Gaia jakintza industrien eta teknologia aplikatuen elkartea da, eta informatikaren eta adimen artifizialaren sektoreko Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako 302 enpresa elkartzen ditu. Iaz urte oso oparoa izan zuten, eta zibersegurtasuna izan zen fakturazioa gehien handitu zuen azpiarloa. «Argi eta garbi, gainera», zehaztu du Zarragak: «Segurtasun premia oso handia dago. Arlo horretan diharduten 55-60 enpresa ditugu elkartean».
Azken asteetan hainbat eraso izan dira albiste. Laboral Kutxak atzo salatu zuen bat, Iberdrolak ere onartu zuen bezero askoren datu pertsonalak lapurtu zituztela, eta duela bi aste Lituanian jatorria zuen zibereraso batek informatika zerbitzurik gabe utzi zituen Nafarroako udal asko. «Zibererasoak profesionalizatzen ari dira, eta xantaiak egiten dituzte orain», azaldu du Tomas Iriondo klusterreko zuzendari nagusiak. Hain zuzen ere, Nafarroako udalei eginiko erasoan, zibererasotzaileek dirua eskatu zuten zerbitzarietan zifratutakoa lehen bezala uztearen truke. Erasoa maiatzaren 18an izan zen, eta oraindik ez dute erabat konpondu arazoa.
Zibergaizkileek atsedenik ez dutela hartzen esatea ohikoa da sektorean, baina Iriondok zehaztu du gaur egun topikoa baino gehiago dela hori, eta zibersegurtasun enpresek jasotzen dituzten eskakizunetan sumatzen dutela: «Guztioi egingo digute eraso, edo agian dagoeneko egin digute eraso. Erasotzaileek gabeziak detektatzen dituzte sartzeko, eta gu ere askotan arduragabeak gara».
Zarragak, gainera, Ukrainako gerrarekin lotu du igoera hori, eta gerra giroak erasoak sustatzen dituela azaldu du. «Han ere ikusten ari dira sareetan ere gerra dagoela. Etorkizuneko gerrak zibergerrak izango dira». Enpresek, baina, arazo handi bat dute eskaerari aurre egiteko, Gaian diotenez, zibersegurtasunean trebaturiko langile asko falta direlako. Zarraga: «Arlo askotan dago eskulan gabezia. Zibersegurtasunean ziur, baina baita adimen artifizialean ere, errealitate birtualean, datuen analisian… Pentsa, programatzaile arrunten premia handia ere badago».
1.500 lanpostuko hutsunea
Langile trebatuen gabezia oinarrizko arazo bilakatu da Gaiarentzat. Iaz 1.300 langile kontratatu zituzten klusterreko enpresek, eta %6,2 handitu zen lantaldeen tamaina —22.039 dira guztira orain—. Iazkoa, baina, ez zen urte bakarreko lorea izan, 2022an beste 1.400 langile kontratatzea aurreikusten duelako Zarragak. Eta hala ere premia guztiak ez dira beteko: «Langile kopurua %6,6 handitzea espero dugu, eta, hala ere ,bete gabeko 1.500 lanpostuko zuloa dago oraindik. Urtez urte handitzen ari da kopuru hori».
Informatikari gabezia, dena den, ez da Euskal Herriko arazoa bakarrik. Europa osoan dute haien premia. Sektoreko elkarteen arabera, gaur egun 8,4 milioi informatikari daude Europan, eta, digitalizazio prozesuak bere horretan jarraitzen badu, aurki hogei milioi beharko dira. Eta zein da konponbidea? Epe motzean, atzerrira jotzea. «Mundu guztian bilatzen ditugu langileak. Urrundik lan egiteko sistemak ere erabiltzen ditugu. Baina ez ditugu guk bakarrik bilatzen, eta gero eta zailagoa da», azaldu du Zarragak.
Horiek hala, Gaiak argi du bertako harrobia sustatzea dela epe luzerako konponbidea. Horretarako kanpainak egiten dituzte, baina nabarmendu du emakumeak erakartzen saiatu behar dela. «Sexu arrakala digitala» badagoela garbi du, eta hainbat datu argigarri eman ditu: Gaiako enpresetako langileen %23 baino ez dira emakumeak, ingeniaritzetan izena emanikoen %29, eta informatikako unibertsitate graduak ikasten dituztenen %13,4.
