Jaurlaritzak 590 milioi euro bideratuko ditu aurten enpresa txiki eta ertainei laguntzeko programetara. Ekonomiaren Garapen, Jasangarritasun eta Ingurumen Sailak informazio-jardunaldi telematikoak egingo ditu otsailaren 23, 24 eta 25ean enpresei laguntza-planeko 74 programen edukia azaltzeko.

Hego Euskal Herriko etxe merkatua %24,2 hazi zen iaz. 2020an, pandemiaren eraginez, higiezin salerosketak beherakada nabarmena izan zuen eta iazko igoera errebote efekturen ondorioa izan zen. Batezbestekoak, baina, ez ziren modu berean banatu, eta Nafarroan handiagoa izan zen gorakada: %31,7. Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako igoera bateratua, berriz, %15,8koa izan zen.

27.180 etxe saldu ziren iaz Hegoaldean: 3.233 Araban; 10.864 Bizkaian; 6.604 Gipuzkoan; eta 6.479 Nafarroan. Azken hamalau urteetako kopuru handiena da, baina 2018koaren eta 2019koaren oso antzekoa: 26.352 eta 26.416 saldu ziren, hurrenez hurren. Beherakada nabarmena 2020an iritsi zen: 21.870 saldu ziren (%17,2 gutxiago). Itxialdiaren urtea izan zen, eta udaberrian merkatua erabat geldirik egon zen. Halere, haren osteko susperraldia ez da izan espero bezain handia. Esan bezala, iazko kopurua aurreko urteetatik gertu egon baitzen. Alegia, pandemiak eragindako zuloa ez zen estali.

Datuak Espainiako estatistika institutuak ematen ditu, eta, alderatzen hasita, Espainian %34,6 igo ziren salmentak. Alde estatistiko nabarmenena Araba, Bizkai eta Gipuzkoako datuekiko dago. Dena den, hiru probintzia horietako iazko datuak ez daude pandemia aurrekoetatik oso urrun: 17.876 etxe saldu ziren 2020an; 20.530 etxe 2019an; 19.931 etxe 2018an; eta 17.324 etxe 2017an.

Estatistikek beste entresaka bat egiten dute: saldutako etxe berriak eta bigarren eskukoak. Bigarren eskuko 20.701 etxe saldu ziren hegoaldean, eta 6.479 berri. Berrietan datu deigarri bat dago, Nafarroan 2.039 saldu ziren, eta Araba, Bizkai eta Gipuzkoan, 3.455. Etxe berrietako aldeen proportzioa 1,72koa da; bigarren eskukoetan, berriz, halako lau. Azken proportzio hori populazio aldearen isla errealagoa da.

Hilabetez hilabeteko bilakaerari dagokionez, irailean saldu ziren etxe gehien: 2.641. Eta urrian gutxien: 1.877. Azken hilabeteetako joera beheranzkoa izan da, batez ere Nafarroan. Abenduan saldu ziren etxe gutxien: 1.991, iaz hilabete berean saldutakoak baino 163 gehiago (%8,6 gehiago bakarrik). Alde horretatik, deigarria da Nafarroako hilabete horretako datua: 389 etxe saldu ziren, 2020ko abenduan saldutakoen kopuru bera.

INEk etxeen prezioari ere erreparatzen dio, baina iazko azken neurketa egiteke du. Gauzak hala, iazko hirugarren hiruhilekoko datua da salneurriei buruzko erreferentzia gertukoena. Irailera arteko kalkuluen arabera, Nafarroako etxeen prezioa %3,28 garestitu zen; Araba, Bizkai eta Gipuzkoakoen bateratua, berriz, %2,6.

Energia da pandemia osteko hitz giltzarrietako bat. Argindarraren sokari loturik, energiaren prezioa gora eta gora hasi zen duela zortzi hilabete, suspertze globalaren ondorioz, eta, betiere, eskaintza eta eskariaren legearen itzalean. Gero gasa iritsi zen, eta azken asteetan, batik bat Ukrainako krisiaren hauspoarekin, kezkarako arrazoi nagusietako bat bihurtu da, baina ez nagusia. Zergatik ez den nagusia? Gasolinak kendu diolako kontsumitzaileen kezkarako motiboen urrezko domina azken asteotan.

