Steilas: “Aurkeztutako hezkuntza dokumentuak zehaztasun falta handia dauka, ezin dugu abiapuntutzat hartu”. “Badirudi asmo kontrajarriak ditugula, gure helburua Euskal Eskola Publikoa erdigunean kokatzea baita”, esan du sindikatuak.

Arcelor Mittalek bihar piztuko ditu ACB altzairutegiko labeak, Sestaon (Bizkaia). Bi hilabeteko etenaren ondoren, ekoizpenari ekingo dio berriz. Negu nahasia izan da Ezkerraldeko altzairutegi enblematikoan, baina itzultzeko moduaren xehetasunak baikorrak izateko modukoak dira. Hiru txandatara hasiko dira lanean, hilabetean 45.000 tona altzairu ekoizteko asmoz. Enpresak, baina, dagoeneko jakinarazi du kopuru hori apurka handitzea dela asmoa. 2023an urtean 1,6 milioi tona ekoiztera iritsi nahi du, hein handi batean bigarren galda lerroa martxan jarrita.

Neguko geldialdia espero baino luzeagoa izan da ACBn. Arcelorrek iazko abenduaren 6an eten zuen ekoizpena urteroko mantenu lanetarako. Etenak, baina, iragarritakoa baino bost aste gehiago iraun du, energiaren kostuarengatik. Sestaoko labeak elek- trikoak dira, eta argindarraren garestitzeak kalte handia eragin die. Txatarraren prezioa ere asko igo da nazioartean, eta horrek ere ez du lagundu, hura baita labearen bazka. Tarte horretan, dena den, kontratu finkoa duten 268 langileak mantentze lanetan aritu dira eta formakuntza jasotzen.

Ekoizpena etenda egoteak urduritasun logikoa zabaldu zuen. Zuzendaritzaren atzoko erabakiak, baina, urak baretu ditu. Hasiera batean hiru txandako erritmoan ekingo dio ekoizpenari: sei egunez lan egin eta lau atseden hartu. Erritmo horrek behin-behineko gutxiri ematen die lana. Haiek sartzeko bost txandako erritmoa behar du altzairutegiak, baina dagoeneko jakinarazi du bere asmoa apurka erritmoa handitzea dela. Abenduan gelditu zenean bost txandatara ziharduen —ia 70.000 tona hilean—. Ekoizpen betean dagoenean behin-behineko 200 langile inguru behar izaten ditu.

Argindarraren prezioa da ACBk duen arazo handiena, eta testuinguru horretan azpiegituraren bertute nagusia kaltegarri bihurtzen da. Erraz eta bizkor piztu daitekeen altzairutegi bat da —egun pare batekin, aski—, eta, beraz, itzali ere bai. Konpainiak ekoizpena murriztu nahi duenean Sestao da itzaltzen errazena. Elektrikoa izanda, baina, konpainiak dituen labe garaiak baino askoz gutxiago kutsatzen du. Egun CO2 emisio bonoa 98 euroan dago, garesti, eta argindarrarekin galtzen duen lehiakortasuna kutsadurarekin berreskuratzen du ACBk.

Baina zergatik izan da negu urduria aurreikuspenak onak badira? Bada, negoziazio garaiak izan direlako, eta ekoizpena noiz itzuliko den jakin gabe zailagoa delako akordioetara iristea. Bi neurri izan dituzte mahai gainean zuzendaritzak eta sindikatuek. Batetik, aldi baterako lan erregulazioen baldintzak eztabaidatu dituzte. Enpresak 2009tik erabili duen malgutasun neurri bat da, ekoizpen gorabeheren arabera.

Aurreko baldintzen indarraldia abenduaren 31n amaitu zen, eta ez da akordiorik egon haiek berritzeko. Sindikatuek ez dute eskaintza onartu, eta orain enpresak bere proposamena igorriko dio lan agintaritzari. Sindikatuek uste dute %75eko soldata saria eta opor egunen banaketa proposatuko dizkiola. Enpresak, baina, momentuz, ez du erregulaziorik aplikatzeko asmorik.

