Gasa Europar Batasuneko herrialde guztien artean erosteko aukerari buruzko eztabaida gerorako utzi du Bruselak. Argindarraren prezioaren gorakada gelditzeko, Europako Batzordeak epe laburreko premiazko neurrien alde egin du.

PARIS. Hurrengo hamar urteetan Frantziako industria garatzeko 30.000 milioi euroren inbertsioak iragarri ditu Emmanuel Macron presidenteak. Horietatik 1.000 milioi EDF argindar konpainia publikoarentzat izango dira, erreaktore nuklear txikiak garatzeko.

Printzipioz, esportaziorako izango dira erreaktore txikiak, baina ez da baztertu behar Frantzian bertan jartzea. Izan ere, Macronek energia nuklearra aldarrikatu du deskarbonizazioan laguntzeko, eta atzerapen eta gainkostu handiak pilatu ditu belaunaldi berriko erreaktorearen eraikuntzan, Flamanvillen (Normandia).

Denak argindarraren kontagailuari begira ari zirela, beste energia iturri baten kontagailua markak hausten ari da: gasolina. Azken egunotan inoizko preziorik garestienean saltzen ari da gasolina Hego Euskal Herrian, 1,51 euroan batez beste Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan, eta 1,466 euroan Nafarroan. Ez da urruti gasolioa, errekorrera iristeko zentimo batzuk falta zaizkion arren.

Igoerak lotura du Brent upelaren garestitzearekin, baina inondik ere ez da automatikoa, hura oraindik ez delako iritsi 2012ko martxoan izan zuen mailara —eta ordukoa da petroliorik garestiena, eurotan neurtuta—. Hilabete horretan, batez beste, 95,84 euroan salerosi zen Europan erreferentzia den petrolio upela; aste honetan, berriz, 72,5 euroan dago. Hau da, ia %25 merkeago.

Brent upela laurden bat merkeagoa dagoela gasolina garestiago egoteak ez du derrigorrez esan nahi petrolio konpainien irabazi tartea ere %25 handitu denik. Dibisen arteko gorabeherak gertatu dira —dolarretan egiten dira gastu batzuk, eurotan besteak—, zerga igoera bat izan da, eta kostu batzuk handitu egin zaizkie —soldatak, tarifak…—. 2012ko martxotik, esaterako, inflazioa %10,1 handitu da Hegoaldean.

Konfinamenduen ondoren ekonomiak berriro martxa hartu zuenetik ari da gora egiten petrolioaren prezioa, ekoizle nagusiek iturria erabat irekitzen ez dutela baliatuta. 2020. urteko udaberrian 30 dolarretik behera salerosi ondoren, azken astean 80 dolarreko marka hautsi du, lehen aldiz 2018az geroztik. Atzo arratsaldean 83,5 dolarretan salerosten ari ziren.

Nazioarteko merkatuetan petrolioaren prezioa dolarretan zenbatzen den arren. Euskal Herrian prezioak alderatzeko ariketa egokia da eurotan duen balioari erreparatzea, euroaren eta dolarraren arteko truke tasaren aldaketa dela medio. Dibisen arteko gorabeherak oso ongi atzematen dira petrolioaren merkatuan ere. Horrela, dolarretan, Brent upelak 2008ko maiatzean jo zuen goia, upela 140 dolarrean salerosi baitzen. Baina ahul zegoen orduan dolarra, eta indartsu euroa: ondorioz, upel horrek 81 euro balio zuen.

Lehman Brothersen porrotak eta Atzeraldi Handiaren hasierak hondoratu zuen petrolioaren prezioa, baina indarrez suspertu zen 2010ean, ekonomia shock egoeratik atera zenean. Europan, ordea, W itxurakoa izan zen krisi handiaren irteera: Greziaren egoerak bultzatuta, EB krisi ekonomiko eta existentzialean sartu zen berriro, eta euroaren balioa amildu ahala, petrolioaren benetako kostua handitu egin zen. 2012. urteko martxoan goia jo arte: hilabete horretan, Espainiako Trantsizio Energetikorako Ministerioaren arabera, batez beste, 1,445 euroan salerosi zen gasolina Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan, eta 1,369 euroan gasolioa. Nafarroan, berriz, 1,429 eta 1,342an, hurrenez hurren.

Berez, erregaien preziorik garestienak ez ziren orduan etorri, handik hilabete batzuetara baizik. Nafarroan irailaren 5ean iritsi zen —1,498 euro gasolinak, 1,411 euro gasolioak—, eta egun bat geroago Hego Euskal Herriko beste hiru lurraldeetan —1,484 euro eta 1,411 euro—. Kopuru horietako batzuk gainditzen ari dira azken egunotan. Igandean, batez beste 1,51 euro balio zuen gasolinak Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan, eta 1,466 euro Nafarroan.

2019ko zerga igoera

Nafarroak izan zuen, ordea, berezitasun bat: 2012an Iruñeko gobernuak 2,4 zentimoko gainsaria ezartzen zion erregaiari, osasun gastuak finantzatzeko. Osasunerako zentimoa deitutako neurri hori baliogabetu egin zuen Europako Batasuneko Auzitegiak, eta Nafarroako Parlamentuak kendu egin zuen 2014ko urtarrilaren 1ean.

