Laboral Kutxaren negozio ikerketa taldea baikorra da 2022ra begira, eta uste du Hego Euskal Herrian «hazkunde urtea» izango dela. Susmo hori, baina, duela sei hilabete zuena baino zuhurragoa da, apaldu egin baititu orduan eginiko hazkunde aurreikuspenak. Apaltze horren arrazoiak pandemiak azken hilabeteetan izan duen bilakaera eta inflazioa dira, baina arazo horiek ere luze gabe konponduko direla espero dute, prezioen gorakada eragiten ari diren faktore asko urte hasieran «normalduko» direlakoan.

Laboral Kutxaren ikerketa taldeak abenduan egiten duen euskal ekonomiaren egoeraren txostenaren aurkezpenean egin ditu iragarpenak. Haien datuen arabera, 2022an BPGa %6,2 igoko da Nafarroan, eta %6,3 Araba, Bizkai eta Gipuzkoan. Datu onak dira, baina duela sei hilabete eman zituztenak baino apalagoak. Ordukoan %6,8ko igoera iragarri zuten Araba, Bizkai eta Gipuzkoan, eta %7koa Nafarroan. Pandemia aurreko balioekin alderatuz, egun Araba, Bizkaia eta Gipuzkoako BPGa 2019an baino %4,5 beherago dago, eta Nafarroakoa, %2. Beste adierazleei erreparatuz, Nafarroako enplegu tasa %4,7 igoko dela uste dute, eta Araba, Bizkaia eta Gipuzkoakoa, %4,4. KPIak ere gora egingo du, %3,2 eta %3 hurrenez hurren.

Eta zergatik apaldu dituzte datuak? Bi dira gakoak, Joseba Madariaga ikerketa taldeko buruaren ustetan: «Pandemiaren bilakaera eta inflazioa». Aldagai horiek eragin nabarmena izan dute aurtengo bigarren seihilekoan. Ziurtzat ematen dute pandemiaren zama txertaketaren zabalkundearekin arinduko dela; beste kontu bat da, baina, prezioen garestitzea. Egun inflazioa %5,2koa da Hego Euskal Herrian, eta Madariagak azaldu du igoera horren %80 «garraioa, eta etxebizitza eta etxebizitza barneko energia garestitu izanaren ondorio» dela. Ikerlarien ustez, baina, hiru hilabeteko epean normaldu daiteke: «Neguan energia kontsumo fase handi batean sartuta egongo gara, eta hornidura arazo batzuk ditugu. Baina luze gabe konpondu beharko lirateke, eta horrek eragina izan beharko luke prezioetan». Dena den, gero ikusi beharko da erosketa saskiko zenbat produktu merkatuko diren atzera.

Inflazioa ez da luzatuko

Madariagak bere erantzuna arrazoitu du hainbat daturekin. Esaterako, irailean goia jo ondoren, itsaso garraioa ia %40 merkeago zegoen abenduaren hasieran. Brent petrolio upela ere merkatu egin da, baita gas naturala ere. Onartu du azken astean hiru aldagaiek gorakada txikia izan dutela, baina ez du uste luzarorako izango denik. «Horregatik uste dugu garestitzea apalduko dela. Hurrengo urteko inflazioan eragin zuzena izateko, erregaiek eta garraioek erritmo berean garestitzen jarraitu beharko lukete, eta ez dugu halakorik espero».

Horiek hala, 2021eko batez besteko inflazioa Nafarroan %3,3 izango dela uste dute, eta %3 Araba, Bizkai eta Gipuzkoan, eta antzeko kopuruak datorren urtean.

Laboral Kutxako ikerlariak arduratuta daude aurtengo hirugarren hiruhilekoan izandako gertaera batzuekin: industria jarduera murriztu egin da hornidura krisiarengatik, eta txikizkako merkataritzak espero baino bilakaera kaskarragoa izan du. «Inflazioak beti du eragina kontsumoan», azaldu du Madariagak: «Ezusteko negatiboa izan da; pandemian egin den aurrezki poltsarekin konponduko zela uste genuen. Alegia, gehiago azaleratuko zela. Baina konponduz joatea komeni da». Erosketa ahalmenarekin lotuta doaz soldatak: «Igotzen badituzte, enpresek igoera hori eraman beharko dute prezioetara».

