Normal ez da ari sektorea oraindik, baina normal luze gabe aritu ahal ziateko beste aldagai bat ere nabaritu da azken orduetan: arrandegi batzuetan antxoa eta berdela dago. Ondarroan eta Getarian, 5.000 kilotik gora antxoa eta 10.000 kilo berdel porturatu dituzte, eta, datozen egunetan, arrain gehiago sartuko dela espero dute. Bi aste osorik loturik egon da baxurako flota portuan, baina bukatu da geldialdia. Arrantzaleek ezin zuten iraun itsasoratu gabe, berdela eta antxoa urruntzen hasiko direlako laster, eta garraiolariekin edozer gerta ere, arrantzara joango zirela erabaki zuten joan den ostiralean. Ez da izan aparteko arazorik arrain fresko hori arrandegietara eramateko.
Piketeak portuan
Merkantziei dagokienez, Bilboko Portuan, kamioien joan-etorria biziagoa da aurreko astean baino; izan ere, siderurgia produktuak garraiatzen dutenek lanuztea bazter utzi zuten joan den ostiralean, Madrilek ezagutarazitako gasolioaren deskontuak eta zuzeneko laguntzak aztertu ondoren. Atzo, berriz, kontainerrak garraiatzeko autonomoak kontratatzen dituzten portuko enpresek jakinarazi zuten kamioilarien eskaera nagusiak onartu dituztela. %12ko igoera eskaini diete gasolioan, eta prezio hori hilero gaurkotzea, erregaiaren igoera-jaitsieren arabera. Horrez gain, beren zerbitzuen truke KPIaren araberako igoerak ere jarri dituzte mahai gainean.
«Autonomo horiek ez dituzte inoiz ere kargak eta deskargak egin, eta ez dituzte 250 kilometro baino gehiago egiten egun bakarrean; horregatik, etxean lo egin dezakete gauero». Hori guztia kontuan hartuta, Bilboko Portuaren «blokeoa» amaiarazteko eskatu diete enpresek, «eta jarduera arriskuan jartzeari uzteko».
Eskaerak eskaera, greba aurrera doa Hego Euskal Herrian, eta Bilboko Portuan egon ziren pikete batzuk goiz partean. Plataforma Nacional por la Defensa del Transporte por Carretera elkarteko bozeramaile Jon Gonzalez Garciak salatu zuen «atzerriko garraiolariak» ekartzen ari direla enpresak, «greba apurtzeko». Madrilgo plataformaren eskaera nagusia azaldu zuen portuan bertan: legez jaso dadila garraiolariek ezin izango dutela lan egin kostuen azpitik. Plataforma horretako buru Manuel Hernandezek, berriz, beste bilera bat eskatu dio Espainiako Garraio ministro Raquel Sanchezi hori bera exijitzeko. Grebalariei protestan jarraitzeko esan die, gatazka «azken txanpan» sartu dela.
Ez dago batere argi, ordea, Hernandezek berriro lortuko ote duen ministro batekin elkartzea. Nadia Calviño Ekonomia ministroak esan baitu grebaren eragina ez dela nabaritzen «kasik». Aurreko astean jarduera gelditu edo apaldu behar izan zuten enpresa batzuek, baina hasi dira berriro lanean, adibidez, CAF eta Michelin.
Espainiako Gobernuak Ukrainako gerrak eragindako kalte ekonomikoei aurre egiteko neurri sorta bat diseinatu du. Gaur onartuko du, baina atzo eman zuen haren berri. 16.000 milioi euroko plan bat da, eta bost ardatz nagusi ditu: langile eta familiei laguntzeko neurriak, energia, industria ehuna, garraioa eta zibersegurtasuna. Erregaia da neurri gailena, baina horrez gain, besteak beste, alokairuaren igoera %2ra mugatuko du hurrengo hiru hilabeteetan, eta aldi baterako lan erregulazioak bigunduko ditu kaleratzeak egiteko debekuaren baldintzapean. Pandemian erabilitako neurria da hori.
LAGUNTZEKO NEURRIAK
«Erregaiaren garestitzeak familia guztiei eragiten die, ez sektore jakin batzuei bakarrik». Sanchezek horrela azaldu du erregaia merkatzeko neurria zabaldu izana. Apirilaren 1etik ekainaren 30era erregaiak hogei zentimo merkatuko ditu. Horietatik hamabost estatuaren kontura izango dira, eta bost, petrolio enpresen kontura. Konpainia batzuk, dena den, dagoeneko esan dute beherapen handiagoak egingo dituztela. Deskontua gasolindegian bertan egingo da, zuzenean. Gauzak hala, 50 litroko biltegia duen —ohiko neurria da— auto bat erregaiz betetzea hamar euro merkeagoa izango da.
