Mitxel Lakuntza ELAko idazkari nagusiaren ustez, oraindik ez da beranduegi Espainiako Gobernuak eginiko lan erreforma indargabetu eta «berriz zerotik hasteko». Aurka dauden sindikatu eta erakundeek azken hitza esateko dute, eta «ahalik eta erantzun sendoena» antolatzen saiatuko direla iragarri du. Mobilizazioen bitartez, azaldu nahi dute erreforma proposamen hau «iruzurra» dela, eta beste sindikatuekin negoziazioak hasi dituzte protesta horiek noraino eraman daitezkeen aztertzeko.
Baina, iazko urte amaieran LABekin izandako desadostasunen ondoren posible al da greba orokorrerako deialdia? Baietz dirudi. «Ez gaude epez kanpo. Urtarrila lan hilabetea da. Beti izan dugu aukera hori presente. Greba orokorra hamar eguneko epearekin deitu behar da, eta abenduaren 28az geroztik ezagutzen ditugu xehetasunak. Gainera, ikusteko dago zenbat irauten duen film honek». Film hori proposamena onartua izateko negoziazioak dira, eta Espainiako Gobernuak otsailaren 7ko epea du dekretua bozkatzeko.
Bozketa horretan datza ELAren itxaropena, Espainiako Gobernuari babesa eman dioten hainbat alderdik ezetz bozkatuko dutelakoan. Hala eskatu die EAJri eta EH Bilduri, eta, aitortu duenez, etengabeko harremana du haiekin. Dena den, ez daki biek aurka egingo ote duten: ELAren arabera, EAJk gustuko du erreforma, eta lan itunen estatalizazioa da haren iritzia baldintzatzen duen aldagai bakarra. «Horiek hala, koherentziaz, aurka bozkatu beharko luke, baina haiei egin beharreko galdera da hori». Elkarrekin Podemos ere hartu du hizpide, eta kritika zorrotza egin dio Lakuntzak: «Bere usteei uko egin die. Akordioari garrantzi handiagoa eman dio erreformaren muinari baino». Alde horretatik, gehitu du patronalak pozik egoteko arrazoiak dituela, «erraztasun osoz kaleratzen» jarraitu ahal izango duelako.
Elkarrekin Podemosi eginiko kritika Espainiako Gobernura luzatu du, hiru ardatz hartuta. Batetik, egotzi dio ez duela hauteskunde programa bete, eta gezurretan ibili dela. Bestetik, «fribolitatea» leporatu dio, bere hitza bete ez eta alderdi subiranistei babesa eskatu dielako. Eta, azkenik, «jokatzeko modua», elkarrizketa sozialaren mahaia eta dekretuaren bidea erabili dituelako, parlamentuko eztabaida saihestuz. «Eta nola izan da hori posible?» galdetu du Lakuntzak: «Bada, elkarrizketa sozialaren mahaiaren bitartez. Mahai hori tranpa da sindikatuentzat, altxorra patronalarentzat eta koartada ezkerreko alderdientzat».
EAJ, «negoziatzen»
Lakuntzak EAJren inguruan esanikoa berretsi du Josune Gorospe alderdi jeltzaleko diputatuak. Aitortu du Espainiako Gobernuarekin negoziatzen ari dela, eta baita beren jarrera argitu ere: «Autonomia mailako lan itunen lehentasuna babestu ezean aurka bozkatuko dugula esan diogu». Gorospek, gainera, eskatu du «espresuki» sar dadila lehentasun hori: «Hain garbi badago zergatik ez den babes hori gehitu, oso erraza izango da eranstea. Gure eskuduntza alorretan atzera egiterik ez dugu onartuko».
Beste modu batera esanda: ia hamalau milioi langabe daude Europako Batasunean, 13,98 milioi hain zuzen, baina azken urtean 1,65 milioi pertsona atera dira langabeziatik; kasik beste horrenbeste izan ziren, ordea, lanik gabe geratu zirenak koronabirusak eragindako krisi ekonomikoaren eraginez. 2020ko irailean jo zuen goia langabeen kopuruak Europan. % 7,7ko tasa hartu zuen Batasunean, eta eurogunean, berriz, %8,6koa. Pandemia ez da gainditu oraindik, omikron aldaeraren oldartzeak argi utzi duenez, baina ekonomiak ari dira birusarekin batera hazteko moduak topatzen, eta langabezia tasen beherakada da horren ondorioetako bat.
