2018ko urtarrilaren 18an hasi ziren pentsiodunen protestak. Orduz geroztik, eta itxialdian salbu, astelehenero atera dira kalera pentsioen alde. Bilbo izan da pentsiodunen mugimenduaren erdigunea, eta han egin zuten manifestaziorik jendetsuena atzo ere. Pentsioen murrizketen kontrako mezuak ozen entzun ziren mobilizazioak egin zituzten herri eta hiri guztietan, nolanahi ere. Gasteizen, adibidez, askotariko aldarri eta mezuekin egin zuten manifestazioa ehunka lagunek.
Ospakizunetik eta aldarritik izan zuten elkarretaratzeek. Izan ere, manifestazioaren amaieran irakurritako mezuan, Euskal Herriko Pentsiodunen Mugimenduak gogorarazi zuen milaka lagun batu dituela protestak urte hauetan, eta,horri esker pentsio sistemari buruz administrazioek hartu dituzten erabakiak baldintzatu dituztela: besteak beste, PPren gobernuak indarrean jarri nahi zituen neurrietako batzuk. «Oso harro gaude egindakoaz», azpimarratu zuten. «Gure mobilizazioek eragotzi egin dute gure pentsioak are gehiago murrizteko aurreikusita zeuden neurriak posible izatea».
Aitortu zuten, ordea, ez dutela horrekin aski, beren eskaera nagusiak aintzat hartu gabe segitzen dutelako: alegia, gutxieneko pentsioa 1.080 euro izatea, eta pentsioak KPI kontsumo prezio indize «errealaren» arabera eguneratzea.
Pentsiodunak oso kritiko azaldu ziren Espainiako Gobernuak iragan abenduan onartu zuen pentsioen erreformarekin ere, ez dituelako aurreko gobernuen «murrizketak indargabetzen». «Gutxieneko pentsioek miserableak izaten jarraituko dute», ohartarazi zuten. Hain zuzen ere, sistema berriari esker, aurreko urteko inflazioaren arabera eguneratuko dira pentsioak aurten: %2,5, hau da, 32 euro batez beste. Pentsiodunen hitzetan, ordea, gutxiegi da hori, eta salatu zuten erosteko ahalmena galduko dutela, «%3 baino gehiago» aurten. Izan ere, inflazioa %6,5 izan da 2021ean guztira.
Bada, desoreka horri aurre egiteko, aparteko ordainketa bat jasoko dute aurten. Baina pentsiodunek uste dute ez dela nahikoa, eta Espainiako Gobernuari eskatu zioten prezioak igo diren adina igotzeko sari horren zenbatekoa ere. Eusko Jaurlaritzari eta Nafarroako Gobernuei galdegin zioten, ostera, gutxieneko pentsioak 1.080 euroraino osatzea.
Lan erreformari ez
Espainiako Gobernuak onartu asmo duen lan erreforma ere kritikatu zuten pentsiodunek. Gogorarazi zuten «pentsio duinak» ordaintzeko «soldata duinak» behar direla, oraingo soldatei dagozkien kotizazioei esker ordaintzen direlako gaurko pentsioak. Horregatik, lege egitasmoa ez onartzeko eskatu zieten alderdiei.
Aldarriei eusteko eta kalean mobilizatzen jarraitzeko asmoa azaldu zuten pentsiodunek: «Astelehenean kalera aterako gara berriz».
Erreforman jasotako lan itunen prebalentzia dela eta, alarma faltsu bat piztu du LABek?
Inondik inora ere ez. Hasieratik esan genuen CEOErekin batera ezin zela indargabetu lan erreforma, eta horrela gertatu da. Bi gauzak uztarrezinak dira. Eta erreforma ez indargabetzeak ekarri du, besteak beste, bertako itunen lehentasuna ez bermatzea. 2017an EAErako sektore arteko esparru akordioa egin genuen, konforme, baina horren gaineko zalantza juridiko batzuk egon badaude, eta eskatzen duguna da segurtasun juridiko bat erredakzio argi baten bidez, non errespetatuko den erkidegoen sektore hitzarmenak estatukoen gainetik egotea.
Zergatik da hori hain garrantzitsua zuentzat?
Euskal langileen erabakitzeko ahalmenaz ari garelako. Bertako lan baldintzak bertan erabakitzeko eskubideaz ari gara, onartezina delako Madrilek inposatzea euskal langileen baldintzak. Hau 2010eko Zapateroren erreformatik dator, eta 2012ko Rajoyrenak bere horretan eutsi zion.