Erregaia neurririk deigarriena da, baina ez bakarra. Gauzak hala, krisiak eragindako kaleratzeak debekatuko ditu, eta enpresek baldintza hobeagoetan eskatu ahal izango dituzte aldi baterako erregulazioak. Pandemian harturiko neurri bati segida emango dio, beraz. Haren babesean jo zituzten legez kanpoko, besteak beste, Tubacexeko edo PCB ITP Aeroko lan erregulazioak.
Etxebizitzen alokairuen berrikuspenek %2ko muga izango dute hurrengo hiru hilabeteetan, KPItik oso behera; eta, tarte horretan, %15 igoko da bizitzeko gutxieneko diru sarrera. Araba, Bizkaia eta Gipuzkoan, Jaurlaritzak du laguntza hori kudeatzeko eskuduntza; eta Nafarroako Gobernuak, ondo bidean, etzi lortuko du transferentzia.
Kontsumitzaile txikien argindar fakturarekin zerikusia duten bi neurri onartuko dituzte halaber: batetik, ekainaren 30era arte luzatuko du zergen beherapena (%10eko BEZa kontsumitzaile txikientzat), eta, bestetik, bonu sozialaren onuradun kopurua handituko du. Iazko neguan, 68.759 ziren bonu horren onuradunak Hego Euskal Herrian, eta oraindik ezin da jakin zenbat handituko den kopuru hori.
Muga gasaren prezioari
Energia merkatzeko neurrien artean, argindarra sortzeko erabiltzen den gasari ere gehienezko prezio bat ezarriko dio Espainiako Gobernuak, baina Sanchezek ez du aurreratu zenbatekoa izango den. Portugalekin batera egingo du eskaera zehatza, eta, horretarako, Iberiar penintsularen berezitasunak kontuan har daitezela eskatuko dute bi presidenteek. Sanchezen ustez, gehienezko muga horiek «berehalako» eragina izango dute, eta «modu nabarmenean» merkatuko dituzte argindar fakturak.
Energia berriztagarrien zergetan ere eragingo du Espainiako Gobernuak, eta Sanchezek iragarri du 1.800 milioiko beherapen bat egongo dela sistemaren karguetan. Era berean, ekainaren 30era arte luzatuko da zerutik eroritako irabaziak deiturikoen kontrol mekanismoa. Iragan neguan konpainiekin adostu zuen kontrol hori ezartzeko modua.
LAGUNTZEKO NEURRIAK
Garraio sektorean 1.000 milioi euro txertatuko ditu Espainiako Gobernuak. Erregaia merkatzeaz gain, 450 milioi euroko funts bat sortuko du garraio enpresak laguntzeko: 1.250 euro banatuko ditu kamioi bakoitzeko; 900 autobusentzat, eta 300 taxi eta anbulantzientzat. Autonomoei ere iritsiko zaiela espero da.
Hidrokarburoen gaineko zergaren itzulera hiru hilabeteko tartetik bakarrera murriztuko da, eta, era berean, garraiolariek «bidezko prezio» batean lan egitea ahalbidetuko duen lege bat onartzea hitzeman du Sanchezek. Garraiolarien eskaera zehatzetako bat betetzen ikusi behar da: espresuki debeka dadila kostuaren azpitik lan egitea.
EKONOMIKORAKO NEURRIAK
Ehun ekonomiko eta produktiboak «likidezia» behar duela uste du Sanchezek, eta norabide horretan doaz enpresei laguntzeko neurriak. 10.000 milioi euro jarriko dituzte ICO kredituetarako, eta haiek itzultzeko epeak luzatuko dituzte. Azken hilabeteetan enpresa askok onartu dute pandemian garaian eskatu zituzten ICO kredituak itzultzeko arazoak dituztela. Horrez gain, 362 milioi euroren laguntzak emango dizkiete nekazaritzari eta abeltzaintzari, eta beste 68 milioi euro arrantzari.
Energia kontsumitzaile handi diren industriek, berriz, 500 milioi euroren laguntzak izango dituzte eskura argindarraren bidesarien %80 ordaintzeko. Euskal Herriko enpresa asko daude multzo horretan: Sidenor, Arcelor, Acerinox… Batek baino gehiagok etenaldiak egin ditu, energia prezio horretan izanda ekoizpena ez delako errentagarria.
Azkenik, 1.020 milioi euroko zibersegurtasun plan bat jarriko du abian, eta, haren bitartez, 5G sareak erabiliz egiten diren komunikazioen segurtasuna indartuko du. «150 ekintza» egingo ditu, besteak beste, garraio edo osasun zerbitzuetako sareetan.