Euskadik seme-alaba bakoitzeko laguntzak areagotu eta gazteentzako interesik gabeko maileguak bultzatuko ditu. Diru-laguntzak jasotzeko adin tartea, kuantifikazioa eta arautzeko irizpideak aztertzen ari dira oraindik. Hala ere, 2023an martxan jartzeko asmoa dute.

Lurralde Plangintza, Etxebizitza eta Garraio sailburuak alokairu babestuko 3.000 etxebizitza gehiago egitea eta alokairuak oso garesti jartzen dituztenak zigortzen dituen proposamen fiskala proposatu du.

Bi hilabete baino gutxiagoko epean, hirugarren lanuzte eguna izango da. “Gehiegizko” lan-karga salatu du sindikatuak, egoiliarrek behar eta merezi duten kalitatezko zaintza zerbitzua jasotzea eragozten duena.

Euskal arrantzaleentzat berri txarrekin amaitu daitezke 2022ko arrantza kuoten urteroko negoziazioak Bruselan. Murrizketak izan ditzakete arrantzatzen dituzten hiru espezie nagusietatik bitan. Berdelean segurua da hala izango dela, iaz baino %6,7 gutxiago harrapatu ahal izango dute hurrengo urtean, hego stockean dabiltzan barkuek. Antxoaren kasuan, aurreratutako datuak berretsiko balira, oso gogorra izango litzateke kolpea: %27,3ko murrizketa jasotzen du behin-behineko akordioak, Espainiako Gobernuaren Nekazaritza eta Arrantza Ministerioak atzo zabaldu zuen informazioaren arabera, behintzat.

Azken berrespenaren faltan, Gipuzkoako eta Bizkaiko kofradiek ez dute baloraziorik egin nahi izan antxoaren balizko murrizketari buruz. Are gehiago, Gipuzkoako kofradiako arduradunek diote haiek duten informazioaren arabera ez dutela halakorik aurreikusten. Leandro Azkue Eusko Jaurlaritzako Arrantza zuzendariak egunkari honi eginiko adierazpenetan ere esan du ez duela murrizketarik espero, eta «harrituta» azaldu da Madrilek zabaldutako datuekin.

Nekazaritza eta Arrantza Ministerioaren arabera, behin-behinekoak dira antxoari buruzko kopuruak; argitu du ICIES Itsasoa Esploratzeko Nazioarteko Kontseiluaren txosten zientifikoaren zain daudela, eta hori ostiralean jakinaraziko dela. Azkuek ez du ulertzen hori horrela izanik zergatik aurreratu dituen kopuru batzuk Espainiako Gobernuak. Haren ustez, gainera, logikoena litzateke ICIEsek berrestea aurretik Bioman eta Juvenal kanpainetako txostenetan agertutakoa: antxoaren biomasa handitu egin dela. Hori dela eta, esan du antxoaren kuota iazkoaren antzera mantentzea espero duela.

Hegaluzearen ondoren, antxoa da euskal arrantzaleek harrapatutako espezie nagusia. Azken urteetan, halere, antxoarekiko interesak behera egin du. Biomasan izandako arazoek asko baldintzatu dute haren harrapaketa. Hainbat urtetan Bruselak berdin mantendu du kuota, eta 2019tik 2020ra behera egin zuen (-%3,4). 2020ko kanpaina eskasa izan zen, koronabirusari aurre egiteko administrazioek ezarritako murrizketen eraginez hein handi batean. Iaz, ez zen aldaketarik egon kuotan, eta hobeto aritu ziren arrantzaleak; kanpaina amaitu aurretik agortu zuten kuota.