Zer dago estatuko itunak nagusi egin nahi horren atzean?
Arrazoi argi bat dago: estatuko hitzarmenak merkeagoak direla, lan baldintza kaskarragoak jasotzen dituztela, eta euskal gehiengo sindikala ez errespetatzeko beren modua dela. Estatalizazioa da lan baldintzak prekario egiteko bide zuzenena.
CCOOk eta UGTk adostu dute estatuko itunen nagusitasuna. Nola egiten die mesede horiei?
Erabakigarriak izan nahi dute eremu guztietan, baina Hego Euskal Herrian ez dute gehiengo sindikala ordezkatzen; Nafarroan ere ez dute %50eko langa gainditzen gaur egun, eta estatalizazioaren bidetik ez dagokien ordezkaritza bat bereganatuko lukete.
Zergatik jasotzen dituzte euskal itunek lan baldintza hobeak?
Lan harremanetan ez dugu ahalmen legegile osorik, egia da: estatuarenak dira eskuduntzak; baina joko-arau esparru horretan negoziazio kolektiboak oso rol garrantzitsua jokatu du, eta, horri esker, gai izan gara langileei beste eduki batzuk emateko. Eduki propio horiei bidea mozteko helburua du estatalizazioaren prozesuak, hemengo sindikalismoak beste ezaugarri batzuk dituelako, kontrabotere eredua nagusitzen delako. Konfrontazio sindikalismo horrek ekarri ditu lan baldintza hobeak gurera; ez da izan hemengo patronala jatorragoa delako. Horregatik guztiarengatik da hain garrantzitsua lan hitzarmenen nagusitasuna herrialdeko sektore itunei ematea.
Kaleratze errazei eta merkeei ere eutsi die erreformak, hau da, 2012koaren habe nagusiari. Espainiako ezkerrak traizio egin die langileei?
Bere hitza jan du: ez dago baliogabetzerik, eta, modernizazio hitza erabili badute ere, ez dago bide berririk lan harremanak berritzeko. Aurreko erreformaren izanari eutsi diote, eta CEOEk eta Confebaskek eskaini dute egia horren adierazlerik esanguratsuena beren balorazioen bidez. Erreforma baliogabetzen hasita, kaleratze libre eta merkeen arloak beharko luke aldatzen lehena. Behin-behinekotasuna murrizteko tresna gisa saltzen ari dira erreforma, baina kontratazioan dagoen iruzurra oztopatzeko oso mugatua geratzen da araudia, erredakzio lauso batek ateak zabalik uzten dituelako iruzur egiten jarraitzeko.
Erreforma berriak izango ditu alde positiboak, ordea. Bi gauza on aipatuko zenituzke?
Ezin ditut aurkitu bi gauza on langileentzat. Bakarra da ultraaktibitatea mugagabea dela berriro, baina bigarrenik ez dago euskal langileentzat; enpresa itunak sektore itunen azpitik jartzea ere positiboa da, baina sektore itun horiek Euskal Herrikoak balira.
Aurki bozkatuko dute Espainiako Kongresuan erreformaren dekretua. Alderdi abertzaleei ezezkoa eskatu die LABek; itunen prebalentzia aldatuta, gobernuak EAJ erakar dezake. EH Bildurekin zailagoa dela ematen du. Nola ikusten ari zara negoziazio hori guztia?
Dena irekia dago oraindik, eta sindikatuak garaiz gabiltza Kongresuan eragiteko. Alderdi subiranistek beren indarra baliatu behar dute lan erreforma indargabetzeko, eta lehentasuna bi arlotan jarri dugu guk: esparru propioaren defentsan, hitzarmenen prebalentziak aldatuta, eta kaleratze libre eta merkeetan, haiek mugatuz atzera. Ikusiko dugu nondik nora joango den negoziazioa, patronalaren betoa hor baitago; gobernua estu hartzen jarraituko du testuan aldaketarik egon ez dadin.
EAJk prebalentziaren aldaketa baizik ez du aipatu erreformaren alde egin ahal izateko. Lokarria hortik askatuko du PSOEk?
Itunen nagusitasuna nola jasotzen den ikusi beharko da, gaia jaso bai, baina behar ez den bezala jaso daitekeelako, alegia, garbi utzi gabe gure itunen aldeko nagusitasuna. Baina, guretzat, kaleratzeak oso gai garrantzitsua dira, eragindako enplegu suntsipena denok ikusi dugulako azken urteotan, eta azken hilabeteotan ere bai. Horri muga jartzen ez badiote erreformari ezezko botoa emateko eskatzen diegu.