Baina 2014an kendutakoa 2019ko urtarrilaren 1ean itzuli zen, Espainiako Gobernuak harmonizatu egin zituelako hidrokarburoen gaineko zergaren tasak, erkidegoen arteko lehia eteteko. Horren ondorioz, 2019ko urtarrilaren 1ean gasolina eta gasolio litroa 4,8 zentimo garestitu ziren Hego Euskal Herri osoan.

Espainiako Gobernuak gasolioaren gaineko zerga igotzeko asmoa du, erregai horrek gasolinak pagatzen duen zergarekin parekatzeko. 2020an egiten saiatu zen, baina aurrekontuak onartzeko EAJren botoa behar zuen, eta jeltzaleek baldintza gisa jarri zuten halakorik ez egitea, Euskal Herriko autogintzari kalte handia egingo ziola argudiatuta.

2018ko urrian izan zen Brent upela oraingo mailan, 73 euroan. Baina orduan erregaiak ez ziren oraingo kopurura iritsi: gasolina 1,341 eurora heldu zen Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan eta 1,303 eurora Nafarroan.

UGT-Euskadik uste du Sidenorrek geldialdia iragarri ostean, beste altzairutegi batzuk ere etenak iragarriko dituzte argindarraren garestitzeagatik.

ELAk manifestazioak antolatu ditu datorren urriaren 24rako Bilbon, Gasteizen, Donostian eta Iruñean, ‘Ez gaitzazue Madrilen saldu. Sarraskiari STOP; pentsioen murrizketarik ez. Lan-erreformak derogatu’ lelopean.

Garbiñe Aranburu LABeko idazkari nagusiak uste du Sinedorrek iragarritako geldialdiaren atzean, “langileen instrumentalizazio” bat dago, “beste helburu batzuk dituzte, politikoak ziurrena”.

Hiru ekonomialariek egindako lanak gizarte zientzien ikerketa enpirikoen iraultza eragin dute, Akademiaren esanetan.

Basauriko Sidenor lantegia geldirik egongo da 20 egunetan hemendik eta Gabonak arte, fabrikazio prozesuak aurrera eramateko behar duen elektrizitatearen prezioa “neurrigabea” delako; izan ere, azken urtean % 300 baino gehiago igo da, orduko megawatioa 60 eurotik 260 eurora igaro baita.

Aurrekontuen negoziazioan EAJ eta ERC “lehentasunezko solaskide” izango dituela esan du Espainiako Gobernuak. Ogasun ministroak eskua luzatu die eztabaidatu eta hitz egin nahi duten alderdiei. Hala ere, PPk, Voxek eta Ciudadanosek beren burua negoziazioetatik kanpo utzi dutela nabarmendu du.

Ematen du Nazioarteko Diru Funtsaren zuzendaritzan Kristalina Georgievaren agintaldia laburra izango dela. NDFk bere zuzendariari egindako galdeketaren ostean, erakundeak ez du erabakirik hartu, baina jakinarazi du «aurki» hartuko duela, eta hori albiste txarra da Georgievarentzat. Litekeena da gobernuek luze gabe kargutik kentzea, haren aldeko mezua eman ez, eta esan baitute ikerketan «modu esanguratsuan» egin dutela aurrera. Alegia, Munduko Bankua zuzentzen zuenean ustez egindako praxi okerraren auzia dela-eta, Georgieva NDFko irteerako korridorean jarri dute jadanik.

WilmerHale abokatu bulegoaren auditoretza batek duela hilabete ondorioztatu zuen Txinari aldeko tratua eman ziola Georgievak, Munduko Bankuaren txosten izarrean, Doing Business zerrendan. Bulegoak dio Georgievak «modu irregularrean» estu hartu zituela bere ardurapekoak, Txina zegokion baino gorago jar zezaten sailkapenean. Herrialde bakoitzak negozioak egiteko ematen dituen erraztasunen arabera egiten dute sailkapen hori.

2019ko urriaz geroztik da Kristalina Georgieva (Sofia, Bulgaria, 1953) NDFko zuzendaria. Christine Lagarde frantziarraren lekukoa hartu zuen, Lagarde Europako Banku Zentraleko presidentetzan jarri zutenean.

EBren eta AEBen arteko idatzi gabeko itun batek dio NDFko buruak europarra izan behar duela, eta Munduko Bankukoak, berriz, estatubatuarra. Gainontzeko estatuen iritziak ez du garrantzirik izan orain arte, boto sistema Mendebaldeko potentzien alde lerratuta dagoelako.

Orain, berriz, ematen du Georgievaren patua AEBen esku dagoela, Joe Bidenen administrazioa Txinarekin nor baino nor gehiago ari delako aspaldi honetan, eta oso litekeena delako Washingtonek bulgariarraren erreleboa erabakitzea, Txinaren alde jardun duelako ustez.

Edonola ere, NDFk «xehetasun gehiago» eskatuko ditu Georgievaren auziaren inguruan ezer erabaki aurretik. Baina garbi eduki balu salaketak ez duela mamirik, auzia itxiko zuen atzo bertan. Baina salaketa «objektiboki eta zorroztasunez argitzeko konpromisoarekin» jarraitzen duela azpimarratu du NDFk.