Garraiolariek greban jarraituko dute Euskal Herrian ere. Hiruk ezohiko batzarra egin du gaur Altsasun (Nafarroa), eta han hartu dute erabakia, garraiolarien «gehiengo zabalaren babesarekin», sindikatuaren arabera: «Gutxieneko batzuk lortu arte jarraituko dugu borrokan, garraiolari bakar batek ere ez dezan lanik egin baldintza prekarioetan, ez eta kostuen azpitik ere», adierazi dute.
Espainiako Gobernuak, osteguneko ordu txikietan, garraiolarien patronalekin akordio bat egin zuen; besteak beste, garraiolariei hogei zentimoko deskontu bat emateko gasolio litroko. Akordioa besapean zuela, azkenean onartu egin zuen Raquel Sanchez Garraio ministroak grebaren deitzaileekin biltzea, baina bilera horrek ez zuen espero bezalako fruiturik eman, eta Plataforma Nacional por la Defensa del Transporte por Carreterak protestan jarraitzea erabaki zuen.
Hori jakinda, Hiruko zuzendaritzak aurreratu zuen Madrilek egindako azken proposamena ez zela nahikoa, «patronal handiekin» egindako akordioa delako, eta horien interesak lehenesten dituelako. CNTC garraiolarien patronal handia «garraiolari autonomook bizi dugun egoera prekarioaren erantzuleetako bat da». Hiruk uste du «funtsezko aldagai batzuk» ez direla jorratu akordioan, edo azaletik ukitu direla bakarrik, «azpikontratazio etengabea, esaterako».
Kostuen azpitik zerbitzuak egiteko debekua ere ez dela ezarri gogoratu zuen Hiruk. Hori izan da, hain zuzen ere, Manuel Hernandez plataformako ordezkariak emandako argudioa protestarekin jarraitzeko. Behin-behineko neurriak eskatu zituen kostuen azpitik lan ez egiteko, baina ez zuen ministroaren ahotik nahi zituen segurtasunak eskuratu. Hernandezen arabera, Sanchez ministroak esan zion gai horri hilabete batzuk barru helduko diotela, lege proiektu batekin, baina bitartean ezin dutela ezer egin. Abisua emana zuten: asteburuan zehar bermeak jaso ezean, grebari eutsiko ziotela erantzun zion plataformako ordezkariak ministroari. Hirukoek, behintzat, hala egingo dute.
Bidesarien eskaera
Hiruren eskaeren artean badago Hego Euskal Herriari soilik eragiten dion bat: bertako errepideetan kamioientzat bidesariak ez jartzea, eta horri buruz hitz egin nahi dute foru aldundiekin eta Nafarroako Gobernuarekin, haienak baitira errepideak. Bilera horietarako data zein den ez dute artean jakinarazi.
Europako beste herrialdeetan neurriak hartu eta gero, jakina zen garraiolariek deskontua izango zutela beren kamioien eta furgoneten deposituak gasolioz betetzen dituztenean, eta neurri zehatzak eskaini ditu Madrilek: 20 zentimokoa izanen da deskontua. Laguntza ekainaren 30era arte luzatuko da. Dena dela, ez dute baztertu gehiago luzatzea.
Halaber, Madrilek beste laguntza ekonomiko sorta bat jarriko du martxan. 450 milioi euro inbertituko ditu horretan. Garraio enpresei bideratuak izango dira laguntza horiek, eta ibilgailu motaren araberakoak izango dira zenbatekoak.
Plataformako kideak ministroarekin bildu aurretik, lanera itzultzeko asmo handirik ez dute erakutsi gune logistikoaren jarduna moteltzen ari direnek, Bilboko Portuko Garraiolari Autonomoen Elkarteak. Trapagaranen (Bizkaia) biltzekoak dira erantzun bat emateko, baina protestarekin jarraitzearen aldeko mezu garbi bat helarazi zuen haien bozeramaileak, Santi Sanchezek:«Grebak jarraitu egingo du, eta Bilboko portuak geldirik jarraituko du». Akordioa «ona, baina motza» iruditu zaio Sanchezi. «Niri diru-laguntza batek ez dit ezertarako balio; gaurko ogia eta biharko gosea da».
Grebarekin bat egin duen beste elkarteetako bat da Nafarroako Garraiolarien Elkartea (Tradisna). Alberto Latorre koordinatzaileak adierazi duenez, akordioa «apur bat motz» geratzen da, «baina bada zerbait». Jakinarazi du elkarteak dituen 800 bazkideek laster erabakiko dutela grebarekin jarraitu ala ez.