Azken berrespenaren faltan, Gipuzkoako eta Bizkaiko kofradiek ez dute baloraziorik egin nahi izan antxoaren balizko murrizketari buruz. Are gehiago, Gipuzkoako kofradiako arduradunek diote haiek duten informazioaren arabera ez dutela halakorik aurreikusten. Leandro Azkue Eusko Jaurlaritzako Arrantza zuzendariak egunkari honi eginiko adierazpenetan ere esan du ez duela murrizketarik espero, eta «harrituta» azaldu da Madrilek zabaldutako datuekin.
Nekazaritza eta Arrantza Ministerioaren arabera, behin-behinekoak dira antxoari buruzko kopuruak; argitu du ICIES Itsasoa Esploratzeko Nazioarteko Kontseiluaren txosten zientifikoaren zain daudela, eta hori ostiralean jakinaraziko dela. Azkuek ez du ulertzen hori horrela izanik zergatik aurreratu dituen kopuru batzuk Espainiako Gobernuak. Haren ustez, gainera, logikoena litzateke ICIEsek berrestea aurretik Bioman eta Juvenal kanpainetako txostenetan agertutakoa: antxoaren biomasa handitu egin dela. Hori dela eta, esan du antxoaren kuota iazkoaren antzera mantentzea espero duela.
Hegaluzearen ondoren, antxoa da euskal arrantzaleek harrapatutako espezie nagusia. Azken urteetan, halere, antxoarekiko interesak behera egin du. Biomasan izandako arazoek asko baldintzatu dute haren harrapaketa. Hainbat urtetan Bruselak berdin mantendu du kuota, eta 2019tik 2020ra behera egin zuen (-%3,4). 2020ko kanpaina eskasa izan zen, koronabirusari aurre egiteko administrazioek ezarritako murrizketen eraginez hein handi batean. Iaz, ez zen aldaketarik egon kuotan, eta hobeto aritu ziren arrantzaleak; kanpaina amaitu aurretik agortu zuten kuota.
Berdelaren kuota murriztu izana ere nabarituko dute euskal arrantzaleek. Azken urteetan pisu handia hartzen ari den espeziea da. Aurten hegoaldean merkaturatutakoaren %32 berdela izan da (8.100 tona); hegaluzearen ondoren, gehien saldutako bigarren arraina. %6,7ko murrizketa, halere, ez da ezustekoa izan, azken urteetan %20 eta halakoak ezarri dizkielako Bruselak, 2013an Espainiari jarritako zigorra dela eta; zigor horrek 2023ra arte iraungo du.
Hegaluzearen zain
Berdelaren eta etor litekeen antxoaren murrizketarekin batera, Bruselak legatzaren harrapaketan ere ezarri du jaitsiera (%8,2koa), hego stockeko uretan, Kantauri itsasotik Cadizko golkoraino. Trukean, txitxarroaren kuota handituko du (%11,6), baita itsas zapoarena (%5,3) eta oilarrarena ere (%13,3). Espezie horiek, dena den, ez daude euskal arrantzale nagusien artean.
Legatzaren kuota hirugarren urtez jarraian murriztuko da hego stockeko uretan, baina aurreikusi baino gutxiago izango da —%18koa zen hasieran—. Jaitsiera horrek eragin erlatiboa du Bizkaiko eta Gipuzkoako portuetan. Aurten, Hegoaldeko lonjetan saldutako arrain guztiaren %1,4 izan da legatza (384 tona), nahiz eta euskal herritarren artean gehien kontsumitzen den arraina izan. Hegoaldeko arrantzaleek harrapatzen duten espezien artean, bosgarrena edo seigarrena izan ohi da —hegaluzea, berdela eta antxoa dira nagusiak, alde handiz—. Alturako lau barku baino ez dabiltza legatzetan, eta baxurako oso gutxi.
Ipar Euskal Herriko lonjetan, berriz, gehien deskargatutako bigarren espeziea da, baina hango ontziak bereziki ipar stockeko uretan aritzen dira, eta hango kuotak mantendu dituzte. Erresuma Batuko ontziekin konpartitutako uretako kuoten negoziazioen mende daude ur horietan aritzen direnek, eta kuota horiek negoziatzeke dituzte Bruselak eta Londresek. Hori egin bitartean aurreko urtekoak mantendu dituzte.
Hegaluzea da, alde handiz, euskal arrantzaleen espezie nagusia: Bizkaiko eta Gipuzkoako portuetan deskargatutakoaren %33 (8.142 tona). Baina hegaluzearen kasuan, kuotak aurrerago ezartzen ditu Europako Batzordeak, otsailean edo martxoan. Iaz, %12,5 gehitu zuen. Euskal arrantzaleek denbora daramate kuotak handitzeko eskatzen, baina datorren urtera begira berdin mantentzea aurreikusten da, Europako batzorde zientifikoak aurreratutako datuen arabera.
