Ganberak Kutxabanken bulegoak berrirekitzea nahi dute pentsiodunek. Euskal Herriko Pentsiodunen Mugimeduak euskal banku publiko bat sortzeko eta arreta presentziala mantentzeko ere eskatu du.

OCUk ohartarazi du 2020an prezioak % 2,6 igo zirela, batez beste, Black Friday-n. Elkartea 2.500 produktu baino gehiagoren prezioak monitorizatzen hasi da, Black Friday aurreko hilabete osoan zehar duten bilakaera erreala ikusteko.

Energia berriztagarrietarako trantsizioan “oreka bat aurkitzea” beharrezkoa dela uste du Tapiak. Ekonomi Garapenerako, Jasangarritasun eta Ingurumen Sailak azaldu duenez, energia itsas eoliko eta hidrogeno proposamenek Europako Batzordearen interesa piztu dute.

Azken hilabeteetan, ez diote kaleratzeen edukiari erreparatu Espainiako Gobernuaren askotariko ahotsek ia egunero igortzen dituzten mezuetan. Isiltasun hori arrasto gisa har zitekeen aurreikusteko bere hartan jarraituko dutela 2012ko lan erreformak erraztu eta merkatutako kaleratzeek, eta Yolanda Diaz Lan ministroak berretsi egin du, orain, CEOEk lubakiaren bere aldean eutsiko diola Rajoyren gobernuaren opari horri: kaleratzeen kalte ordain argalduak ez dituzte atzera gizenduko, eta ez da aldaketarik espero langile bat edo batzuk kaleratzea baimentzen duen araudian.

Negoziatzen jarraitzen dute Espainiako eragile sozialek eta gobernuak, hil honetan bertan adosturik beharko lukeen lan erreforma gauzatzeko, baina dagoeneko forma jakin batzuk hartzen ari da testua. «Kaleratzeak ez ditugu ukituko gobernuaren akordio batez». Diaz ministroak eman du zertzelada hori azken orduetan, eta, horrekin batera, Unidas Podemoseko ministroak azaldu du «teknikoki» ezin dela indargabetu PPren gehiengo absolutuak onartutako lan erreforma; baina «behin-behinekotasunaren eta prekaritatearen aurka» esku hartu behar du gobernuak, Diazen arabera, eta aldaketak egin daitezke egungo araudian. Adibidetzat jarri du, hain zuzen, gobernuak 2020an egin zuen aldaketa, gaixo baimenarekin dauden langileak kaleratzea debekatzekoa.

Sindikatuen erantzuna azkar iritsi zaio Lan ministroari. CCOOko idazkari nagusi Unai Sordok esan du «kaleratzeak mugatu» egin behar direla, eta «barne malgutasunerako neurriak» ezarri behar direla enpresek kontratuak hautsi ez ditzaten arazoak iristen direnean: «Ez gaude ados gobernua esaten ari denarekin. Oztopo gehiago jarri behar dira enpresek kaleratzea baliabide gisa erabil ez dezaten. Kaleratzea librea eta merkea bada, enpresek kaleratzeak egiteko joera naturala dute».

Behin-behinekotasuna

Diaz ministroak badaki langileentzat erreforma «oso gogorra» egin zuela PPk, eta uste du «babes mekanismoak» indarrean jarri behar direla orain, eta negoziazio kolektiboa «orekatu» behar dela ere bai. Oreka horrek ultraaktibitatea berriro mugagabea eginez hasi beharko luke, urtebetekoa baztertuz, eta itunak betetzeari uzteko enpresen pribilegioa baliogabetuta; ministroa ez da sartu, ordea, eduki horietan, ezta sektoreko eta enpresako itunen lehentasunean ere.

Ezaguna da CEOE patronala estu hartzen ari dela lan hitzarmenen prebalentzia ukitu ez dadin, multizerbitzu enpresa handietan beren itunak aplikatzen jarraitu nahi dutelako eta ez sektorekoak, soldata merkeagoei eusteko. Diaz ministroak esplikatu du langile asko prekario bizi direla eta Caritasera jotzen dutela: «Jasangaitza da, lotsagabea». Prekaritateari aurre egiteko, gobernuak kontratazioaren behin-behinekotasun handia arindu nahi du, enpresa baten aldi baterako kontratuak gehienez lantaldearen %15era mugatuz. Muga hori, ordea, sektoretik sektorera aldatuko dela segurutzat jotzen da, patronalak herenegungo mahaian egindako proposamenaren ostean.