Bestetik, hainbat kontratu etete izan dira neguan. Iragan abenduan sindikatuek argi gorria piztu zuten Arcelorrek lan erregulazio bat egin nahi zuela esanez. Sindikatuen iturrien arabera, azkenean 32 izan dira enpresa utzi duten langileak, 63 eta 64 urtekoak. Ordainduriko kaleratzeak izan dira. Negoziazio berean, zuzendaritzak aldi baterako enpresak erabiltzeari uzteko konpromisoa hartu du. Orain arte behin-behineko langile propio multzo bat zuen, eta aldi baterako enpresa baten bitartez kontrataturiko beste bat. Martxoaren 3aren aurretik azken horiek propio bilakatuko dira.

Deskarbonizatze bidean

Ekoizpen erritmoa handitu nahi izatea zantzu ona da epe motzean. Bigarren ekoizpen lerroa pizteko asmoa epe ertaineko albiste on bezala hartu behar da, epe luzera, aldiz, deskarbonizazio prozesua da ACBren berme nagusia. Lakshmi Mittal konpainiako zuzendari nagusiak esana du ACB izango dela CO2rik isurtzen ez duen munduko lehen altzairutegia. Iazko uztailean emaniko azalpenetan aurreratu zuen altzairutegia energia berriztagarrien bitartez lorturiko argindarrarekin hornitzea dela helburua. 50 milioi euroko inbertsioak iragarri zituen, eta badirudi urte askotarako asmoak dituela Sestaon.

Ekonomia arma gisa hartuta, Errusiari gerra deklaratu dio Mendebaldeak. «Gerra ekonomiko eta finantzario totala egingo diogu Errusiari», adierazi du Bruno le Maire Frantziako Ekonomia ministroak, eta ez du ezkutatu zein den beren helburua: «Errusiako ekonomia hondoratzera goaz […] Errusiako herriak ondorioak nozituko ditu». Gerra horretan Europako eta AEBetako multinazional handiak sartu dira. BP, Shell, Equinor, Volvo, Maersk, Total Energies… Egunetik egunera handitzen ari da Errusian dituzten inbertsioak utzi edo gutxitu egingo dituztela iragarri duten Mendebaldeko enpresen zerrenda, dela herrialde horretan negozioak egitea oso zaila bihurtu delako, dela Ukrainaren inbasioaren aurkako protestagatik.

BPk (British Petroleum ohia) ireki zuen dantza, igandean, iragarri zuenean Errusiako Rosneft enpresan duen %20 saldu egingo duela. Erabaki horrek, gauzatzen bada, koska handia egingo dio Ingalaterrako konpainiari, Errusiatik lortzen baitu haren gasaren eta petrolioaren heren bat. Gainera, saldu ahal izateko erosle bat aurkitu beharko du, eta oso litekeena da prezio merkea jarri behar izatea.

Beste faktore bat ere badago: Mikhail Mixuskin Errusiako lehen ministroak iragarri du debekatu egingo duela Mendebaldeko enpresek beren parte hartzeak saltzea.

Petrolio enpresak izan dira Errusia uzteko edo hango negozioa txikitzeko urratsa iragarri dutenetako asko, neurri batean haiek izan direlako 1991n Soviet Batasuna desagertu zenean Errusian gehien inbertitu zutenak. Errusiako konpainiekin elkarlanean aritzen dira; nagusiki, joint-venture edo enpresa partekatuetan.

Shell, esaterako, Gazprom konpainia publikoarekin aritu izan da, Sakhalin uharte inguruko itsasoetako putzuetan gasa ustiatzen, Ozeano Barean. Halaber esku hartu du Errusia eta Alemania lotzen dituen Nord Stream 2 gasbide berrian —eraikuntza lanak irailean amaitu zituzten, baina hura balioztatzeko prozesua eten berri du Alemaniako Gobernuak—. Orain, Ukrainaren inbasioaren ondoren, iragarri du Gazpromekiko loturak hautsi egingo zituela, «eraso militar zentzugabea» salatzeko. Erabakia txalotu du Erresuma Batuko Enpresa idazkariak, Kwasi Kwarterngek: «Erresuma Batuko konpainiek betebehar moral handia dute Errusia bakartzeko. Inbasioak akats estrategia bat izan behar du Putinentzat».