Brent upela ez da egon 2012az geroztik orain bezain garesti. 95 dolarren langatik hurbil ari da kotizatzen azken orduetan, eta kezkagarriena da oraindik baduela tartea gora egiteko, Ukrainatik datozen gerra hotsak bultzaturik hura ere. Bada, gasolina eta gasolioa inoizko preziorik garestienean daude Euskal Herrian, eta adituek diote oraindik ere gehiago garestituko direla. Araban, Bizkain eta Gipuzkoan, gasolina litroa 1,62 euroan saltzen ari dira batez beste, eta, Nafarroan, 1,58 euroan. Gasolio litro baten truke 1,52 eta 1,47 eskatzen dute. Ipar Euskal Herrian, berriz, 1,72 euro inguruko batezbestekoa dago gasolinarentzat, eta 1,68koa gasolioarentzat. Energiaren salneurri horiek bridatu gabe nekez jaitsiko da inflazioa indarrez.

Brent upelaren mugarriak

Konfinamenduen ondoren ekonomiak berriro martxa hartu zuenetik ari da gora egiten petrolioaren prezioa, LPEE Lurralde Petrolio Esportatzaileen Erakundeko kide nagusiek iturria gehiago irekitzen ez dutelako batez ere. 2020ko udaberrian 30 dolarretik behera salerosi ondoren, azken astean 95 dolarreko marka hautsi du, lehen aldiz 2012ko martxoaz geroztik. Atzo, 93,04 dolarretara apaldu zen.

Gasolinaren igoerak badu lotura Brent upelaren garestitzearekin, noski, baina inondik ere ez da automatikoa. Iazko urrian, esaterako, 72,5 euroan zegoen upela, eta gasolina, berriz, petrolio upelaren 2012ko errekor garaietan baino %25 garestiagoa zen. Orain beste koska bat egin du gora, baina Brent 90 euroko langan zegoen aurreko aste hasieran, eta, gasolina, berriz, 1,55etik gora zegoen jada, errekorra ezarrita.

Ondorio bat atera daiteke datu horiek guztiak aintzat hartuz: lehenago gainditzen ari dira gasolina eta gasolioaren prezioen errekorrak Brent upelarena baino. Alegia, ez da behar izan inoizko upel garestiena inoizko gasolina garestiena edukitzeko. Horrek ez du esan nahi ezinbestean petrolio konpainien irabazi tartea berriro ere handitu denik, baina azalpenaren zati bat bada. Besteak dibisen arteko gorabeherekin du lotura; gainera, zerga igoera bat egon da, eta kostu batzuk handitu egin zaizkie konpainiei -soldatak, tarifak…-. 2012ko martxotik, esaterako, inflazioa %12,1 handitu da Hegoaldean.

Edonola ere, ez dago sobera gogoratzea inoizko Brent upel garestiena 2008ko uztailaren 3an erregistratu zela, Lehman Brothersen porrotaren harira, eta Atzeraldi Handiaren atarian: 143,96 dolar. Inoizko merkeena, berriz, 1998ko abenduko 10ean izan zen: 9,1 dolar. Dibisen arteko gorabeherak oso ongi atzematen dira petrolioaren merkatuan, ordea, eta 2008ko 140ko upel hori 80 eurokoa zen moneta aldatzean, dolarra ahulago zegoelako garai hartan.

Hain zuzen, 2012ko martxoan jo zuen goia berriro upelak, egungo markaren inguruan: 96 euro; hilabete horretan, batez beste, 1,445 euroan salerosi zen gasolina, Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan, eta 1,369 euroan gasolioa. Nafarroan, berriz, 1,429 eta 1,342an, hurrenez hurren. Egun baino merkeago.

2008ko errekorra urrun dauka oraindik LPEE karteleko petrolio upelak, baina ez ehun dolarren langa, eta, hura gurutzatuz gero, bi euroko gasolinara daraman bidea zabalduko litzateke.

Energiak garesti jarraitzen du, baina pixka bat apaldu da abenduko zenbateko ikusgarrietatik, eta hori antzeman egin da urtarrileko kontsumo prezioen indizean. Gasa eta gasolina garestitu egin dira, baina argindarra zerbait merkatu. Urteko inflazioa, Hego Euskal Herrian, %6,4ko tasa ikusgarri batean kokatu bazen ere abenduan, %6,1era apaldu da urtarrilean. Hilabetean, abendutik urtarrilera 0,3 puntu txikitu da urte arteko tasa.

