Europako Banku Zentraleko barne eztabaidetan, belatzen ahots nagusia eta ikurra izan da Weidmann. Belatz deitzen zaie diru politika ortodoxoaren defendatzaileei. Haien lehentasuna, bat eta ia bakarra, inflazioa kontrolpean mantentzea da, gogoan dutelako inflazioak zer triskantza eragin zuen 1920ko hamarkadako Alemanian. Haien aurrean usoak daude, inflazioari ez ezik, hazkunde ekonomikoari, langabeziari, estatu kideen finantzaketari eta beste hainbat konturi ere erreparatu behar zaiela defendatu dutenak. Finantza krisia hasi zenetik, balantza argi eta garbi lerratu da usoen aldera, eta haien eskutik iritsi dira interes tasa negatiboak eta zor erosketa programa masiboak, betiere Weidmannen aurkako botoarekin.
Weidmannek 2011n hartu zuen Bundesbankeko lehendakaritza, Axel Weberrek dimisioa eman zuelako EBZko presidente izateko saioan huts egin ostean. Mario Draghi hautatu zuten, eta haren nemesia izan zen Weidmann, batzuetan ausartago jokatzea eragotzi zion ahotsa. Garai horretakoak dira Weidmannen bi ezizen: Ez Doktorea eta Nein zu Allen (Guztiari, ez), azken hori Draghik berak aipatutakoa. Euroaren krisiaren urteetan, herrialde erreskatatuekin gogor jokatzearen aldekoa izan zen.
Draghiren agintaldia amaitu zenean, 2019ko urrian, Weidmann saiatu zen haren aulkia lortzen, baina porrot egin zuen, Angela Merkelek nahiago izan zuelako beste kargu bat borrokatu: Europako Batzordeko lehendakaritza hobetsi zuen, eta han dago orain Ursula von der Leyen.
Lagarderekin, errazago
Draghi Christine Lagardek ordezkatu zuen, eta hura ere usoen aldera lerratu den arren, harekin Draghirekin baino harreman hobea izan du Weidmannek. Alemaniarrak «azken urteetako eztabaidetan, askotan oso zailak, izandako giro ireki eta eraikitzailea» eskertu du bere agurrean; frantziarrak, berriz, Weidmann goratu du: «Atsekabetuta nago […]. Jens adiskide ona dut, eta haren leialtasuna izan dut beti».
Maila pertsonalean ez ezik, profesionalean ere errazagoa izan da Lagarde-Weidmann harremana, Bundesbankeko buruak babestu egin zuelako COVID-19aren aurrean EBZk erabilitako tresna nagusia: PEPP pandemiari lotutako zor erosketa programa. Hori bai, ezohiko neurriak alde batera utzi eta normaltasunera itzultzeko eskatu duten ahotsen artean nabarmendu da berriro Weidmannena.
Hamar urtez inflazioaren itzulerari buruzko iragarpenetan etengabe huts egin ondoren, prezioen igoera handia benetakoa denean utziko du kargua Weidmannek. Horregatik, bere agurrean berriro egin du prezioen egonkortasunaren aldeko aldarrikapena.
Weidmannek abenduaren 31n utziko du kargua. Horrek esan nahi du Alemaniako gobernu berriaren lehen erabaki garrantzitsuenetako bat izango dela haren ordezkoa hautatzea. Koalizio gobernua osatzeko negoziazioak hasi dituzte sozialdemokratek, berdeek eta liberalek. Haien hautuak erakutsiko du zein bide hobesten duen Berlinek.
«Behar duguna zabaldu behar dugu. Egun parkeak ez daude lepo, baina okupazio maila oso handia dute», azaldu du Arantxa Tapia Jaurlaritzako Ekonomiaren Garapeneko sailburuak planaren aurkezpenean. Datuek arrazoia ematen diote, Gipuzkoako parkeetan azpiegituren %94 okupatuta baitaude: Bizkaikoetan, %77, eta Arabakoetan, %65. Lurzoruei dagokienez, berriz, %77koa da okupazioa. Horiek hala, hiru lurraldeetako parkeak handituko dituzte. Are gehiago, parke berriak eraikitzeko ikerketa lanak egiten ari dira Zubieta industriagunean (Hondarribia, Gipuzkoa) eta Zorrotzaurre uhartean (Bilbo). Iazko urte amaieran 580 enpresa zeuden hiru parkeetan, eta 19.472 pertsonak egin dute lan. Azken hamar hilabeteetan kopuru horiek handitu egin dira.
