Hamabost euroko igoera egin nahi du Madrilek urtea bukatzeko geratzen diren hilabeteetarako; hau da, %1,6 inguruko igoera. 2021eko Espainiako KPIa %3 ingurukoa izango dela aurreikustea ez da zaila; beraz, gutxieneko soldata 965 eurora igotzeak ez luke %3 horren garestitzea estaliko. Horregatik jaso du sindikatuen ezezkoa jada, «ez delako nahikoa»; patronalaren ezetza ere badu Lan Ministerioak, harentzat gehiegi delako, eta datorren astelehenean elkartuko dira berriro aldeak.
Sanchezen gobernuak, gainera, 2023. urtera arteko bide orria helarazi die CCOO eta UGT sindikatuei eta CEOE eta Cepyme patronalei, Elkarrizketa Sozialerako Mahaian. 2022rako beste 23 euro igo nahi du gutxieneko soldata, eta 2023rako, beste hainbeste; alegia, legegintzaldia amaitzerako. Horrek esan nahiko luke PSOEren eta Unidas Podemosen gobernuak ez lukeela beteko gutxieneko soldatari lotutako bien arteko akordioa: Espainiako batez besteko soldataren %60 ezartzea 2023rako. Izan ere, 1.154 euro dira 2020ko batezbestekoaren %60 —behera egin zuen iaz, aldi baterako erregulazio masiboak tarteko—, eta 2023rako 1.027 euroko gutxieneko soldata proposatu du Yolanda Diazen Lan Ministerioak.
Euskal gehiengo sindikala
ELAk eta LABek osatutako euskal gehiengo sindikalak sarritan azaldu du erreferentzia horiek guztiak ez direla balekoak euskal langileentzat. Batetik, batez besteko soldata dezente handiagoa da Hego Euskal Herrian, bizitza garestiagoa delako, besteak beste. Bestetik, ordezkaritza gehien duten sindikatuek 1.200 euroan ezarri zuten duela urte batzuk gutxieneko soldataren erreibindikazioa. 1.027 euroko gutxienekoa urrun geratuko litzateke sindikatu abertzaleen helburutik, eta are gehiago 2023. urterako, ordurako inflazioak neurri batean edo bestean bizitza garestituko duelako. Euskal langile gehienak lan hitzarmen baten babesean aritzen dira, baina badira milaka batzuk gutxieneko soldatari lotuak.
Yolanda Diaz Espainiako Lan ministroa (Unidas Podemos) aspaldian ari da eskatzen igoera hori, baina gobernuaren barruan beste kide batzuek altoa eman diote, batik bat Nadia Calviño Ekonomia ministroak. Bada, orain gobernuak badu erabakia hartuta, eta lehenbailehen gauzatu nahi du: Pedro Sanchez presidenteak «berehalako igoera» iragarri du. «Inor ezin da atzean geratu», esan du; «ez da susperraldirik egongo ez bada bidezkoa».
2020. urteko hasieran iritsi zen azken akordioa eragile sozialen artean, eta gutxieneko soldata %5,5 igo zuten, 950 eurora arte; hamalau ordainketa dira urtean: 13.300 euro urtean. Orain mahairatu den hamabost euroko igoera gauzatuko balitz, 13.510 euroan ezarriko lukete. Madrilek 2018an igo zuen aurretik gutxieneko soldata; orduan ere, Pedro Sanchez (PSOE) zegoen gobernuan, eta Unidas Podemosekin hitzartu zuen igoera, aurrekontuak babestearen truke. 900 eurotan jarri zuten, %23,3 igota —1977tik izandako igoerarik handiena—.
Garamendiren erabakia
Azken gobernu akordioaren negoziazioetan 1.000 eurora igotzeari buruz hitz egin zuten bi aldeek, baina, gaur-gaurkoz, 950ekoa da, laster igoko duten arren. Hori bai, gobernu itunean jasota dago legealdi amaierako igotzea batez besteko soldataren %60ra: 1.154 euro, 2020ko erreferentzia kontuan hartuta. Ikusi egin beharko da, azken saioan bezala, gobernuak CEOEren oniritzia lortzen ote duen. Antonio Garamendi presidentea pandemiari erreparatzen ari zaio igoera hori ukatzeko; atzo bertan esan zuen ez dela «momentu egokia»gutxieneko soldata igotzeko: «Urte eta erdi izugarri batetik gatoz». Garamendik oniritzia eman zion azken igoerari, Unidas Podemoseko ministro batekin adostu eta gero, eta Espainiako eskuinak eta eskuin muturrak oso estu hartu zuten. Ez du ematen Sanchezi beste lorpen politiko bat oparitzeko prest dagoenik orain.
UGT sindikatuak, berriz, jakinarazi du 25 euroko igoera proposatu duela 2021erako, 975 euroraino. Igoera handiagoak nahi ditu datozen bi urteetan. Sindikatuen eta gobernuaren artean ez dago alde handirik, eta ados jarriko direla aurreikus daiteke, agian hogei euroko igoera batetik hurbil.