Edonola ere, kontratuen menua murriztu nahi du Madrilek, Diaz ministroak berretsi duenez. Hezkuntza alorrarekin lotutakoak mugatuko ditu, hasteko. Espainian, behin-behinekotasun tasa handia dago, %25ekoa, eta Hego Euskal Herrian ere oso handia da: sektore publikoan %40etik gorakoa da kontratu finkoez besteko afiliazioa, Europako handiena. Lan merkatuan arrakala handia eragiten ari da aldagai hori. Langile finkoek pilatzen dituzte baldintzarik onenak, eta, haien aldean, behin-behineko kontratuarekin jarduten dutenek gehiago nabaritzen dute prekaritatea. Dualtasun hori bukarazi nahi du gobernuak, baina ikusteko dago berdintzea goitik edo behetik egingo duen; alegia, kontratuen menu berrian, aldi baterako kontratuak finko bihurtzean, oraingo finkoen baldintza berak izango dituzten ala kontratu finkoek eskubideak galduko dituzten.

Ezusteak eta paperak

Yolanda Diaz ez da mahaitik altxatuko «akordio bat lortu arte», baina ituna oso garesti dago. CEOErentzat, langabeziaren azken datu onek indarrean dagoen lan araudiaren malgutasunean dute oinarria, eta ez dago prest negoziazio kolektiboan PPk eman zion abantaila handia besterik gabe galtzeko. «Dena hobetu daiteke», esan du Antonio Garamendi presidenteak, baina erantsita «Europak aipatzen ez dituen edukiak» ari dela hizpide hartzen gobernua. «Ezustea» hartu du CEOEko buruak «duela hilabeteko zirriborro bera» ikusi duelako berriro azken elkarrizketa sozialerako mahaiaren gainean. «Ez dakit gobernua koordinatu den ala ez, baina lehengo paper berarekin jarraitzen dugu».

Izan ere, Madrilgo gobernuak garbi dauka aldi baterako kontratuak egiteko baldintzak gogortuko dizkiela enpresei, eta kontratu finko etenak sustatu. Diaz ministroak jakinarazi du, halaber, gogortu egingo dituztela behin-behinekotasunaren abusuaren aurkako zigorrak.

Bistan da: ez da erraza izango CEOE lan erreforma aldatzeko akordio batera erakartzea, baina lan ministroak ez du amore ematen: «Erreformaren azken fasean gaude, eta akordioa egin dezakegula ikusten ari naiz». Europako funtsak enpresetara iristea oso lagungarria izan daiteke, azkenerako, itun bat lor dadin.

Gorka Urtaran Gasteizko alkateak azpimarratu du Espainiako Gobernuak berretsi egin duela Abiadura Handiko Trena (AHT) Gasteizen lurpetik sartzeko egitasmoa, baina “hitzetatik ekintzetara” pasatzeko eskatu du.

Juan Mari Aburto Bilboko alkatea haserre agertu da Eusko Jaurlaritzak eta Espainiako Gobernuak Abiadura Handiko Trenari buruz gaur goizean egin dute bileraren berri izan ez duelako.

Eusko Jaurlaritzak 3,3 milioi bideratuko ditu dendak modernizatzeko. Turismo alorrean, Javier Hurtado sailburuak azpimarratu duenez, Jasangarritasun Turistikoaren Estrategian 67 milioi euro inbertituko dituzte hiru urtetan, Next Generation Europako funtsei esker, horietatik 23,9 datorren urtean.