Berdelaren kuota murriztu izana ere nabarituko dute euskal arrantzaleek. Azken urteetan pisu handia hartzen ari den espeziea da. Aurten hegoaldean merkaturatutakoaren %32 berdela izan da (8.100 tona); hegaluzearen ondoren, gehien saldutako bigarren arraina. %6,7ko murrizketa, halere, ez da ezustekoa izan, azken urteetan %20 eta halakoak ezarri dizkielako Bruselak, 2013an Espainiari jarritako zigorra dela eta; zigor horrek 2023ra arte iraungo du.

Hegaluzearen zain

Berdelaren eta etor litekeen antxoaren murrizketarekin batera, Bruselak legatzaren harrapaketan ere ezarri du jaitsiera (%8,2koa), hego stockeko uretan, Kantauri itsasotik Cadizko golkoraino. Trukean, txitxarroaren kuota handituko du (%11,6), baita itsas zapoarena (%5,3) eta oilarrarena ere (%13,3). Espezie horiek, dena den, ez daude euskal arrantzale nagusien artean.

Legatzaren kuota hirugarren urtez jarraian murriztuko da hego stockeko uretan, baina aurreikusi baino gutxiago izango da —%18koa zen hasieran—. Jaitsiera horrek eragin erlatiboa du Bizkaiko eta Gipuzkoako portuetan. Aurten, Hegoaldeko lonjetan saldutako arrain guztiaren %1,4 izan da legatza (384 tona), nahiz eta euskal herritarren artean gehien kontsumitzen den arraina izan. Hegoaldeko arrantzaleek harrapatzen duten espezien artean, bosgarrena edo seigarrena izan ohi da —hegaluzea, berdela eta antxoa dira nagusiak, alde handiz—. Alturako lau barku baino ez dabiltza legatzetan, eta baxurako oso gutxi.

Ipar Euskal Herriko lonjetan, berriz, gehien deskargatutako bigarren espeziea da, baina hango ontziak bereziki ipar stockeko uretan aritzen dira, eta hango kuotak mantendu dituzte. Erresuma Batuko ontziekin konpartitutako uretako kuoten negoziazioen mende daude ur horietan aritzen direnek, eta kuota horiek negoziatzeke dituzte Bruselak eta Londresek. Hori egin bitartean aurreko urtekoak mantendu dituzte.

Hegaluzea da, alde handiz, euskal arrantzaleen espezie nagusia: Bizkaiko eta Gipuzkoako portuetan deskargatutakoaren %33 (8.142 tona). Baina hegaluzearen kasuan, kuotak aurrerago ezartzen ditu Europako Batzordeak, otsailean edo martxoan. Iaz, %12,5 gehitu zuen. Euskal arrantzaleek denbora daramate kuotak handitzeko eskatzen, baina datorren urtera begira berdin mantentzea aurreikusten da, Europako batzorde zientifikoak aurreratutako datuen arabera.

Susperraldiaren urtea izango da 2021a, baina ez gobernuek espero zuten bezainbesteko indarrez. Eusko Jaurlaritzak murriztu egin du aurtengo hazkunde aurreikuspena, azken hilabeteetan hedatutako ziurgabetasun handiko agertokia kontuan hartuta. %6,7 ez, baina %5,6 egingo du gora Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako BPG barne produktu gordinak. Ekonomia sailburu Pedro Azpiazuk jakinarazi du doikuntza hori.

Jaurlaritzak makrozenbakiak aldatu ditu, eta bat egin du hainbat eragilek beren aurreikuspenetan helarazitako kopuru apalagoekin. Txertoek bridatu egin dituzte pandemiaren ondoriorik larrienak, baina kutsatzeen oldarraldia gai da ekonomian eragiteko oraindik ere, kontsumoan, adibidez. Eta susperraldiak eragindako albo ondorioek, osagai batzuen eskasia eta energiaren garestitzea direla medio, 1,1 puntu kendu dizkio Lakuak irailean finkatu zuen goraldiari.