LABek egoera sozioekonomikoa aztertzeko eginiko agerraldian nabarmendu du greba deialdiaren beharra. Sindikatuak Maiatzaren Lehenean plazaratu zuen grebara deitzeko asmo,a eta azken hilabeteetan ELAk eta Pentsiodunen Mugimenduak ere esan dute begi onez ikusiko luketela. Aranburuk onartu du harremanetan daudela haiekin, eta greba orokorra «eraso» gisa planteatu behar dela, enpresei aurre egin, «gobernu autonomikoak» interpelatu eta Madrilgo gobernua presionatzeko.
Madrilera begira jarrita, Aranburuk kritika zorrotza egin dio Elkarrizketa Sozialerako Mahaiaren egiturari, «negoziazio kolektiboa zentralizatu» nahi duelako eta «ia erabateko boterea» ematen dielako enpresei: «Urtez urte, erreformaz erreforma, mahai horrek lege bermea eman dio prekaritateari». Era berean, UGTri eta CCOOri egotzi die «nahikoa presio sozial» ez egitea.
Mahai horren baitan daude lan eta pentsio sistemen erreformak, baita gutxieneko soldata handitzea ere. Azken eskaera horren harira, Aranburuk gogoratu du LABen proposamena zein den: «Batez besteko soldataren %60, 1.400 euro». Beste bi erreformak abenduaren 31rako egin beharra dauzka Espainiak. Europako Batzordeak jarritako epemuga da Europako funtsen bigarren ordainketa jaso ahal izateko. Ikusteko dago atzerako kontaketa horrek eraginik duen greba orokorraren egunaren hautaketan.
Pentsioak erreformatzeko proposamenean sakondu du Aranburuk, dagoeneko hainbat xehetasun ezagunak baitira. Haren ustez, KPIaren igoera hutsak ez du pentsio duinik bermatzen, eta, ondorioz, «eskasa da». Erreforma proposamenaren lehen zatia onartu da, baina hainbat xehetasun argitzeke daude oraindik. Alde horretatik, sindikatuak susmoa du iraunkortasun faktorea delakoa ez dela desagertuko: «Ematen du izena aldatuko diotela eta antzerako beste adierazle bat sortuko dela».
Enpatia eskaera, «txantxa»
Egunerokotasunari buruzko beste gai batzuk ere aztertu ditu. Esaterako, Tubacexek langileek enpresarengandik jasotako azken eskaintza baloratu du, eta hark negoziatzeko duen «borondaterik eza» kritikatu. «Langileek esan dute edozer gauza baloratzeko prest daudela epaiketako ebazpena errespetatzen bada». Era berean, Jaurlaritzari egotzi dio beti zuzendaritzaren alde jokatzea.
Argindarraren garestitzea ere aipatu du. «Eskandaluzkoa» dela iritzi dio, eta energiaren moduko sektore estrategikoak esku publikoetan egon beharko luketela. «Argindar enpresei enpatia soziala eskatzea txantxa bat da», nabarmendu du. Aranburuk gogoratu du energia enpresa hauek Europako funtsen diruaren eskale pribaturik handienak direla, eta bide horretatik diru publiko gehiago jasoko dutela.
Jose Luis Garcia (UGT) da portuko langileen batzordeko presidentea, eta argi du orain agintaritzari dagokiola «pausoa ematea». Langileek atzo egin zuten lehen protesta, Getxoko kaian (Bizkaia). Hanseatic Inspiration sasoiko lehen gurutzaontziaren iritsieraren oihartzun mediatikoa baliatu nahi izan zuten —30 bat espero dira urte amaierara arte—. Elkarretaratzea kaian egiteko asmoa zuten, baina segurtasun zaindariek ez zieten utzi, eta kanpoan elkartu behar izan ziren.
Portuko langileak 260 inguru dira, eta jardun ezberdinetakoak daude: portuko polizia, bulegoetako langileak… Haserre bizian daude agintaritzak ez duelako errespetatu duela bi urte sinaturiko lan hitzarmena. «Gastuak murrizteko aitzakiarekin erabaki asko hartu dituzte batzordearekin adostu gabe: osasun asegurua okertu digute, osagai batzuk kendu, hutsuneak ez dira ordezkatzen… Portuko 90 polizia daude, eta egun 65ekin ari gara, hainbat min hartuta daudelako. Iragan astean Punta Luceroko pasabidea itxi behar izan zuten langilerik ez zegoelako», azaldu du Garciak.
Langileek enpresaren kontraesanak kritikatu dituzte, «gastuak murriztearen aitzakian» baldintzak kaskartzen dituztelako, baina beraiek egin zitzaketen hainbat lan pribatizatu egin dituztelako: «Diru publikoa xahutzen ari dira. Oraintxe bertan segurtasun pribatua dago lanean kaian, eta zerbitzu horrek 200.000 euro balio ditu. Gainera, portuko langileak ez direnentzat sartzea debekatuta dagoen eremuetan ari dira. Lan publiko egonkorra sortu beharrean, kanpora ateratzen dute».