Herdoila jaten ari da Frantziako politika energetikoaren izarra: zentral nuklearren sarea, Europako handiena. Metaforikoki ez ezik, baita literalki ere, oraintxe bertan geratuta dauden erreaktore ugarien arazoa hori baita, herdoilak hodi batzuk hondatu dituela eta konpondu beharrean daudela. Garai ezin okerragoan dator geldialdia sektore nuklearrarentzat, klimaren aldaketari eta Errusiako erregai fosilen mendekotasunari aurre egiteko aukera bat bihurtzen ari denean, herrialde gutxi baina esanguratsu batzuentzat bederen. Baina ospe arazoa ez ezik, hornidura arazoa ere eragin dezake, batez ere neguan, orduan Europara asko saltzen baita Frantziaren argindar nuklearra.
Zer gertatzen ari da?
Frantziako parke nuklearraren jabeak, EDF Electricite de France enpresa publikoak 56 erreaktoreetatik erdiak inguru geratu behar izan ditu azken hilabeteetan eta, bereziki, azken asteetan. 61 GWeko potentzia dute, baina joan den astean 27,4 GW baizik ez zen erabilgarri izan, %44,8. Kopururik txikiena da 1999. urteaz geroztik. 56 erreaktoreetatik 28 egon ziren geratuta. Astetik astera egoera aldatu egiten da, eta erreaktore batzuk aste honetan dira berriro ekoizten hastekoak, baina beste asko luzaroan egongo dira itzalita; haietako lau gutxienez 2023 arte.
Zergatik geratu dituzte?
Hiru arrazoi daude. Batetik, 2020an, konfinamenduen ondorioz, ez zituzten behar beste geratu mantentze lanak egiteko eta erregaia (uranioa) kargatzeko, eta lan horiek egiteko egutegi estuagoa dute orain.
Bigarrenik, 32 erreaktore zaharrenak geratu behar izan dituzte, 40 urte betetzen ari direlako, eta adin horretan sakoneko azterketa luzeak egin behar dizkiete. Bugeyko erreaktore bat, esaterako, 2021eko uztailean geratu zuten eta duela bi astera arte ez zuten berriro piztu.
Hirugarrenik, espero ez zuten arazo bat azaldu da: herdoila. Civauxko zentralean aurkitu zuten lehen aldiz, iazko abenduan, istripu bat balego erreaktorea hoztu behar duen uraren zirkuitu nagusian. Potentzia handieneko erreaktoreak dira Civauxko biak (1.495 MW) eta badaezpada ere, neurri horretako beste biak geratu zituzten, Choozkoak. Ondoren, 900 eta 1.300 MWeko erreaktore batzuetan ere aurkitu dituzte herdoiltze arazoak. Dozena bat erreaktore daude geratuta arrazoi horrengatik, eta horietako lautan herdoila aurkitu dute.
Noiz arte iraungo dute konponketek?
Luze jo dezakeela onartu du ASN sektore nuklearraren gainbegiratzaileak. «Hainbat urte izan daitezke», esan du, oraindik ez baitakite zerk eragin duen herdoiltzea.
Argindar mozketak izan dira?
Oraingoz, ez. RTE sarearen kudeatzaileak ziurtatu du udan ez dela arazorik izango, baina izan du beste ondorio bat: normalean, Frantziak argindarra esportatzen die bere auzoei, baina azken asteetan gehiago inportatu du esportatu baino. Horren ondorioz, prezioak asko igo dira, EDFk merkatura joan behar izan duelako berak ekoizterik ez zuen argindarra erostera. Garai batzuetan 1.000 euroko kostua izan du megawatt-orduak Frantziako handizkako merkatuan. Herritarrentzat ez da askorik garestitu, ordea, Frantziako Gobernuak EDFri agindu diolako %4ko muga bat jartzea prezioen emendatzeari. EDFk, ordea, kalkulatu du 18.500 milioi euro galduko dituela zentral nuklearren arazoengatik.
Hornidura arazoak, ordea, neguan etor daitezke, kontsumoa handitzen denean. Analistek ohartarazi dute garai batzuetan agian argindar mozketak izango dituela industriak, etxeetako kontsumoa bermatu ahal izateko.
Frantziari ez ezik, beste hainbat herrialderi ere eragingo die, hilabete hotzetan gehiago esportatzen baitu EDFk, besteak beste fotovoltaikoak ekoizpen txikiagoa duelako. Haren ekarpenik gabe, gas gehiago erre beharko dute ziklo konbinatuko zentralek, eta hori arazo bat izan daiteke EBk Errusiako gas gutxiago erosi nahi duenean. Asteartean, Alemaniako Gobernuak jakinarazi zuen ikatza eta fuel olioa erretzen duten zentral termikoak -guztien artean zikinenak- prest izango dituela hornidura bermatzeko. Hori bai, Berlingo gobernuak ez du atzera egin itzalaldi nuklearrari buruz: bere azken hiru erreaktoreak aurten itxiko dituzte. Argindar konpainiak ados daude, irekita jarraitzeko segurtasun lan handiak eta oso garestiak egin beharko lituzketelako.