Horrek, jakina, ez du esan nahi kopuru merkeak ikusten dabiltzanik kontsumitzaileak. Etxebizitzaren alorrean sartzen dira argindarraren eta gasaren gastuak, eta talde horretan prezioak ia %20 handiagoak dira iazkoak baino. Oro har, energia produktuak iaz baino %32 inguru gehiago ordaindu dira urtarrilean ez alferrik.

Aipamen berezia egin behar zaie erregaien prezioei ere. Garraioaren alorreko salneurriak iazkoak baino %10 garestiago zeuden abenduan, eta horrela jarraitu dute urtarrilean ere. Horren arrazoi nagusia erregaiak dira: iaz baino %25 inguru garestiago daude Hego Euskal Herrian, hilabetean tasak %4ko igoera izan ostean.

Elikagaiak ere iaz baino %5 garestiago daude, eta aurten merkealdia ez da gai izan kontsumo prezioen indizean beheranzko indarra egiteko, iazko merkealdian baino gutxiago merkatuko direlako jantzi eta oinetakoak. Alor horretan, iazko urtarriletik %3 inguru garestitu dira prezioak.

Pentsa daiteke, dena den, energia eta erregai garestien eragina hasia dela zabaltzen beste alorretara. Hori antzeman daiteke gai aldakorrenak, energia eta elikagai freskoak, kontuan hartu gabe osatzen den azpiko inflazioaren eboluzioan. Abenduan, jadanik %2,2an zegoen aurreko urtearen aldean, eta urtarrilean %2,6ra igo da. Energiak beste sektoretan duen isla nabarmena da.

Datu horri adi egoten dira, besteak beste, diru politikez arduratzen direnak, joera baten erakusle argiagoa izan daitekeelako, datu orokorra baino, gertakari puntualagoak izan daitezkeenak alboratuta.

Oinarri berria

INE Espainiako Estatistika Institutuak bost urtean behin egin lez, aldatu egin du bere indizearen oinarria, hark hobeto har ditzan aintzat kontsumo ohituren aldaketak. 2021eko oinarria izango du orain KPIak. Hobekuntza teknikoak egiteaz gain, aldaketa baliatu da saskiaren azterketa berria egiteko, eta baita haztapenen egitura berritzeko ere, hots, alorren pisua egokitzeko. Adibidez, erosketa saskian sartu dira Internet bidezko egunkarietarako harpidetzak, eta desagertu egin dira DVD irakurgailuak.

Ibex 35ek % 1,24ko igoera izan du saio erdian, Ukrainari begira. Espainiako burtsak % 0,41eko beherakadarekin hasi du astearteko saioa, Ukrainako tentsioak gora egiten jarraitzen duen testuinguru batean.

Euskadik % 15,8ko igoerarekin itxi zuen 2021a etxebizitzen salerosketan, kopururik handiena 2011tik. Hala eta guztiz ere, Euskadi autonomia erkidego guztien atzetik kokatu zen horrelako higiezinen eragiketen hazkundean, Espainia osoan % 34,6 igo baitzen.

Arantxa Tapia Eusko Jaurlaritzako Ekonomiaren Garapen, Jasangarritasun eta Ingurumen sailburuak deitoratu duenez, Europako Next Generation funtsak “apurka-apurka” heltzen ari dira, eta gainera, ez EAEri dagokion kopuruan.

Maxam lehergai multinazionalak Galdakaon (Bizkaia) duen fabrikako langileek greba mugagabea hasiko dute bihar. Enpresak ehiza materiala ekoizteko bertan duen fabrika itxiko du martxoan, eta sindikatuei jakinarazi die ezingo dituela beste postu batean jarri bertan diharduten 70 langileetako batzuk. Hari erantzunez, langile guztiek, lehergaiak eta kartutxoak ekoizten dituztenek, lanuzte mugagabea hasiko dute bihar. Langile batzordeko lau sindikatuek babestu dute deialdia (UGT, CCOO, SIX eta ELA).