Azpikontrata susmagarriak
Alde horretatik, Garciaren ustez, lizitazio bat da larriena: «Postua Portuko Zirkulazioaren Arduradun da: 1.200.000 euro lau urterako. Langileak trebatu ditzakete lan hori egiteko, baina nahiago dute kanpoan kontratatu». Sindikatuek susmoa dute lizitazio hori oso bideratuta dagoela, eta jasoko duen enpresaren akzioen %48 portuko agintaritzak duela: «bere buruari azpikontratatuko diote zerbitzua, jendea kontratatu beharrean», iragarri du.
«Xahuketaren» xehetasunekin jarraituz, Garciak azaldu du zuzendaritzako hainbat kide ohiri erretiro aurreratua eskaini zaiela, eta trukean kalte ordain handiak eskaini zaizkiela. Uste du erretiro horietako batzuek harremana dutela aholkularitza enpresen legez kanpoko lizitazioen aferarekin. Espainiako Lehia Batzordeak salatu zuenez, Bilboko portuko agintaritzak «rol larria» eduki zuen tramako hainbat iruzurretan.
Uztailaren hondarrean elkartu ziren azkenekoz bi aldeak. Ordu hartan, langile batzordeak argi adierazi zuen ez zuela onartuko zatiketarik lantaldean, eta neurri bat proposatzekotan, langile guztiak aintzat hartzeko eskatu zion enpresari. Izan ere, EAEko Auzitegi Nagusiak lan erregulazioa indargabetu, eta kaleratu asmo zituen langileak berriz hartzera behartu zuenean, enpresak erabaki zuen soldatak ordaindu bai, baina langileak ez zirela itzuliko lanpostuetara. Modu horretan, justifikatu nahi zuen langile horien beharrik ez zuela. Ordea, batzordeak grebari eutsiko ziola erabaki ostean, enpresak atzera egin eta onartu zuen beharginak modu mailakatuan lanean hastea.
Hori horrela, aldi baterako erregulazio berria ezinbestean aplikatu behar zitzaien 129 langile horiei ere, sindikatuen esanetan. Beharginak laneratzeko erabakiak ulertarazten zuelako haiek ere enpresako langileak direla oraindik ere. Horregatik, proposamena «logikoa» da, Eduardo Ibernia langile batzordeko presidente eta ELAko ordezkariaren iritziz. Langileen ordezkariek begi onez hartu dute eskaintza, baina ohartarazi dute auzibidea oraindik zabalik dagoela, eta, beraz, baita kaleratze mehatxua ere.
Aldi baterako erregulazioa COVID-19aren krisiaren ondorioz eskari kopuruan izandako jaitsieragatik aplikatuko luke enpresak, eta lanaldiaren %70ekoa litzateke gehienez ere. Ez lituzke kontuan hartuko, halere, borondatezko bajak eta erretiro aurreratua hartu duten langileak.
Mugimendurik ez
Sei hilabete pasatu dira jadanik gatazka hasi zenetik; langileek 200 egun baino gehiago daramate protestan, eta luze jo dezake auziak oraindik, baldin eta bi aldeetako batek xake fitxa mugitzen ez badu. «Oraingoz, ez dago inolako mugimendurik, eta grebak aurrera jarraitzen du», adierazi du Iberniak. Aurreneko hartu-emana izan zen atzokoa, eta datozen egunetan berriz bilduko dira negoziatzeko. Ostiralean dute hurrengo bilera, eta hurrengo astelehenean eta asteartean ere bilduko dira, behar izanez gero.
Baina jarrerak urrun daude elkarrengatik, gaur-gaurkoz. Langile batzordeak behin eta berriz ziurtatu du grebak mugagabe iraungo duela auzibidea etetearen baldintza betetzen ez den bitartean. Izan ere, sindikatuek uste dute posible dela egungo produkzioari eustea langilerik kaleratu gabe, eta prest daude aldi baterako enplegu erregulazio bat onartzeko, bai eta lantaldea borondatezko bajen bidez eta erretiro aurreratuekin murrizteko ere. Baina ez dute negoziatu nahi gerora epaile batek indargabetu dezakeen akordio bat, eta bermeak eskatu dizkiote zuzendaritzari; hau da, behin-behineko neurria amaitu biharamunean, ez dute izan nahi kaleratze mehatxurik berriro, urtebeteko epean gutxienez, eta, beraz, helegitea bertan behera uztea galdegin dute.
Enpresak, ordea, ez dio uko egin nahi helduleku horri, nahiz eta badakien hilabeteak beharko direla Madrildik erantzun bat jasotzeko. Zuzendaritzak ez du bat egiten EAEko Auzitegi Nagusiak emandako epaiarekin, eta ez dio muzin egin nahi epaile batek lan erregulazioa ontzat emateko aukerari, badakielako aukera horrek indarra ematen diola negoziazioetan. Hain zuzen, abuztuaren erdialdean langileei ohar bidez gogorarazi zien «inola ere» ez duela kenduko Espainiako Auzitegi Gorenean jarritako helegitea.