Baina Azpiazuk argitu du hazkundearen doikuntzak ez duela islatzen «sare produktiboaren ahultasuna». Aurten uste baino gutxiago haziko da Araba, Bizkai eta Gipuzkoako BPGen batura, baina galdutako koskaren parte bat 2022an berreskuratuko dute, Ekonomia Sailaren arabera: 2022an, %6,7 egingo du gora, irailean aurreikusi zutena (%6,4) baino hiru hamarren gehiago.«Osagai batzuen eta lehengaien eskasiak prezioak garestitu ditu, eta ekonomia guztira zabaltzen ari da hori, KPIan islatzen denez», esplikatu du sailburuak.

Eragin txikia enpleguan

Edonola ere, beharrezkoa zirudien doikuntza egitea, urteko hirugarren hiruhilekoko datuak jakin ondoren. Eustatek %3,9ko gorakada islatu du urte arteko tasan, eta gobernuak %5,5ekoa aurrekusia zuen. Dena den, hazkunde apalago horrek enpleguari eragingo ote dion kezkak uxatu nahi izan ditu Azpiazuk. Gasteizko gobernuak duen makrotaulak enpleguari buruzko datu onak islatzen ditu: aurtengo, 13.390 enplegu gehiago aurreikusi ditu, eta beste 11.500 gehiago 2022rako. Horrekin, Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako batez besteko langabezia %10 inguruan ibiliko da urte amaieran, eta %9,2ra jaitsiko da 2022rako. Irailean, %10,3ko langabezia tasa iragarri zuen gobernuak aurtengo, eta %9,5ekoa 2022rako.

Bilketa eta zorra

Azpiazuk Jaurlaritzaren aurrekontuen tramitazioaren harira jakinarazi du aurreikuspenen doikuntza, eta ziurtatu du apaltze horrek ez diela eragingo aurrekontuei, %9,3koa delako BPGaren hazkunde nominala. Adierazle hori bilketari lotua dago, eta ogasunen bilketa ondo doa. Araban, %12,4 igo da azarora arte, eta Gipuzkoak %13,3 gehiago bildu du. Gipuzkoa 2019ko azaroko datuen gainetik dago jadanik (+%3,9). Bizkaiak gaur emango du azaroko datuaren berri, baina urrirako, 2019ko maila berreskuratuta zuen kasik.

Zerga bilketa handitu arren, erakunde publikoek gehiago gastatu dute, eta, horren ondorioz, zor publikoa handitu egin da. Espainiako Bankuak berritutako datuek diote Jaurlaritzak 11.470 milioi euroko zorra duela, BPGaren %16,3 gehiago. Azken hiruhilekoan txikitu egin da (-69 milioi euro), baina duela urtebetekoa baino nabarmen handiagoa da (+1.303 milioi). Nafarroak ere txikitu egin du zorra azken hiruhilekoan (-7 milioi), eta handitu azken urtean (+148 milioi); guztira, 3.613 milioi zor ditu, BPGaren %18,3.

“Jarraipen zabala” ELAk eta LABek Bizkaiko adinekoen egoitzetan deitutako greba egunean. ELAk eta LABek grebarekin bat egitera deitu dituzte langileak, patronalari presio egiteko hitzarmenaren negoziazioan. % 100eko gutxieneko zerbitzuak ezarrita, langileen greba eskubidea urratu dela salatu dute.

Osakidetzako lan-eskaintza publikora aurkezteko epea urtarrilaren 25ean irekiko da. Osakidetzak 3.535 lanpostu eskainiko ditu, bi fasetan. Lehenengoan 1.611 plaza eskainiko dira, horien artean Familia Medikuntzako 322 plaza eta Pediatriako 62 plaza. EHAAk gaur argitaratu ditu deialdiaren oinarriak.