Frantziako Gobernua ere bere petrolio konpainiak presionatzen aritu da, eta, horren ondorioz, Total Energiesek jakinarazi du ez duela diru gehiago jarriko Errusian dituen proiektuetan. Ez du, ordea, Errusia erabat utziko. 2020an bere petrolioaren eta gasaren %16 Errusiako putzuetatik atera zuen Frantziako enpresak. Total Energiesek iragarri du ahaleginak egiten ari dela Ukrainako armada eta gobernua erregaiz hornitzeko, eta errefuxiatuei laguntza emango diela.

Norvegiako Equinorrek ere erabaki du Errusian dituen aldi baterako enpresa elkarteak utzi egingo dituela. Herrialde hartako funts subiranoak, munduko handienak, Errusian dituen ondasunak izoztu ditu, eta iragarri du martxoaren 25erako herrialde hartatik ateratzeko plan bat indarrean jarriko duela.

Itsasontzi gutxiago

Azken astean asko gutxitu da Errusiaren eta Mendebaldearen arteko itsasoko garraioa, eta are gehiago txikituko da. Asteburuaz geroztik petroliontziek eta gasontziek ez dute Errusiako portuetara joan nahi, zigorpean dauden bankuekin lan egitea konplexua delako, eta finantza entitateek eta aseguru etxeek ez dutelako dirurik arriskatu nahi salerosketa horietan.

Karga ontziei dagokienez, Maersk ontzi jabeak iragarri du ez duela Errusiara ontzirik eramango, ezta handik ezer ekarriko ere. Salbuespen batzuk izango dira, ordea: elikagaienak, sendagaienak eta laguntza humanitarioa. Danimarkako konpainia da Maersk, eta itsasoz egiten den garraioaren %20 egiten du. Errusian interes handiak ditu Maerskek. Harena da Global Portsen %30, eta hori edukiontzien bost terminalen jabe da Errusian.

Autogintza ere motorrak geratzen ari da. Daimler Truck konpainiak —Mercedes kamioien egileak— iragarri du Errusian negozioak egiteari utziko diola, eta auzitan jarri du Kamaz kamioigile errusiarrarekin batera duen konpainia.

Volvo Car autogileak eta Volvo AB kamioigileak jakinarazi dute Errusian saltzeari eta ekoizteari utziko diotela, eta Harley Davidson motorgileak ere salmentak eten ditu.

Ikusteko dago zer gertatuko den Renaultekin. Frantziako konpainiak interes handiak ditu herrialde horretan, AvtoVaz Errusiako adarraren %68ren jabe baita, eta haren markak, Ladak, Errusiako merkatuaren %20 bereganatzen du. Gainera, Renaultek hainbat modelo egiten ditu Moskuko plantan. Frantzia da Renaulten akziodun nagusietako bat, akzioen %15,01 baititu.

Ontziak atzo gauean atera ziren itsasora eta Santander parean aurkitu dute antxoa. Santoñan egin dituzte deskarga gehienak, baina Getariako portuan ere badituzte lehenengo kaxak, 160 hain zuzen ere.

“Startup”ek, inbertitzaileek edo ekosistemako agenteek euren antolakundeari buruzko xehetasunak gehitu ditzakete eta euren profila hobetu, datuetarako sarbide irekia eskainiz komunitate osoari.

Mendebaldeko zigorrek gero eta presio handiagoa egiten diote Errusiako ekonomiari. Mastercard, Visa, BP eta Shell petrolio-enpresak, Fedex, UPS eta DHL paketeria-zerbitzuak, edo Maersk ontzi-enpresak Errusiako jarduerak bertan behera utzi edo eten dituzte.

Pandemia osteko susperraldi globalak eragindako inflazio izugarriak ez du etenik izango urteko lehen zatian. Ezerezean geratu da EBZk eta Europako Batasuneko gobernuek KPIa bridatzeko zuten esperantza. Ukrainako gerrak argi utzi du inflazioa behera ez, baizik eta gora doala atzera, eta hauspo handiz, gainera. Espainiako otsaileko datu aurreratua inoizko handiena izan da 1989. urtetik: %7,3 urte arteko tasan. Hego Euskal Herrian antzekoa izango da, bi aste inguru barru zehatz-mehatz iristen denean. Hortaz, soldatak eguneratzeko negoziazioetan dauden enpresa zuzendaritzek eta langile batzordeek oso kontuan hartu beharko dute aurrerantzean ere prezioek zer eboluzio izango duten. Ukrainako gerrak beste agertoki bat ekarri du.