Jaurlaritzak makrozenbakiak aldatu ditu, eta bat egin du hainbat eragilek beren aurreikuspenetan helarazitako kopuru apalagoekin. Txertoek bridatu egin dituzte pandemiaren ondoriorik larrienak, baina kutsatzeen oldarraldia gai da ekonomian eragiteko oraindik ere, kontsumoan, adibidez. Eta susperraldiak eragindako albo ondorioek, osagai batzuen eskasia eta energiaren garestitzea direla medio, 1,1 puntu kendu dizkio Lakuak irailean finkatu zuen goraldiari.
Baina Azpiazuk argitu du hazkundearen doikuntzak ez duela islatzen «sare produktiboaren ahultasuna». Aurten uste baino gutxiago haziko da Araba, Bizkai eta Gipuzkoako BPGen batura, baina galdutako koskaren parte bat 2022an berreskuratuko dute, Ekonomia Sailaren arabera: 2022an, %6,7 egingo du gora, irailean aurreikusi zutena (%6,4) baino hiru hamarren gehiago.«Osagai batzuen eta lehengaien eskasiak prezioak garestitu ditu, eta ekonomia guztira zabaltzen ari da hori, KPIan islatzen denez», esplikatu du sailburuak.
Eragin txikia enpleguan
Edonola ere, beharrezkoa zirudien doikuntza egitea, urteko hirugarren hiruhilekoko datuak jakin ondoren. Eustatek %3,9ko gorakada islatu du urte arteko tasan, eta gobernuak %5,5ekoa aurrekusia zuen. Dena den, hazkunde apalago horrek enpleguari eragingo ote dion kezkak uxatu nahi izan ditu Azpiazuk. Gasteizko gobernuak duen makrotaulak enpleguari buruzko datu onak islatzen ditu: aurtengo, 13.390 enplegu gehiago aurreikusi ditu, eta beste 11.500 gehiago 2022rako. Horrekin, Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako batez besteko langabezia %10 inguruan ibiliko da urte amaieran, eta %9,2ra jaitsiko da 2022rako. Irailean, %10,3ko langabezia tasa iragarri zuen gobernuak aurtengo, eta %9,5ekoa 2022rako.
Bilketa eta zorra
Azpiazuk Jaurlaritzaren aurrekontuen tramitazioaren harira jakinarazi du aurreikuspenen doikuntza, eta ziurtatu du apaltze horrek ez diela eragingo aurrekontuei, %9,3koa delako BPGaren hazkunde nominala. Adierazle hori bilketari lotua dago, eta ogasunen bilketa ondo doa. Araban, %12,4 igo da azarora arte, eta Gipuzkoak %13,3 gehiago bildu du. Gipuzkoa 2019ko azaroko datuen gainetik dago jadanik (+%3,9). Bizkaiak gaur emango du azaroko datuaren berri, baina urrirako, 2019ko maila berreskuratuta zuen kasik.
Zerga bilketa handitu arren, erakunde publikoek gehiago gastatu dute, eta, horren ondorioz, zor publikoa handitu egin da. Espainiako Bankuak berritutako datuek diote Jaurlaritzak 11.470 milioi euroko zorra duela, BPGaren %16,3 gehiago. Azken hiruhilekoan txikitu egin da (-69 milioi euro), baina duela urtebetekoa baino nabarmen handiagoa da (+1.303 milioi). Nafarroak ere txikitu egin du zorra azken hiruhilekoan (-7 milioi), eta handitu azken urtean (+148 milioi); guztira, 3.613 milioi zor ditu, BPGaren %18,3.
Zardoya Otis igogailuak egiten, instalatzen eta mantentzen dituen enpresa bat da, eta ordezkaritzak ditu Hego Euskal Herriko hiriburu guztietan. Zardoya 1919an sortu zen, Herreran (Altza, Gipuzkoa), eta 1973an erosi zuen Otis AEBetako multinazionalak. Zardoya Otisek Madrilen du gaur egun egoitza, eta beren enpresa ituna ere han negoziatzen dute, Euskal Herriko langileentzat ez ezik, baita Espainiakoentzat ere. Hori da, hain zuzen ere, oraingo grebaren arrazoi nagusia. Hitzarmena eguneratu gabe dute iaztik, eta orain ari dira negoziatzen. ELAk salatu duenez, negoziazio horietan «zuzendaritzak ez du kontuan hartzen Euskal Herriko langileen iritzia». Hitzarmena indarrean izango den urte bakoitzerako soldata igoera «duina» hitzartzea nahi du ELAk, eta nabarmendu du multinazionalak «etekin handiak pilatzen» dituela. Lan karga «nekagarriei» aurre egiteko langile gehiago ez kontratatzea ere salatu du. «Teknikari bakoitzak mantendu beharreko igogailu kopurua etengabe handituz eta segurtasun eza sortuz, bai langileentzat, bai erabiltzaileentzat». Gainera, ez da lanaldia gutxitu nahi, «Euskal Herriko hitzarmenena baino handiagoa izanda ere».