Espainiak dauka Europako Batasuneko kideen artean langabezia tasarik handiena, Eurostaten azken datuen arabera (azaroa): %14,1. Iazko ekainetik da tasa handieneko kidea 27en artean, eta, 2020ko azarotik 2,1 puntu apaldu duen arren, hazkunde handiagoa beharko du enplegu gehiago sortzeko; nazioarteko turismoaren mendekotasunak bereziki zigortu du haren ekonomia, pandemiaren garaian.
Sokaren mutur biak
Langabezia daturik okerrenak dituzten multzoan daude, era berean, Grezia (%13,4), Italia (%9,2), Suedia (%8,4), Frantzia (%7,5) eta Letonia (%,7,3). Sokaren beste muturrean azaltzen da Europako motor ekonomikoa: Alemania. %3,2ko langabezia tasa dauka hark, baina badira indize hobea duten beste batzuk: esaterako, Txekia (%2,2), Herbehereak (%,2,7) eta Polonia (%3). Ikasle aurreratuen multzoa osatzen dute Maltak (%3,5) eta Hungariak (%3,8).
25 urtetik azpikoei dagokienez, %15,4 da langabezia tasa Europako Batasunean, urritik azarora bi hamarren apaldu ondoren. Hiru hamarren jaitsi da eurogunean, eta %15,5 da. Hala, 2,84 milioi gazte dago langabezian Batasunean, eta horietako 2,31 milioi euroguneko kideetako herritarrak dira.
Gazteen langabeziari dagokionez ere, ohiko susmagarriak dira tasa handienak dituztenak. Grezian, 25 urtetik beherako hamar gaztetik ia lau lanik gabe daude (%39,1), eta Espainian, hamarretik hiru dira lanik gabekoak (%29,2). Hala ere, estatu kide horretan langabezia tasa onena lortu dute 2008tik, estreinakoz %30etik jaitsi baita erakuslea. Italia da gazteen langabezian datu okerrenetan hirugarrena duena: %28.
«Greba orokorrak deitua behar zuen honezkero. Aukera bat galdu dugu», onartu du Aranburuk. Halere, ez du etsipenean murgildu nahi izan, eta mobilizazio handien asmoari eusten dio: «Murrizketa ziklo batean gaude. Lan eta pentsioen erreformak eragindako murrizketak. Egoerak eskatuko du greba orokorretara deitzea. Ez dakit datarik, baina fase honek eskatuko du».
Sinesmen horrekin, erantzun dinamika horri forma ematen hasteko garaia dela uste du, ELArekin batera besteak beste, harremanak bere onenean ez egon arren: «Harremana etengabekoa da, eta egoerak behartuko gaitu. Beharraren ustea eta borondatea norabide berean doaz». Hori bai, nabarmendu du Galizia eta Kataluniako sindikatuak bidelagun nahi dituela, eta horren aurretik ere LABek mobilizatzeko deia egina duela hilaren 27rako.
LABentzat ez zen ezustekoa izan Espainiako enpresarien elkarteak erreforma onartu izana, eta bere ustez patronala eta erreformak indargabetzea «itsatsi ezin daitezkeen» bi aldagai dira. Aranburuk hainbat kritika egin dizkio proposamenari: estatalizazioa bultzatzen duela, kaleratze merkeak… «Hainbeste goratu diren» behin-behinekotasunaren aurkako neurriak ere izan ditu hizpide: «Proposamenak aldi baterakotasuna murrizten duela esan da; arreta berezia jarri da hor. Baina, testua aztertuz gero, ikusten dugu idatzita dagoen modua oso orokorra dela, eta ateak irekita uzten dituela behin-behineko kontratazioen deskausalizazioari. Eragin mugatua izango du».
Deia alderdiei
Eragin bai, baina nola? Non? «Partida hau ez da Madrilen bakarrik jokatzen», zehaztu du. Eremu politikoan «gauzak nahiko irekiak» daudela uste du Aranburuk, eta euskal alderdiekin harremanetan daudela baieztatu. Alde horretatik, egun idatzita dagoen bezala ez babesteko eskatu die Madrilgo Kongresuan ordezkaritza duten euskal alderdiei. Halaber, nabarmendu du Euskal Herrian ere aurre egin dakiokeela erreformari, eta hein handi batean «borondate» kontua dela. Lan baldintzen inguruko akordio interprofesional bat sinatzea proposatu die Confebaski eta CENi.