Hegazkin batek bioerregaia erabiliz egin zuen atzo Madril eta Bilbo arteko hegaldia. Petronorrek ekoitzitako erregai organikoa A1 Jet keroseno arruntarekin nahastu zuten, eta, Iberia hegazkin konpainiaren arabera, ohiko hegaldi batek baino 1,4 tona CO2 gutxiago igorri zituzten atmosferara bidaian. Erregai mota horrekin Euskal Herrian lurreratu den lehen hegaldia da. Dena den, ez da azkena izango, 2025ean Europako hegazkinek erabiltzen duten erregaiaren %2 biologikoa izatea nahi baitu Europako Batasunak.

13:30ean hartu zuen lur hegazkinak. 180 bidaiari eraman ditzakeen Airbus A320 Neo bat izan zen, eta Petronorrek iragan abuztuan eginiko bioerregaia erabili zuen. Muskizeko (Bizkaia) findegiak 5.300 tona bioerregai ekoitzi zituen, haien kalkuluen arabera, Bilbo eta Madril arteko 40 hegaldik sortzen duten kutsadura eragozteko adina. Bioerregai horrek arauzko parametro guztiak betetzen ditu, eta keroseno arruntarekin nahastuta erabiltzen da.

Bioerregaia egiteko, nekazaritzako eta jaki industriako hondakin organikoak erabili ditu Petronorrek. Prozesu horretan, besteak beste, Tuterako (Nafarroa) Oleofat enpresaren laguntza izan du. Olioa oinarri duten hondakinak tratatzen dituen enpresa bat da, eta hark egokitu du findegirako gerora erregai bilakatu zen oinarri likidoa.

Petronorrek eta Iberiak etorkizunerako lehen probatzat jo dute hegaldia. Izan ere Europako Batzordearen asmoa da bioerregaien erabilera zabaltzea. Iragan uztailaren 14an Fit for 55 neurri sorta aurkeztu zuen, eta helburu oso baikorrak ezarri zituen. 2025ean Europako hegaldiek erabiliko duten erregaiaren %2 biologikoa izatea nahi du batzordeak, eta 2030ean erabiliko dutenaren %5. Hortik aurrera erabilera asko zabaltzea aurreikusi du, eta 2050ean batez-besteko hori %63raino iristea.

Ugaltze horren gako handietako bat hidrogenoaren erabilera orokortzea da. Erregaien deskarbonizazioaren pauso handia harekin emango da, egun hegazkin elektrikoak egiteko saiakerak ez baitira arrakastatsuak izan. Petronor hidrogeno planta bat eraikitzen ari da Bilboko portuan, eta 2024rako erabilgarri izatea espero du. Hala ere, enpresako iturrien arabera, ez du alboratuko erregai organikoen ikerketa.

Kontratatuen behin-behinekotasun handiari muga jartzeko helburua du Espainiako Gobernuak, luze gabe onartu nahi duen lan erreforman, eta, hain zuzen, sindikatuekin eta patronalarekin langileei egonkortasun handiagoa emateko ereduaz aritu ziren eragileak, atzo, mahai sozialean. Langilearen Estatutuaren 15. artikuluaren inguruko gai bakarreko saioarekin berrekin die Madrilek lan erreformaren negoziazioei, PPren lan erreforma «indargabetu» egingo dela erabaki ondoren, baina baita CEOEk akordioaren parte izan behar duela jaso ondoren ere, PSOEren eta Unidas Podemosen arteko itun politikoan.

Bileran ez da adostasun handirik egon, patronalak 2012ko lan erreformaren espiritua defendatzen jarraitzen duelako. Madrilek %15eko tasara jaitsi nahi du afiliatu kontratudunen behin-behinekotasuna, eta, horretarako, aldi baterako kontratuak egiteko baldintzak gogortu nahi dizkie enpresei, eta kontratu finko etenak sustatu. Baina CEOEk esan du langabeziaren azken datu onak indarrean dagoen lan araudiaren malgutasunean duela oinarria, eta ez dago prest Lan Ministerioaren plana hain erraz onartzeko.