Maxamek Euskal Herrian duen fabrika nagusian hasiko da greba. Zuhatzun dago, trenbidearen alboan, eta inguruan dinamitera esaten diote. Zuzendaritzak Nobel Sport Frantziako enpresari saldu dio Maxam Outdoors ehizarako materiala egiten duen enpresa, eta jabe berriek itxiko dute Galdakako ekoizpen lerroa. Maxamek beste kartutxo fabrika bat du Euskal Herrian, Iruña Okan (Araba), eta Nobel Sportek eutsi egingo dio.

Guztira, 320 langile dira Galdakaon, eta lanuzte mugagabea hasiko dute bihar. Sindikatuek, halaber, auzitara joko dute kartutxo arloaren salmenta legezkoa den aztertzeko. Haien iritziz, posible da hura irekita edukitzea, eta, hala ez balitz, langile guztiak Maxamen beste fabrika batzuetara eramatea. Era berean, erretiro aurreratuak edo irteera ordainduak bideratu daitezkeela uste dute. Enpresak, berriz, akordiorik ezean, kaleratzeak lan erregulazio baten bitartez egingo dituela esan zien langile batzordeko kideei.

Hau ez da Maxameko langile batzordeak abian daukan salaketa bakarra. Aurretik behin-behineko langileen egoera salatua zuen lan ikuskaritzaren aurrean. Haien datuen arabera, ehundik gora dira, eta gehienek sei eta bederatzi urte artean daramate aldi baterako kontratuekin. Maxam lehergai sektoreko munduko enpresa handienetako bat da; 150 urte ditu. Egun, 6.000tik gora langile ditu, eta 1.139 milioi euro fakturatu zituen 2019an, 21 milioi euroko irabazi garbia lortuz. Fakturazio zifra horretatik 64 milioi euro izan ziren Maxam Outdoorsenak (%5,8).

Grebalarien aldeko epaia

Bestalde, Novaltiak langileen greba eskubidea urratu zuela ebatzi du EAEko Auzitegi Nagusiak. Grebalarien oporrak ordezkatzeko langileak kontratatu zituen, eta, epailearen ustez, hori legez kanpokoa da. Ondorioz, 35.000 euro ordaindu beharko ditu isunetan eta kalte ordainetan, hamazazpi grebalarien artean banatzeko. Grebalarien aldeko antzeko laugarren ebazpena da.

Novaltia botika banaketako hamazazpi langilek 940 egun daramatzate greban. Lan ikuskaritzan salatua zuten enpresak grebalarien balizko oporrak erabiltzen ari zela ordezkoak kontratatu eta haiek lanean sartzeko. ELA sindikatuak jakinarazi duenez, enpresak egun horietako soldata ordaindu beharko die grebalariei, eta 1.000 euroko ordainsari berezia bakoitzari, «kalte moralengatik». Aurretik ere langileen aldeko beste hiru ebazpen egon dira.

Zerga bilketaren errekorrari ahalik eta etekin handiena atera nahi dio Eusko Jaurlaritzak. Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako ogasunek inoiz ez bezalako kopurua jaso baitute 2021ean: 15.963,2 milioi euro. Izan ere, COVID-19aren izurriak eragindako lurrikaratik suspertzen ari da ekonomia oraindik, baina hazkunde betean da, eta bilakaera on hori baliatu nahi du inbertsioak areagotzeko. Ez Europako Batasunak, ez Madrilek, ez dituzte kontuak orekatzeko aginduak betearaziko datozen bi urteetan, baina erabaki horren kontrako mezuak gero eta ozenagoak dira Europan. Hori dela eta, Pedro Azpiazu Ekonomia eta Ogasun sailburuak denbora eskatu dio Bruselari, gastu publikoari eutsi eta hazkunde ekonomikoa finkatu ahal izateko: «Orain ezin da inbertsioak egiteko dugun indarra gelditu».

Atzo egin zuten bilketaren kontuak ixteko Finantzen Euskal Kontseiluaren bilera, Gasteizen. Eusko Jaurlaritzako Ogasun Sailaz gain, hiru diputazioek eta Eudeleko ordezkariek hartu zuten parte tramite itxura hartu zuen bileran. Azpiazuren hitzetan, zerga bilketaren datu ona garrantzitsua da 2020ko kolpearen ondoren —%9,8 amildu zen—, erakusten duelako ekonomia lehengoratzen hasia dela. Osasun egoera tarteko, aurreikuspen zuhurrak egin zituzten, baina, halere, bilketa uste baino hobea izan da azkenean: urrian kalkulatu baino ia 400 milioi gehiago jaso baitira denera. Bilketa «nabarmen» handitu da, gainera, iazkoa ez ezik pandemia aurreko kopurua ere gainditu baitu 2021ean jasotakoak. 2020an baino %14,4 gehiago jaso dira zergen bitartez, eta 2019an baino %3,2 gehiago —493,6 milioi euro gehiago—.