2021. urte amaierak %6,4ko inflazioa finkatu zuen Hegoaldean, KPIari lotutako soldata igoerek erreferentzia gisa har zezaten. Urtarrilean beheranzko bidean hasita zegoela islatu zuen adierazleak, %6,1eko urte arteko tasa izan baitzen, baina Ukrainan botatako lehen tiroak lehertu egin du jaitsiera apal horren joera, eta dagoeneko aurreratu daiteke %7,5 ingurukoa izango dela otsailean, urte amaieran baino puntu oso bat gorago.

Espainian, kontsumo prezioen indizea %0,6 igo da otsailean. Bereziki elikagaien, edari ez-alkoholdunen eta erregaien prezioa garestitu izanak eragin du igoera. Baita argindarraren prezioak ere. Argi dago energia dagoela inflazio ikusgarri horren atzean. Ukrainako krisia hasi aurretik energiak eragin zuen KPIaren gorakada, 2021eko bigarren zatian, eta orain, berriz, gerrak areagotu egin du energiaren prezioa garestitzea, haren muinenan petrolioaren eta gasaren hornidurak daudenez gero.

Atzo, argindarraren salneurria %8 igo zen, 277 euroraino MWh; urteko preziorik garestiena da hori. Euri eta haize gutxi dago urte hasiera honetan, eta gasa pisu handia izaten ari da argindarra sortzeko, ziklo konbinatuko zentralen bidez. Arazoa da gasa gora doala galgarik gabe: %26 igo zen atzo, 115 euroraino MWh. Brent upelak ere %5 egin zuen gora, 102 euroraino. Zenbaki horiekin ez dago inflazioa jaisterik.

Beste aldagai bat itunetan

Inflazioaren lasterketa eroa batik bat energiaren prezioaren ondorio bada ere, erosketaren saskiko beste gai batzuei ere eragin die horrek; ezin zuen bestela izan, esate baterako garraioak produktuak garestitzeko duen garrantzia aintzat hartuta. Energia eta elikagai freskoak kontuan hartu gabe osatzen den azpiko inflazioa sei hamarren igo da otsailean, eta %3 da tasa hori Espainian. Adierazle hori ere azken urteetako handienetakoa da, 2008tik ez baitu gainditu ehuneko hori. Hego Euskal Herriko urtarrileko datuetan jadanik islatu zen energiaren salneurria denean eragiten hasi dela. Abenduan, %2,2an zegoen aurreko urtearen aldean, eta urtarrilean %2,6ra igo zen.

Erosteko saskia garestitzeak zuzenean eragingo du aurten langile gehienen erosteko ahalmenean, zaila baitirudi enpresek, oro har, 2021eko KPIaren araberako igoerak egitea. Lan itunak igoera hori bermatzen duen kasuak ez dira gehienak, eta, sindikatuek ohartarazi duten arren lan gaztazkak pizteko prest daudela, inflazio handiko agertoki honek ez ditu erraztuko lan akordioak; euskal langileen artean, gehienek hitzarmenak berritzeko dituzte. Patronal batzuek, Adegik adibidez, proposatu dute bi urtean egitea 2021eko igoera handia, edo KPIaren batezbestekoa igotzea, hau da, dagokionaren erdia. Inflazioak 2022aren hasieran hartu duen norabideak, ordea, pisua izango du negoziazio posibleetan.

Sindikatuentzat greba “historikoa” izan bada ere, Osakidetzak dio % 9,14ko jarraipena izan duela. Iturri sindikalek jakinarazi dute zenbait zerbitzutan % 100eko jarraipena izan duela gaurko lanuzteak, eta kirofanoak itxi dituztela Txagorritxun eta Zumarragan.

Europako burtsek behera egin dute, errubloa minimoetan dago, petrolioa, gasa eta elektrizitatea gorantz doazen bitartean. Ibex indizeak % 2,3 egin du behera saio hasieran. Brent upelak beste maximo bat lortu du Londresko etorkizunen merkatuan, eta Espainian elektrizitatea % 8 igo da.

Kontsumo Prezioen Indizea (KPI), 2022ko otsaila. Urtarrilekoarekin alderatuta, % 0,6 igo da otsailean KPIa, eta iazko otsailetik % 1,3koa izan da igoera. Urte arteko tasari dagokionez, hamalaugarren tasa positiboa da jarraian.