Erreformaren aurkako protestara deitu du LABek hil honen 27rako. Abenduan, iragarri zenuten sindikatuak egiaztatu zuela ez zegoela greba orokorrerako aukerarik. 27ko protestak ezin zuen greba orokorra izan bide hori itxi izan ez bazenute?
Guk ez genuen grebarako bidea itxi; egoera jakin bat egiaztatu baizik ez genuen egin. Grebara egun batetik bestera dei daiteke, baina ez da egun batetik bestera ateratzen. Lan handia eskatzen du, denbora tarte bat. Argi esaten ari gara mobilizazio ziklo berri bat martxan jarri behar dela, eta horren helburuak izan behar duela Madrilen zabalik dagoen agendan eragitea bai, baina hortik harago, Madrilen posible ez dena Euskal Herrian posible egitea ere bai. Madrilen ez dago erreforma baliogabetzeko indar nahikorik, eta hemen, berriz, bai. Horregatik, esparru propio bat elikatu eta eraiki daitekeela uste dugu. Baina hor ez dugu topatu gehiengo sindikal bat, eta abenduan egiaztatu genuen grebarako aukera pasatzen utzi zela.
Abenduan, LABek ultimatum bat eman zion ELAri grebara deitzeko?
Gu ez gatoz bat zain-zain egotearen estrategiarekin, Madrildik zer etorriko den esperoan. Dekretuaren edukiak ezagutu, aztertu eta horren arabera jokatzeak betarik gabe uzten gintuen grebara deitzeko. Greba egiteko borondatea egon balitz, grebak deitua beharko zuen, baita Madrilen gertatzen ari den horretan eragiteko ere. Baina gure lehenengo aukera greba udazken bukaeran egitea zen, horrek gure indarra handitzen zuelakoan.
Ematen du, dena den, gehiengo sindikalak erantzun bateratu bat emateko gutxieneko adostasuna lortu berri duela, eta bihar bertan emango duzuela erantzun horren nondik norakoen berri.
Argi dago sartu garen ziklo ekonomikoan erantzun zabal gehiago egituratu beharko ditugula, motzean grebarako aukerarik ez egon arren. Baina iritsiko dira beste testuinguru batzuk grebak aurrera egiteko. Edonola ere, ahalik eta erantzun zabalenak ematera behartzen gaitu egoerak, eta hor bere rola jokatuko du beste nazio batzuetako erantzun sindikalak ere. Galiziakoekin eta Kataluniakoekin ari gara lanean, esaterako.
Inflazioa %6,5 izan da urte bukaeran. Ez du ematen patronala prest dagoenik soldatak hainbeste igotzeko. LAB prest dago KPItik beherako igoerak negoziatzeko?
Langileek erosteko ahalmena galdu ez dezaten borrokatuko da LAB. KPIa izango da gure erreferentzia negoziazio kolektiboan, soldata igoerei dagokienez. Ez alferrik, langileak ere ordaintzen ari dira bizitzaren garestitzea, argindarra eta beste. Soldatak KPIa bezainbeste igoko ez balira, langileek bi aldiz pagatuko lukete bizitzaren garestitzea.
Patronala esaten ari da ezinezkoa dela horrelako koska jasotzea igoeretan, beste formula batzuk behar direla: adibidez, KPIaren urteko batezbestekoa.
Argi dago negoziazio kolektiboa gatazkatsua izango dela. Hainbat hitzarmen daude berritzeko, eta aurreikusten dugu lan gatazka gehiago etorriko direla patronalak bere jarrera aldatzen ez badu behintzat.
Zaila ematen du langile gehienak ez pobretzea 2022an…
Argi dago 2008tik soldatek sortzen den aberastasunarekiko gero eta pisu gutxiago dutela. Aberastasunaren banaketan gertatzen den desoreka urtez urte areagotuz doa, eta ez dugu onartuko orain ere honen guztiaren faktura langileen kontura joatea. Eta badakigu negoziazio kolektiboaren desblokeoa lotuta dagoela lan gatazkak pizteko gaitasunarekin. Gainera, gogoratu nahi dut berritzeko dauden itun horietako asko feminizatutako sektoreak direla, pandemian funtsezkotzat jo zirenak. Prekaritatean lanean ari diren emakumeak dira, alegia, eta sektore horietan administrazioari bere ardurak hartzeko exijituko diogu, negoziazio kolektiboan borrokatzeaz gain.