Lur asko
Azalerari dagokionez, Miñaokoa da gehien handituko den parkea. 740.000 metro koadro handituko da —148 futbol zelai egiteko adina—, eta 10,2 milioi euro bideratuko dituzte horretarako. Besteak beste, Jaurlaritzak Europako funtsen bidez bultzatu nahi duen Basquevolt autoentzako bateria elektriko gigafaktoriari tokia egiteko da. Abuztuan zabaldu zenez, Jaurlaritzak 2,1 milioi bideratu ditu proiektuak behar dituen orubeak erosteko.
Izan ere, Arabakoa baita azken hilabeteetan okupazio maila gehien handitu duen parkea: iazko urte amaieran %27koa zen, eta egun %65ekoa da. Horren arrazoia da Epsilon Euskadi zenaren eraikina betetzen hasi dela. Egun Marie Curie eraikina deritzonak 13.000 metro koadro ditu, eta hutsik zegoen Epsilon Euskadiren likidazioa amaitu zenetik. Urrian, baina, bi enpresa hasi dira azpiegituraren zati bat erabiltzen: Alisea Esco, energiaren sektorekoa, eta AVS. Azken horrek Elgoibarren du egoitza, eta teknologia aeroespaziala lantzen du.
Inbertsiorik handiena
Egun enpresa gehien biltzen dituen parke teknologikoa da, 276 guztira, eta hark jasoko du inbertsiorik handiena: guztira 85 milioi euro bideratuko dituzte lanetara. Beste hiru eraikin eraikiko dituzte, eta Leioa eta Zamudioko guneei Ezkerraldea-Meatzaldeakoa gehituko zaie.
Azken hori Zierbenan dago, eta hidrogenoaren inguruko teknologiak elkartzeko diseinatu zuten. Tapia sailburuak azaldu duenez, 2022-2023 urterako martxan egotea da asmoa. Parkearen eraikin nagusia izango dena amaitzear dago, eta azalera osoaren %40 okupatuta dago. Otsailean eman zuten proiektuaren berri, eta orduan datu bera eman zuten. Besteak beste, jakina da Petronorrek hara eramango dituela bulegoak.
Bilboko Zorrotzaurreko balizko parkeari dagokionez, oraindik zehazteko dago egingo den ala ez. Bideragarritasun ikerketa egiten ari dira egun. Jaurlaritzak legegintzaldi honetan argitu nahi du zalantza hori.
Beteena
Hiruretan beteena da Gipuzkoako parkea. Egoitzak Miramonen (Donostia) eta Galarretan (Hernani) ditu —159 enpresa guztira—, eta 40.000 metro koadro handituko da 2024ra bitarteko tartean. Horien erdia bi eraikin berriren bitartez egingo dute. Aurrekontua 30,9 milioi eurokoa da.
Eraikin horietako bat gutxienez Galarretako eremuan egongo da. Iragan maiatzean zehaztu zutenez, parkearen ikur berria izango den eraikina izatea espero dute. Horri Hondarribiko aukeraren ikerketa gehitu behar zaio. Eskualdeko ospitalearen alboan dagoen lur sail batean litzateke.
Inbertsio horiekin parkeen sareak 2021-2024 tarteko fakturazioa 95 milioi euro handitzea espero du: 65 milioi Bizkaian; 24,4 Gipuzkoan, eta bost Araban. Arabako proiektuak epe luzeagokoak dira, eta hor datza datu horien arteko desoreka ren arrazoia.
Hemendik hilabete batzuetara zehaztuko du Bruselak formula hori zertan datzan, EBren Egonkortasun Itunaren erreformarako bere proposamena aurkezten duenean. Aurretik, EBko 27 kideetako gobernuen proposamenak jaso beharko ditu, 2021. urtea amaitu aurretik. Dagoeneko nahiko jakina da zer erantzun jasoko dituen: iparraldean zorroztasuna eskatuko diote, eta arauak sinpletzea, orain arteko arauarekin bazirelako izkin egiteko aukerak; hegoaldean, berriz, gerrikoa gehiegi ez estutu behar izatea da helburua. Zorra murrizteari lehentasuna emango diote lehenek, eta hazkundea ez itotzeari, berriz, bigarrenek.