Are gutxiago Jose Luis Escriva Gizarte Segurantzako ministroaren azken proposamena ezagutu ondoren. Gizarte Segurantzaren kotizazioak puntu erdi igotzeko aukera ez da patronalaren gustuko, eta Lan Ministerioak berak onartu du ez zela garairik egokiena Escrivaren ideia plazaratzeko. Pentsioen erreforma ere bere bidea egiten ari da, ordea; hura ere Europako Batzordeak zaintzen duela, Next Generation funtsak tarteko, eta Gizarte Segurantzako Ministerioak jakin nahi du alderdiek eta eragile sozialek zein neurritan onartuko luketen bere proposamena.

Kontratu finko gutxiegi

Bada, lan erreformak lan kontratuen ereduak gutxitu egingo ditu, eta hezkuntza alorrarekin lotutakoak mugatu, Lan Ministerioak jakinarazi duenez. Espainian, behin-behinekotasun tasa handia dago, %25ekoa, eta Hego Euskal Herrian ere oso handia da: sektore publikoan %40era iristen da kontratu finkoez besteko kontratazioa, Europako handiena. Lan merkatuan arrakala handia eragiten ari da aldagai hori. Langile finkoek pilatzen dituzte baldintza onenak, eta haien aldean, behin-behineko kontratuarekin jarduten dutenek gehiago nabaritzen dute prekaritatea. Dualtasun hori bukatu nahi du Espainiako Gobernuak, baina ikusteko dago berdintzea goitik edo behetik egingo duen; alegia, kontratuen menu berrian, aldi baterako kontratuak finko bihurtzean, oraingo finkoen baldintza berak izango dituzten ala kontratu finkoek eskubideak galduko dituzten.

Santander bankuaren adar digitalak, Openbankek, iragarri du garapen teknologikorako zentro bat irekiko duela aurki Bilbon. «Kualifikazio handiko» ehun lanpostu sortuko dituela agindu du: software ingeniariak nahi ditu webguneak eta sakelako aplikazioak sortzeko, baita big data-n eta zibersegurtasunean adituak ere. Openbankek merkatu berrietara hedatu nahi du, eta Bilboko lantegikoek nazioartekotze prozesu horretan lan egingo dute.

Openbankeko giza baliabideetako zuzendari Leticia Pacho, datuetako zuzendari David Gesto, eta teknologia adarreko buru Cristobal Miralles Bilbon izan ziren atzo, banku digitalaren asmoen berri emateko. Azaldu zutenez, oraindik ez dute itxi zehazki zer lekutan jarriko duten zentroa, baina bai Abandon izango dela, Bilbo erdialdean. Langileak lantokian bertan eta etxetik lanean arituko dira, erdia eta erdia.

Santander bankuaren adarrak beste hub teknologiko bat ireki zuen uztailean, Valentzian. 200 langile izango ditu han. Bi urtean, ehun langile kontratatu nahi ditu Bilborako, baina ez du baztertu urte batzuk barru gehiago izatea.

Esperientzia duten langileez gain, langile gazteak ere hartu nahi dituzte. EHUko eta Deustuko unibertsitateetara zuzenean jo nahi dute bilatzen duten langile soslaiaren bila. «Garrantzi handiko unibertsitateak» gertu izatea eta Bilboren «izaera kosmopolita» eta tradizio industriala pisu handiko arrazoiak izan dira Bizkaiko hiriburua hautatzeko.

Edonola ere, Openbankeko arduradunek zehaztu dute langile guztiak ez direla Bilbokoak eta Euskal Herrikoak izango. «Euskadira talentua erakarri nahi dugu […] talentu teknologikoa oso beharrezkoa delako Openbanken moduko entitate batentzat». Eta ez dute baztertu atzerrian lan egiten ari diren euskal herritarrak ere kontratatzea. Bilbo «lehen mailako bizi kalitatea» duen hiria izateak lagun dezake behar duten soslaiko profesionalak erakartzen.

Openbankeko arduradunek erakunde publikoen aldetik jasotako laguntza eskertu dute. Aurkezpenean izan da Juan Mari Aburto Bilboko alkatea ere, eta pozik azaldu da, proiektuak «enplegua, talentua eta berrikuntza sortuko eta erakarriko duelako», eta «Bilbori lagunduko diolako, teknologiaren eskutik, finantza hiriburu gisa zuen lekua berreskuratzen».