Funtsezkotzat jo ziren langile horien artean asko dira arlo publikokoak. %2ko igoera baizik ez dute izango, %6,5etik oso urrun…
Ez da bidezkoa, eta horiekiko jarrera jakin bat erakusten du administrazioen aldetik. Txalo egiten genien osasun arlokoei; bada, txaloak ez, bitarteko gehiago, kontratazio gehiago behar dituzte, eta erosteko ahalmena ez galtzea. Hezkuntzakoak, berdin; gizarte zerbitzukoak, zer esanik ez. Baina ez dute egin nahi eremu publikoaren aldeko apustu bat, ez osasunean, ez irakaskuntzan, ezta zaintzan ere. Ez dute borondate politiko bat, Madrildik ezarrita datorren arren soldata igoera hori. Ez dute hori aldatu nahi, ez Jaurlaritzak, ezta Nafarroako Gobernuak ere.
Gobernuak pandemia kudeatzen ari diren moduak, zerbitzu publikoei dagokienez, ez du gainditzen azterketa orduan?
Ez. Pandemia batean ulergaitza da osasun sistema publikoaren aldeko apustua egin beharrean pribatizazioaren aldekoa egitea. Lehendik ere sistema ahuldurik zegoen pribatizazioa bultzatzeagatik, eta pandemia betean ere horrekin jarraitu dute.
Ez da erraza izan inorentzat pandemian asmatzea, ezta?
Jakina ezetz, baina ikusi dugu nola Jaurlaritzak uko egin dion ardurak hartzeari eta dena norbanakoaren bizkar nola utzi duen. Aztikerrek inkesta bat egin du pandemiari aurre egiteko neurrien inguruan, eta hartu ez direnak baloratu dira gehien: osasun sistema indartzea, prebentzio neurri eraginkorragoak… Neurri murriztaileak ez daude lehentasunen artean: COVID pasaportea, txertaketa derrigortzea eta beste.
Zer iritzi du LABek ziurtagiri horri buruz?
Ardura instituzionalak ezkutatzeko baliatzen ari dira. Jendartean %90 txertaturik dagoen testuinguru batean, pase horren beharra eta eraginkortasuna oso zalantzazkoa da, eta, aldiz, neurri baztertzaile bat izan daiteke eta kontrol sozialerako tresna bilakatu.
Aurtengo ekainean da LABen Biltzar Nagusia. Idazkari nagusi gisa jarraitzeko erabakia hartu duzu dagoeneko?
Azkarregi da horrekin hasteko.
Bost hilabete gelditzen dira.
Baina burua beste gauza batzuetan dugu. Erabaki bat hartzen dudanean eta sindikatuan horri buruzko gogoeta egiten dugunean jakinaraziko dugu.
Animoz ondo?
Bai, animoz eta indarrez ondo.
Afera ulertzeko, ACBren egungo egoeraren diagnosia egin behar da. Lantegia geldirik dago, mantentze lanak egiteko. Argindarraren prezioarengatik lehenago hasiko zela esan zuen iaz zuzendaritzak, baina, azkenean, abendu erdialdean itzali zuen labea, ohikoa den bezala. Hori bai, aurten ohi baino gehiago luzatzen ari da etenaldia —2020. urtekoa salbuespena izan zen, bost hilabetez egon zen geldirik COVID-19ak merkatuan izandako eraginarengatik—. Ondo bidean, otsailean hasi beharko litzateke lanean, baina argindarra garesti dago oraindik. BERRIA harremanetan jarri da zuzendaritzarekin, eta, diotenez, otsaileko datari eustea da asmoa, baina, hil bukaeran egoera berriz aztertu, eta orduan erabakiko dute.
Data finkorik ez izateak urduritasuna zabaldu du, logikoa denez. Sindikatuek diotenez, behin-behineko ehun langile lanik gabe daude, eta martxan hasi arte ez dakite zenbat deituko dituzten. Horrekin batera, iragan azaroan enpresak lan erregulazio bat egiteko asmoa plazaratu zuen. 36 langileri eragingo lieke, 62 eta 63 urtekoak denak. ELAk eta LABek jada esan dute ez dutela onartuko espedientea, eta langilerik zaharrenek enpresa uztea nahi badute beste irteera mota batzuk badaudela. Langile batzordea horrela osatuta dago: UGTk lau ordezkari ditu, eta hiruna dituzte ELAk, LABek eta CCOOk.
