Espainiako Gobernuak Estatuko autobide guztietan bidesariak jartzea aurreikusten du 2024rako: “Kutsatzen duenak ordaintzen du” eta “erabiltzen duenak ordaintzen du”.

Auto zaharra bota eta berria erosteko beste Renove plan bat indarrean jarriko du Eusko Jaurlaritzak. «Espero dugu azkenekoa izatea», Arantxa Tapia Ekonomiaren Garapeneko sailburuak azaldu duenez. Salmenta eskasen ondorioz une gogorrean dauden auto ekoizleei eta saltzaileei laguntzeko ez ezik, CO2 isurketak gutxitzeko tresna bat dela argudiatu du Tapiak. Baina, 2020an indarrean izan zen planean bezala, «neutraltasun teknologikoa» izango du; hau da, gasolina eta gasolioa erretzen duten autoak erosten dituztenek ere jaso ahal izango dutela, eta ez soilik elektrikoak erosten dituztenek. Auto berriek zaharrek baino karbono gutxiago isurtzen dutela esanez justifikatu du erabakia.

Jaurlaritzak ez du zehaztu noiz izango den indarrean, baina «lehenbailehen» izatea espero du, administrazio prozedura amaitzen denean. Bai, ordea, bateragarria izango dela Espainiako Gobernuak apirilean abian jarritako Moves planarekin. Haren bidez, auto elektrikoak edo hibrido entxufagarriak erosten dituzten Hego Euskal Herriko herritarrek 7.000 euro jaso ahal izango dituzte, trukean erreketa motorreko bat txatartegira bidaltzen badute; 4.500 euro izango dira, berriz, auto zaharra kentzen ez badute. 45.000 eurotik beherako auto elektriko bat erosten dutenek eskatu ahal izango dute laguntza.

3.000 eta 2.000 euro artean

Apalagoak izango dira, berriz, Jaurlaritzak emandako laguntzak. Tapiak ziurtatu du 2020ko planekoen «oso antzekoak, berdinak ez esatearren» izango direla. Hala balitz, 3.000 euro arteko laguntza jasoko lukete auto elektrikoaren erosleek, 2.500 euro hibrido entxufagarria aukeratzen dutenek, eta 2.250 euro, berriz, sarera konektatu behar ez diren hibridoa nahi dutenek. Gasolina edo gasolioa erretzen dutenentzat 2.000 euroren laguntza izango da Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan. Horietakoak izan ziren aurreko planaren laguntza jaso zuten 5.000 auto gehienak.

Urtarriletik apirilera bitarte 10.300 auto saldu dira, Hego Euskal Herrian baino %21 gehiago. Edonola ere, kontuan hartu behar da iazko martxoaren erditik maiatzera bitarte itxita izan zirela saltokiak. 2019ko lehen lauhilekoarekin alderatuta, berriz, %42 gutxiago saldu dira aurten.

Eusko Jaurlaritzak automobilak erosteko ‘Renove plan’ berria onartuko du aurten automobil parkea eraldatzeko, elektrikoak sustatzeko eta CO2 isuriak murrizteko.

EAEko Justizia Auzitegi Nagusiak baliorik gabe utzi du ITP Aero taldeak Barakaldoko eta Sestaoko lantegietan gauzatutako 83 kaleratzeak. 2021eko maiatzaren 4an.

2022eko lan egutegia Euskadin: Jaiegunak eta zubiak. Kontsultatu hemen Euskal Autonomia Erkidegoko 2022ko lan egutegiko jai-egun ofizialak eta zubiak.