Osasun egoerari aurre egiteko neurriak arindu ahala egin du hobera ekonomiak ere, eta horrek eragin zuzena izan du zerga bilketan, kontsumoa berreskuratu ez ezik enpleguari ere eutsi egin zaiolako. Enpresek ere atzeratutako ordainketa batzuk egin dituzte, gainera. Hala ere, inflazioa handitu izanak eta Espainiako estatuak foru ogasunei emandako BEZaren ezohiko diru sarrera batek ere izan du eragina emaitza ikusgarri horretan.

Gastu mugaren beldur

Espainiako Estatuari ordaindu beharreko kupoa ere zehaztu dute bileran: 1.000 milioi euro dira; behin-behineko kopurua da oraindik, nolanahi ere. Ogasun sailburuak gogorarazi du, ordea, 2020ari dagokion zenbatekoa murriztu egin dutela: 724 milioi euro eman dizkio Madrili denera. Izan ere, Jaurlaritzak zenbait eskumen bereganatu ditu, eta, beraz, 277 milioi euro kendu dizkiote hasieran hitzartutako kopuruari.

Modu horretan, Jaurlaritzak aurrekontuetan jaso baino 1.200 milioi gehiago izango ditu gastatzeko. Azpiazuk esan du «inbertsioei bultzada bat» emateko erabiliko dutela diru gehigarri hori: «Datu horiek atea irekitzen dute eraldaketa eta suspertze ekonomikoaren alde egindako apustu garbia indartzen jarraitzeko».

Izan ere, sailburuak gogora ekarri du datozen bi urteetan administrazioek ez dituztela defizit eta zor mugak bete beharko, eta uste du horrek aukera ematen diela inbertsio publikoak areagotzeko. Hori dela eta, Bruselari galdegin dio erakundeak estuegi ez hartzeko: «Espero dut oraingo honetan ikuspegi osoz jokatzea Europako erakundeek, eta, beraz, murrizketarik ez ezartzea ekonomiaren susperraldia geldiarazteko modukorik, behar-beharrekoa baitugu ekonomiaren susperraldia, pandemiaren ondoren indarberrituko bagara». Arau fiskalak ezartzearen alde agertu da, baina «apurka-apurka».

Ahaldun nagusiak, baikor

Bat egin dute sailburuaren asmo eta ideiekin ahaldun nagusiek ere, eta baikortasun mezuak helarazi dituzte guztiek. Zuhurtzia eskatu dute, edonola ere, oraindik badirelako egoera baldintza dezaketen faktoreak nazioartean: Ukrainako krisiak eragindako «ziurgabetasuna», industrian zenbait osagairekin izaten ari diren hornikuntza arazoak, energiaren prezio garestia eta interes tasen igoera posiblea aipatu dituzte, besteak beste.

«2021 suspertzearen urtea izan da. Azkar itzuli gara krisiaren aurreko datuetara», adierazi du Ramiro Gonzalezek. Arabako ahaldun nagusiak azpimarratu du diru gehigarriari esker «nabarmen» handituko duela inbertsioa, eta «proiektu eraldatzaileak» bultzatuko dituela.

«Helburua bete dugu», adierazi du Unai Rementeria Bizkaiko diputatu nagusiak ere. Eta zera azpimarratu du: «Orain lan egin behar dugu euskal ekonomiaren indar hori pertsonengana heltzeko». Izan ere, uste du soilik modu horretan hobetuko dela herritarren bizi kalitatea.

Halaber, pozik azaldu da Markel Olano. «Emaitzak borobilak dira», esan du Gipuzkoako ahaldun nagusiak. Eta adierazi du bildutako diru gehigarria «gizarte kohesioa» bermatzeko eta ehun sozioekonomikoaren «lehiakortasuna» bultzatzeko erabiliko duela. Gorka Urtaran Gasteizko alkate eta Eudeleko presidenteak nabarmendu du Ekarpen Lege berriari esker udalek ere baliabide gehiago izango dituztela.