Asturiasera begira?
Ziurgabetasun horrek, baina, talka egiten du enpresaren ustezko asmoekin. Izan ere, asmoa du aurten ACBko bigarren galda martxan jartzeko. Urteak daramatza itzalita, eta, enpresaren arabera, hura martxan jarriz gero 60 langile gehiago kontratatu beharko lituzke. Sindikatuek argi dute 60 horiek behin-behinekoen poltsakoak izan beharko luketela. 2023an Sestaon 1,6 milioi altzairu tona ekoiztea da asmoa. Iaz 70.000 tona inguru ekoitzi zituzten hilean, eta 800.000 urte osoan. Era berean, Arcelorren nahia da ACB izatea CO2-rik isurtzen ez duen munduko lehen altzairutegia. 2025erako lortzea espero du.
Deskarbonizazioaren eskutik, Arcelorrek lantaldea murriztu nahi du Espainian. Mila langile inguru kaleratuko ditu, asko Asturiasen. Hango El Comercio kazetak lekualdatzeak aipatu ditu, eta Sestaora joatea da aukeretako bat. Zuzendaritzak, baina, hori «espekulazio» bat dela esan dio BERRIAri, eta lekualdatze horiek «epe oso luzera» izango direla. «Lehenago» iritsiko da ACBren eraldaketa.
Gobernuak eragileei aurkeztu dien proposamenaren arabera, eskema berriak hamahiru kotizazio oinarri izango lituzke, hilean 600 euro baino gutxiago irabazten dutenetatik hasi, eta 4.050 euro baino gehiagoko irabaziak dituztenetara. Horren araberakoak izango dira kotizazio kuotak ere; hau da, hilean 184 euroko gutxieneko kuota izango lukete diru sarrera gutxien dituztenek, eta 1.267 eurokoa azken zatian aurreikusitako muga gainditzen dutenek.
Malgutasunez jokatzeko prest agertu da, halere, Jose Luis Escriva Gizarte Segurantzako ministroa, onartzen baitu autonomo baten jarduera ekonomikoak gorabehera handiak izan ditzakeela hilabete batetik bestera. Horregatik, langileak aukera izango luke urte osoan kotizazio oinarria aldatzeko: gehienez ere sei aldiz urtean. Modu horretan, diru sarrera handienak eta txikienak lortzen diren garaietara egokitu ahal izango lirateke kotizazioak ere. Prestazioak ere unean uneko kotizazioaren arabera egokituko lirateke.
Gutxieneko tarifa lauari ere eutsi egingo zaio, baina, orain ez bezala, soilik gutxieneko soldata baino diru sarrera txikiagoak dituzten langileek izango dute tarifa hori ordaintzeko aukera. 70 euroko tarifa izango da, eta gehienez ere bi urteko iraupena izango du; izan ere, helburua da autonomo hasiberriei bidea erraztea.
2023rako martxan
Plana 2023rako indarrean egotea nahi du Madrilek, baina eskema berria pixkanaka egokituko litzateke 2031ra bitarte. Hau da, aldaketa mailakatua izango da: hurrengo bederatzi urteetan jaitsiz joango da diru sarrera gutxien dituztenentzat, eta igoz, aldiz, gehiago irabazten dutenentzat.
Gobernuak azaldu du, hala ere, proposamen bat besterik ez dela, eta negoziatzeko prest dagoela, baita kuoten zenbatekoa aldatzeko ere. Hala ere, uste du sistema «justuago» baten beharra dagoela; izan ere, gaur egun, gehienek gutxieneko oinarriaren arabera kotizatzen dute, eta, beraz, diru kopuru bera ordaintzen dute gutxieneko soldata baino diru sarrera txikiagoak dituztenek eta nabarmen gehiago irabazten dutenek.
Hain zuzen ere, plana dagoen bezala onartuko balitz, Espainiako Gobernuak adierazi du hiru autonomotik bik gutxiago ordainduko dutela sistema berriari esker. Hilean 600 euro baino gutxiago irabazten dutenek, esaterako, 1.300 euro gutxiago ordainduko liokete urtean gizarte segurantzari; 600-900 euroko sarrerak dituztenek, berriz, 600 euro gutxiago. Horrek bide emango lieke, gainera, prestazioak ere kotizatutakoaren araberakoak izateko.