Eztabaida klasiko horretan, Europako Batzordeak malgutasunaren bidea hartuko duela iradoki zuten atzo Gentilonik eta Valdis Dombrovskis lehendakariordeak, azken hori belatzen artekotzat daukaten arren. «Arau berriek errealitate berriak islatu behar dituzte», esan zuen Dombrovskisek; alegia, zorraren krisiak eta pandemiak erakutsitako lezioak jaso behar ditu Egonkortasun Itunak. Eta lezio nagusia da krisiei gastu publikoarekin aurre egin behar zaiela, EBk hain harro aldarrikatzen dituen babes sistemak itoko ez badira.
Egonkortasun Itunaren bi puntu nagusiak hauek dira: lehenik, estatu kide batek ezin du izan BPGaren %3 baino gehiagoko defizita, eta, kopuru hori gainditzen badu, Bruselaren gainbegiradapean geratuko da; bigarrenik, zorrari ere muga bat jartzen dio —BPGaren %60—, eta hori gainditzen dutenak behartu egiten ditu urtero zor gehigarri horren zati bat kitatzera —eta gastu publikoa milaka milioi batzuk txikitzera—.
Arau hori oso gutxitan bete izan da historikoki, EBko bi kide boteretsuenak ere—Alemania eta Frantzia— bekatarien artean izan direlako, besteak beste. Baina arau hausleak beste batzuk izan direnean, oso estu hartu dituzte bide onera itzultzeko, eta Bruselaren gomendioei men egin behar izan diete.
Egonkortasun Itunaren erreforma eztabaidagai ze koronabirusa agertu aurretik ere, baina pandemiak jokalekua aldatu du. Berez, COVID-19aren kalteei aurre egiteko EBk hartutako lehen erabakietako bat izan zen itun horren aplikazioa etetea, eta estatu kideei aukera ematea behar zen gastu publiko guztia egiteko, osasun eta gizarte kalteak txikitzeko. Aukera ederki baliatu dute gehienek, eta, azken datuen arabera, 1,36 bilioi euro handitu dute zor publikoa; %12,3, alegia.
Inbertsio berdeekin zer?
Ikusteko dago itun berria noiz aplikatuko den. 2022an ere etenda egongo da, baina urtea amaitu aurretik testu berria prest ez badago zaharra ezartzea nahi dute iparraldekoek; hegoaldekoek, berriz, uste dute hobe dela testu berria egon arte ezer ez aplikatzea.
Erabaki beharreko beste kontu bat da zer salbuespen izango dituen itun berrituak. Trantsizio energetikoan eta klima aldaketaren aurkako borrokan egindako inbertsio batzuk gastu gisa ez zenbatzeko eskatzen ari dira eragin handiko think tank batzuk, eta horrekin ados dira zenbait gobernu ere. Drombrovskisek aitortu zuen aukera hori egon badagoela.
ELAk kongresu bakoitzaren aurretik egiten duen gardentasun ariketan eman du datuen berri. Ohitura denez, afiliatu zerrendak hainbat kazetariren esku uzten ditu, besteak beste, guztiek kuota ordaintzen dutela egiazta dezaten. Afiliazio estatistikak beste datu esanguratsu batzuk utzi ditu: esaterako, egun ELAko afiliatuen %46 emakumeak dira, duela lau urte baino hiru puntu gehiago, eta 39 urtetik beherakoen artean %50ekoa da ehunekoa.
Diru kontuen berri ere eman du ELAk, eta, haren datuen arabera, finantzaketaren %93 «iturri propioetatik» jasotzen du. Kopuru hori duela lau urteko bera da. Mitxel Lakuntza idazkari nagusiak nabarmendu du afiliatuen konpromiso pertsonalari esker lorturiko autofinantzaketa maila dela, eta horrek ematen diola indarra sindikatuari, «autonomia» bermatzen diolako.
ELAren borrokarako erreminta eraginkorrenetako bat erresistentzia kutxa izenekoa da, greban dauden langileek borrokari eusteko jasotzen duten kalte ordaina, alegia. Sindikatuak azaldu duenez, grebalariek 1.163 euroko kalte ordaina jasotzen dute hilean, eta afiliatu kuota guztien %25 erabiltzen du funts hori elikatzeko. Afiliatu bakoitzak 22,62 euroko kuota ordaintzen du hilero. Azken lau urteetan ELAk 104 milioi euroko sarrerak izan ditu, eta 87,8 milioi gastatu ditu. Horietatik, hamasei erresistentzia kutxan sartu ditu.