Hala ere, lege berriak ez ditu konpondu lehendik zituzten arazoak, Arabak aurten ere kutxa orokorrean jarri beharrekoa baino gutxiago bildu duelako. Egokitzapenerako funtsa erabiliko dute desoreka hori konpontzeko: 80 miloi euro jasoko ditu denera.

Eusko Jaurlaritzarentzat izango dira bildutako hamar eurotik zazpi: 10.829 milioi euro guztira. Bizkaiak jarriko du kopuru horren erdia pasatxo, Gipuzkoak herena inguru —%33,49—, eta Arabak gainerakoa —%16,22—.

Sojo Arabako herria du bizileku eta lantoki Valentin Novalesek, Kaiku kooperatibako lehendakariak (Sojo, 1957). Hego Euskal Herrian eta Errioxan dituzte bazkideak eta esne industriako Iparlat eta Kaiku taldean partaidetza du kooperatibak. Duela aste gutxi, Hego Euskal Herrian, Katalunian eta Kantabrian esnegintzan aritzen diren 25 eragile eta erakunderekin batean, «proiektu anbiziotsu» bat aurkeztu zuen Kaikuk. Ehun milioi euro inbertitzeko asmoa dute.

Zertan datza proiektua?

Abeltzaintza iraunkorraren eredu familiarra eta kooperatiboa eraldatzeko proiektu bat da. Orain arte asko industrializatu da laborantza, eta Kantauri alde guztian ustiategi guztiak antzekoak dira: orografia zaila dute, eta, makroetxaldeekin alderatuta, lehiakortasun txikikoak dira. Zail dute lehiatzea, ganadutegi batek handitu behar duelako ingurumenari kalterik egin gabe. Nekazaritza Politika Bateratua aldaketa handia bultzatzen ari da iraunkortasunerantz. Aurrea hartu nahi dugu, eta tren horren lehen bagoira igo. Bizpahiru urte barru neurriak hartzen direnerako, gauzak eginak izan nahi ditugu.

Nolakoa izan da parte hartzea eta prozesua bera?

Next Generation funtsak ikusirik, Kaiku elikagai taldeko arduradunek pentsatu zuten zergatik ez egin antzeko zerbait laborantzarako, badatorren eraldaketari begira. Duela urtebete sortu zen ideia kooperatibako bazkideentzat, eta gero irekiz joan gara Iparlatera; Kaikura esnea ekarri ohi duten AgroCantabria kooperatibak eta Kataluniako Ramaders del Baix Amporda kooperatibak ere parte hartu dute.

Behin proiektua aurkeztuta, ba al duzue erantzunik Next Generation funtsen inguruan?

Egitasmoa 25 erakundek babesten dute. Horien artean daude Jaurlaritza, Nafarroako Gobernua, aldundiak… Guztiei proiektu erakargarria eta anbiziotsua iruditu zaie. Next Generation barruan sartu ala ez, egin beharreko zerbait da. EBk eskatutako irizpideak beteko ez balitu ere, berdin-berdin egingo dugu. Ez dakit noiz jakingo dugun emaitza.

Ingurumen arloko helburuen artean, 2030erako CO2 emisioak %60 murriztea ezarri duzue. Nola lortuko da hori?

Balio kate osoan hainbat ekintza eginez, ganadutegietatik hasita industriaraino. Adibidez, energia iturri berriztagarrien instalazioak jarri nahi ditugu kate osoan; ganadutegietan, eguzki panelak jarri; mindaren hobiak dimentsionatu, eta inbertsioak egin gas emisiorik egin ez dezaten… Apurka murriztuz joan daitezke emisioak. Horretarako, laguntzak behar dira, abeltzainak ezin dezakeelako hori dena egin. Abeltzaintzan, ustiategiek aurrerapen asko egin dituzte. Genetikan, esaterako: animalia gutxiagorekin produkzio handiagoa lortzen da. Industrian, energia iturri berriztagarriak ezartzeaz gain, edukiontzietan osagai birziklagarriak erabil daitezke, plastikoaren ordez.

Hondakinen kudeaketa gai korapilatsua da ganadutegietan, baina hor ere esku hartu nahi duzue. Nola?