ELAk uste du, gainera, hitzarmenaren negoziazioan oso elementu garrantzitsuak daudela, eta ez direla lantzen ari Madrilen: hala nola langileek lana egiteko beren gain hartu behar dituzten kostuak (dietak, aparkalekua…), laneko osasunarekin zerikusia duten elementuak eta laneko arropa egokia ez izatea, eta lana digitalizatzeak lantaldearentzat eta erabiltzaileentzat dakarren arriskua. Sindikatuak uste du konponbidea negoziazioa Euskal Herrira ekartzea dela, eta itun propio bat egitea.
Autoeskoletako greba
Ez da laburragoa lan gatazka Bizkaiko autoeskoletan. Ekainean hasi ziren protestak, lan hitzarmena berritu gabe egon delako azken 11 urteetan. Udazkenean bost asteko hainbat greba egin dituzte, eta azkena atzo bertan hasi zen, eta ostiralera arte iraungo du, tarte horretan akordiorik ez badago. Joan den ostegunean elkartu ziren bi aldeak —APAVI patronala eta ELA sindikatua—, baina ez zen akordiorik izan. Soldaten eguneratzea da gainditu beharreko oztopo bat. 2010az geroztik ez dira handitu, eta patronalak proposatu du %14 igotzea, hau da, ordutik hona metatu den KPIaren arabera igotzea. ELAk dio ez dela nahikoa, soldatak aurretik «kaskarrak» zirelako, eta «soldata irregularrak» erregularizatu behar direlako. Halaber, patronalak aipatu du urteko lanaldia finkatu eta ordutegiak malgutu daitezkeela, baina proposamena zehaztu gabe.
Grebaren lehen egunak «oihartzun handia» izan zuen. Auto karabana bat ibili zen Bilbon; Artxandan batu ziren, eta ondoren Barakaldora jo zuten.
Abendua iragarpen hilabetea da erakunde ekonomikoentzat. Kristalezko bola atera, eta banku eta ganbera ezberdinek iragarpen sortak egiten dituzte. Epe motzera asmatzea errazagoa da, eta Corresek uste du eginiko kalkulua errealitatetik oso gertu egongo dela, «hamarreneko bat gora edo behera». Jaurlaritzak iaz %6,7ko igoera iragarri zuen 2021erako. Halere, zehaztu du Araba, Bizkaia eta Gipuzkoa ez direla salbuespena, eta Europa osoan egin direla antzeko doikuntzak.
Europako herrialde askotan ari dira pairatzen doikuntza hori eragin duten arazoak, eta zabalduena inflazioa da. Energiaren garestitzeari euroak dolarrarekin izandako balio galera gehitu behar zaio. «Hori ona da esportatzeko, baina txarra inportazioetarako» zehaztu du Corresek. Araba, Bizkai eta Gipuzkoako inflazio tasa %5ekoa zen urrian. Horiek hala, Ganberak ohartarazi du «tentsio» hori «zama handia» dela familien erosteko ahalmenean, eta kontsumoa oso garrantzitsua dela susperraldi ekonomikorako.
Corresek, hala ere, nabarmendu du garestitze hori oraindik ez dela nabaritu kontsumoan: «Familiek pandemian dirua aurreztu zuten, eta gordetako horretatik tiraka ari dira». Baina azaldu du soldatak eguneratu ezean aurrezkiak bukatu egingo direla, eta Ganbera horren beldur da, «ezbairik gabe ». Analisi horrek, dena den, Bizkaiko enpresarien artean eginiko inkestarekin egiten du talka; haren arabera, kezka zabalduena lan kostuen gorakada delako, eta kezka hori zuzenean lotuta dago KPIaren igoerarekin.
BPGaren igoera apaltzen duten beste aldagaiak aletzen hasita, ez du espero hornidura arazoak luzarorako direnik: «Ez dut esan nahi konponduta dagoenik, baina okerrena pasatu da. 2022ko erdi alderako munduko garraio arazoa normalduta egongo da». Are gehiago, Corresek esan du bere iritziz itsaso garraioa «sektore oligopolista» bat dela, eta enpresek «nahita» luzatu dutela mugimendu gutxiko egoera prezio garestiak mantentzeko.
Bizkaiko enpresa gehienak, dena den, baikorrak dira. %92k horrela erantzun diote Ganberaren inkestari, eta %72k espero baino hobeto egin dute lan aurten. Alde horretatik, industria, zerbitzu eta atzerrian asko saltzen duten enpresak dira baikorrenak. Haiei entzunda, Ganberak %6,6ko igoera iragarri du hurrengo urteko BPGan: «Espero dut urte amaierarako pandemia aurreko mailak igaro izana».
Enpleguari dagokionez, azkenik, hurrengo urtean Bizkaiko langabezia tasa %10etik jaistea espero du. Jaitsiera motel hori jendearen prestaketa faltari egotzi dio bereziki, eta baita baldintzei ere: «Lan egin gabe jasotzen dudan laguntza eta soldataren artean alde handirik ez badago…».