Greba, «eragiteko»
Lanuzteekin jarraituz, eta bili-bolo dabilen greba orokor baterako deialdi posiblearen harira, Lakuntzak onartu du bere ustez ELAk eta LABek ez dutela modu berean planteatu: «Guk aktibazio sozialerako erreminta indartsu gisa erabili nahi dugu, politika jakin batzuen gainean eragiteko». ELAko idazkari nagusiaren iritziko, lehenbizi Espainiako Gobernuak lan eta pentsioen erreformarako dituen proposamenak aztertu behar dira, eta, ondoren, beharrezkoa bada, grebara deitu.
Alde horretatik, Lakuntzak greba orokorrera deitu edo ez baldintza dezaketen bi erabaki izendatu ditu: batetik, lan hitzarmenen estatalizazioa legoke, sektore mailakoen gainetik ezarriz, eta, bestetik, kaleratze kolektiboen egungo egoera, enpresei erregulazioak egitea baimentzeko baldintzak, eta haien tramitazioa. «Zer eta nola idazten duten ikusi behar dugu lehenbizi, eta gero egin deialdia», laburbildu du.
Urte arteko tasan, berriz, erorikoa oso handia izan da: %18,6 bigarren hiruhilekoan, eta %3,8 hirugarrenean. Baina kontuan hartu behar da urteko bigarren hiruhilekoko datuari tentu handiz egin behar zaiola so, iaz sasoi horren zati handi batean konfinamendua izan zelako, eta aurtengo errebote efektuak desitxuratu egiten duelako edozein konparazio.
Edonola ere, %3,8ko datua Eusko Jaurlaritzak espero zuena baino nabarmen gutxiago da. Joan den hilean berritu zituen bere iragarpenak, eta %5,5eko hazkunde tasa bat iragarri zuen udako hilabeteetarako.
Enpleguan ere ez dira bete Eusko Jaurlaritzaren iragarpenak, baina tartea ez da hain handia. Eustatek jakinarazi du enplegua %0,6 handitu dela bigarren hiruhilekotik hirugarrenera, eta %3,2 urte arteko tasan —Gasteizko gobernuak uste zuen baino hiru hamarren gutxiago—.
Eusko Jaurlaritzak berak antzeman izan du ekonomiaren hazkundea moteltzen aritu dela azken hilabeteetan. Hilero argitaratzen duen ekonomiaren termometroak maiatzean jo zuen goia, 145,5 gradura iritsita. Orduz gero ,indarra galtzen aritu da, nahiz eta oraindik «hazkunde sendoa» erakusten duen kopuruetan jarraitzen duen (100dik gora). Irailean, esaterako, 128,3 gradu markatu zituen.
Aurreikuspenak, auzitan
Urteko azken hiruhilekorako hazkunde handiagoa espero du Pedro Azpiazu Ekonomia sailburuak, %7,4koa. Bizkortze hori azaldu daiteke gogoan hartuz gero 2020ko udazkenean berriro ere neurri murriztaile asko jarri zirela indarrean, batez ere ostalaritzan, COVID-19aren bigarren olatuari aurre egiteko. Aurten, berriz, egoera bestelakoa izango da, pandemiari aurre egiteko neurri gehien-gehienak bertan behera geratu baitira.
Urte osorako %6,7ko hazkundea iragarri zuen Jaurlaritzak. Kopuru horiei eusten die, oraingoz, baina Pedro Azpiazu Ekonomia sailburuak berak onartu du agian aldatu egin beharko dituztela, egoera oso aldakorra delako.
Izan ere, kalkulatu zituenean, autogintza zen hornikuntza arazoak zituen bakarra, eta Mercedes eta haren hornitzaile batzuk, berriz, fabrikak egun batzuetan itxi behar zituzten bakarrak. Orduz geroztik, zerrenda horietara batu dira, besteak beste, Michelin, Sidenor eta Arcelor, osagai batzuen eskasiari batu zaiolako energiaren garestitze handia.
Hain zuzen ere, Teresa Ribera Espainiako Trantsizio Ekologikorako ministroak ziurtatu du «egun gutxi barru» iritsiko dela industria handien eta konpainia elektrikoen arteko ituna, industria horiei kontratu luzeagoak eta prezio merkeagoak eskaintzeko.