Eusko Jaurlaritzak % 5,6ra jaitsi du EAEko hazkunde ekonomikoaren aurreikuspena 2021ean. 2022rako % 6,7ko igoera aurreikusten du, aurretik kalkulatutako % 6,4aren aldean. Enpleguari dagokionez, agertoki berriaren arabera, 13.390 pertsonak aurkituko dute lana 2021ean, eta ia 11.500ek 2022an.

Greba luze doa Zardoya Otisen, eta are gehiago luzatuko da. Azaroaren 22an abiatu zuten, Espainiako adarreko hitzarmenaren beharrean, Hego Euskal Herrirako hitzarmen propio bat eskatzeko. Hiru aste igarota, negoziazioen egoera ikusita, beste bi astez luzatzea erabaki dute, abenduaren 27ra arte.

Zardoya Otis igogailuak egiten, instalatzen eta mantentzen dituen enpresa bat da, eta ordezkaritzak ditu Hego Euskal Herriko hiriburu guztietan. Zardoya 1919an sortu zen, Herreran (Altza, Gipuzkoa), eta 1973an erosi zuen Otis AEBetako multinazionalak. Zardoya Otisek Madrilen du gaur egun egoitza, eta beren enpresa ituna ere han negoziatzen dute, Euskal Herriko langileentzat ez ezik, baita Espainiakoentzat ere. Hori da, hain zuzen ere, oraingo grebaren arrazoi nagusia. Hitzarmena eguneratu gabe dute iaztik, eta orain ari dira negoziatzen. ELAk salatu duenez, negoziazio horietan «zuzendaritzak ez du kontuan hartzen Euskal Herriko langileen iritzia». Hitzarmena indarrean izango den urte bakoitzerako soldata igoera «duina» hitzartzea nahi du ELAk, eta nabarmendu du multinazionalak «etekin handiak pilatzen» dituela. Lan karga «nekagarriei» aurre egiteko langile gehiago ez kontratatzea ere salatu du. «Teknikari bakoitzak mantendu beharreko igogailu kopurua etengabe handituz eta segurtasun eza sortuz, bai langileentzat, bai erabiltzaileentzat». Gainera, ez da lanaldia gutxitu nahi, «Euskal Herriko hitzarmenena baino handiagoa izanda ere».

ELAk uste du, gainera, hitzarmenaren negoziazioan oso elementu garrantzitsuak daudela, eta ez direla lantzen ari Madrilen: hala nola langileek lana egiteko beren gain hartu behar dituzten kostuak (dietak, aparkalekua…), laneko osasunarekin zerikusia duten elementuak eta laneko arropa egokia ez izatea, eta lana digitalizatzeak lantaldearentzat eta erabiltzaileentzat dakarren arriskua. Sindikatuak uste du konponbidea negoziazioa Euskal Herrira ekartzea dela, eta itun propio bat egitea.

Autoeskoletako greba

Ez da laburragoa lan gatazka Bizkaiko autoeskoletan. Ekainean hasi ziren protestak, lan hitzarmena berritu gabe egon delako azken 11 urteetan. Udazkenean bost asteko hainbat greba egin dituzte, eta azkena atzo bertan hasi zen, eta ostiralera arte iraungo du, tarte horretan akordiorik ez badago. Joan den ostegunean elkartu ziren bi aldeak —APAVI patronala eta ELA sindikatua—, baina ez zen akordiorik izan. Soldaten eguneratzea da gainditu beharreko oztopo bat. 2010az geroztik ez dira handitu, eta patronalak proposatu du %14 igotzea, hau da, ordutik hona metatu den KPIaren arabera igotzea. ELAk dio ez dela nahikoa, soldatak aurretik «kaskarrak» zirelako, eta «soldata irregularrak» erregularizatu behar direlako. Halaber, patronalak aipatu du urteko lanaldia finkatu eta ordutegiak malgutu daitezkeela, baina proposamena zehaztu gabe.

Grebaren lehen egunak «oihartzun handia» izan zuen. Auto karabana bat ibili zen Bilbon; Artxandan batu ziren, eta ondoren Barakaldora jo zuten.