Aurreko urteko maiatzean egin zien lehenbiziko proposamena autonomoen elkarte nagusiei eta gizarte eragileei, eta orduan proposatu zien 90-1.220 euroko kuotak pagatzea. Datorren astean jarraituko dute negoziatzen bi aldeek. Izan ere, kotizazio sistema eguneratzea, Toledoko Itunean jasota dagoen konpromisoetako bat izateaz gain, Madrilek Bruselarekin hitzartuta daukan erreformetako bat da.
Energia izan da urte eskas baten buruan Hegoaldeko inflazioa negatibotik (-%0,5) mendeko kopururik handienera eraman duen elementua, eta, horren barruan, argindarra nabarmendu da. 2021a garestitze handi batekin hasi zuen, Filomena ekaitza zela medio, eta urtea modu berean bukatu du, gas garestiak sortutako ekaitzaren tarterik latzenean.
Udan hasi zen gasa neurriz kanpo garestitzen, eta, haren eskutik, ia hilero markak hautsi ditu argindarraren prezioak, abenduan goia jo arte: uztailean, batez beste 90 euroan saldu zen megawatt-ordua handizkako merkatuan, eta abenduan 239 eurora iritsi zen. Urtarrilean, oraingoz, horren azpitik dago, gasaren igoera eten delako, besteak beste.
Petrolioa ere, gora
Espainiako Gobernuak argindarraren azken prezioa jaisteko hartutako neurriek —zergak jaisteak, bonu soziala handitzeak eta kargu finko batzuk bere gain hartzeak— apaldu egin dute nolabait argindarraren garestitzea. OCU kontsumitzaileen elkarteak kalkulatu du batez besteko kontsumitzaileak %41 gehiago ordaindu duela argindarraren truke. INEk ere antzeko kopuru bat eman du: Hego Euskal Herrian, %40 igo da produktu energetikoen prezioa, eta %6,5 azarotik abendura.
Argindarraren neurrigabeko garestitzeak hein batean ezkutatu egin du petrolioa ere asko garestitu zela 2021ean, ekoizle nagusiek ekoizpenaren iturria erdizka baizik ez dutelako ireki 2020an izan zuten urte beltza ez errepikatzeko. Gasolina udazkenean iritsi zen inoizko preziorik handienera, eta marka horiek hausten ari da azken asteetan ere. Egia da, hori bai, abenduan pixka bat apaldu zela prezioa, omikronak kontsumoa jaitsiko zuela uste izan zuelako merkatuak. INEren arabera, abenduan %2 merkatu ziren erregaiak, baina, hala ere, 2020ko abenduan baino %25,5 garestiago daude.
Energiaren garestitzea jada hedatu da beste adar batzuetara, ekoizpen kostuak handitzen baititu. Horrela, elikagaiak %4,6 garestitu ziren iaz, eta %3 tabernak eta jatetxeak. Izan dira, ordea, inflazio apalagoko arloak, hala nola jantziak eta oinetakoak (%1,1), eta, azken urteetan ohikoa den moduan, komunikazioak merkatu egin dira (-%0,3).
Erosteko ahalmena, behera
2019 eta 2020 ez ziren urte txarrak izan erosteko ahalmenari dagokionez, batez beste soldatak eta pentsioak prezioen gainetik igo zirelako. 2021ean kontrakoa gertatu da, eta aurten izan daitezkeen igoerek ere nekez konpentsatuko dute halako igoera bat.
Pentsio publikoak %2,5 handitu dira urtarrilean, hori izan baita batez besteko inflazioa Espainian 2020ko abendutik 2021eko azarora arte. Pentsiodunek, gaur kalera atera, eta salatuko dute batez besteko inflazioa erabilita erosteko ahalmena %3 txikituko zaiela, baina sistema horrek berak ekar dezake datorren urtean berreskuratzea aurten galdutakoaren zati bat, aurreikuspenak betez gero aurtengo batez besteko inflazioa abendukoaren oso gainetik izango delako.
Egoera zailagoa izango da langile gehienentzat. Iaz, indarrean zeuden lan hitzarmenetan %1era ez zen iritsi soldata igoera, eta aurten negoziazio gogorrak espero dira soldatak KPIra lotuak ez dituzten sektoreetan: galdutako ahalmena berreskuratzeko asmoa dute sindikatuek, baina patronalek adierazi dute inflazioaren araberako igoera batek ekoizpen kostuak asko igoko lituzkeela. Igoerak hainbat urtez banatzea eskaini dute .