Abian dugu Gipuzkoan biogas planta bat egiteko proiektua. Europan nahiko zabalduta daude halako azpiegiturak, eta hemen ez gehiegi. Biogas planta horrek industria eta abeltzaintza hondakinak baliatu nahi ditu. Proiektua nahiko aurreratuta dago: memoria teknikoa eginda dago, eta proposatutako kokapenaren erantzunaren zain gaude.

Sozialki, nola lagundu dezake ustiategi familiarrak bideragarri izateko?

Zaila da bizirautea landa eremuan, horregatik dago hain zaila belaunaldi arteko erreleboa. Sektorean aritzeak eguneroko lan handia eskatzen du, eta urria da etekin ekonomikoa. Alde batetik, gizarteak eta, ondorioz, Europak ekoizpen jasangarriago bat eskatzen digute, eta horrek ekoizpen kostuen igoera dakar; aldi berean, badirudi ekonomia kontrako bidean doala gero eta gehiago. Kontsumitzaileak prezio apaleko produktuak erosi nahi ditu. Kontraesan horrek harrapatuak gaitu.

Kooperatiba batean egoteak zertan laguntzen dizue?

Kooperatibak oinarri industriala du [Iparlat eta Kaiku]. Katearen bi katebegi nagusietan parte hartzen dugu, ekoizle gisa eta industria gisa. Azken urteetan ahalbidetu digu industriaren erabat menpe dauden abeltzainak baino hobeto egotea. Kooperatibak beti egiten zaitu indartsuago, apur bat hobeto lehiatu dezakezu.

Esnearen merkatuaren egoerak nola eragiten dio industriari?

Kooperatiba eta industria moduan, arazo handi bat dugu. Banaketa sektorearen boterea itzela da. Haiek markatzen dituzte prezioak. Ekonomia oso lehiakor batean gaude, eta euren arteko lehia basatia da. Esnea amu gisa erabiltzen dute aspalditik, eta balio katearen katebegi bakar batek ere ez du dirurik irabazten esnearekin; ezta ekoizleek, industriak eta eurek ere. Beti kostuen azpitik saltzera behartzen gaituzte. Debekatuta dago, baina debekua ez da ezartzen benetan. Denbora daramagu aldarrikatzen elikagai katearen legea aplika dadila.

Iparlati eta Kaikuri bete-betean eragiten dio prezioen gerrak?

Abeltzain bat bezain gaizki edo okerrago dago industria. Jakina, industriaren barruan aldeak daude. EBk esne kuotak kendu zituenetik Lactalisen eta Danoneren moduko multinazionalek utzi egin zioten mendialdeko ekoizleen esnea biltzeari. Gobernuaren laguntzarekin, Kaikuk hartu zituen abeltzain horiek guztiak.

Azkenaldian produkzio kostuek nabarmen egin dute gora.

Kostuek urte bat daramate igotzen, baina batik bat azken hilabeteetan nabaritu da. Kooperatiban, etorkizuneko erosketak egin izan ditugu, eta, horri esker, koltxoi bat geneukan, prezioei eutsi ahal izateko. Haatik, urtarrilean inork ez du etorkizunera erosi, azken hilabeteetako gorakadaren ondorioz, eta orain oso kezkatuta gaude. Sojak markatzen du gainerako zerealen prezioa, eta kontrolpetik at dago. Akaso, inbertsio funtsen ondorioz da. Espekulazioa ezin dugu kontrolatu, eta ezagutzen ez genuen egoera batean gaude, ez baitu arazoak hain luzaro iraun. Horri industriaren kostuak gaineratu behar zaizkio.

Zer rol jokatzen du gizarteak?

Oso-oso garrantzitsua da. Uler dezaket kontsumitzaile askok zentimo bakoitzari erreparatu behar izatea. Azkenean, abeltzaintzan etxaldeak galtzen ari diren bezala, antzera gertatzen ari da hirietan dendekin. Bizitza soziala aldatuz doa, eta saltoki handiek dute nagusitasuna. Kontsumitzaileak ulertu behar du jendea landa eremuan izatea eta ingurumena zaintzea nahi badu, horri eusteko bizi baldintza duinak behar ditugula. Ezagutu behar dute zer lan egiten dugun. Kaikun ekintzak egiten ari gara gizarteari informazioa emateko.