Zer pisu du nuklearrak Frantzian?
Beste inon baino gehiago. 2000tik 2015era, oso ekoizpen egonkorrarekin, argindar produkzioaren %78 bete zuten erreaktore nuklearrek. Orduz geroztik, ordea, jaitsiz joan da, parkea zahartu ahala, gero eta konponketa eta ikuskatze gehiago egin behar direlako. 2020an, argindar produkzioaren %67 bete zuten, eta aurten hortik oso behera geratuko da. Aurreko astean, esaterako, %65 eta %55 artean egon zen ordu gehienetan: gehiago gauean, eta, gutxiago egunez, fotovoltaikoa indarrez sartzen denean.
Epe luzeko ondoriorik izango al du?
Bere lehen agintaldiaren hasieran, 2017an, Emmanuel Macron Frantziako Errepublikako presidenteak iragarri zuen hamalau erreaktore itxi nahi zituela, eta energia berriztagarriei leku handiagoa eman nahi ziela argindarraren sorkuntzan. 2020an itxi zituzten lehen bi erreaktoreak, guztien artean zaharrenak, Fessenheimen (Alsazia). Orain, berriztagarrietan inbertsioa handitzeaz gain, nuklearrari beste bultzada bat eman nahi dio, klima aldaketaren aurkako borroka eta energia segurtasuna argudiatuta, Macronek agindu du gutxienez sei ireki nahi dituela 2035. urterako.
Bizkaiko metalgintza sektoreko negoziazio mahaiaren parte diren lau sindikatuek -ELA, CCOO, LAB eta UGT- plataforma bateratu bat eratu dute patronalarekin “benetako negoziazioak” hasteko, eta alde batera uzteko orain arteko “ohiturazko eduki gabeko antzerki hutsa”. Mahaian ez dauden beste hiru sindikatu ere sartu dira plataforman: ESK, USO eta CGT. Asteon aurkeztu dute, eta atzoko bileran -zortzigarrena- eztabaidatu zuten patronalarekin. “Blokeoa erabatekoa da”, adierazi du Marta Aiala CCOOko ordezkariak. “Orain arte, aurpegiratu digute sindikatu bakoitzak gauza desberdin bat eskatu duela eta horrela ez garela akordio batera iritsiko. Horregatik sortu dugu plataforma bateratu bat”. Sindikatuek ohartarazi dute grebaren aukera mahai gainean dagoela; gero eta gertuago ikusten dute. “Patronalak negoziazioak blokeatzen jarraitzen badu, 2019ko egoera itzuliko da”, esan du ELA sindikatuko Mikel Etxebarriak. Azken lan itunaren negoziazioek gatazka gogorra sortu zuten sektorean.
Duela hiru urteko negoziazioetan, hamar greba egun egin zituzten, eta, beste sei deituta zeudela, akordioa lortu zuten aurretik. Guztira, 35 bilera eta hainbat hilabete behar izan zituzten horretarako, baina azkenean sindikatu nagusiek -ELAk izan ezik-akordioa lortu zuen patronalarekin. Iaz arte egon da indarrean ituna.
Oraingo negoziazioetan ere, jarrerak oso urrun daude. Patronalak soldatak urtean %2 igotzea eskaini izan diete -edizio hau zarratzean ez da ezagutzen izan atzoko eskaintzen berri-: 2022an, 2023an eta 2024an. Sindikatuek, baina, eskatu dute KPI kontsumorako prezioen indizera lotzeko soldata, eta horren gainean %1 gehitzea. Nabarmen igo da bizitzaren kostua aurten. Joan den apirileko KPIa %7,8 izan da Araba, Bizkaia eta Gipuzkoan. Bizitzaren garestitzea aipatu du LABeko Iratxe Azkuek, datuetan oinarrituta: “Etxebizitza eta energia gastuak %25 igo dira langile arruntentzat; garraioa, berriz, %17, eta erosketa saskia, %6″.
Hainbat eskaera egin ditu plataformak, langileen soldata KPIaren gainetik igotzeaz gain: antzinatasuna desizoztea -sindikatuen arabera, 1993ko indize berak erabiltzen ari dira-; lanaldia murriztea eta malgutasuna mugatzea; jarduera guztietarako subrogazioa ahalbidetzea; errelebo kontratua derrigorrez aplikatzea; aldi baterako enpresen bidezko kontratazioa mugatzea, eta lan istripuen, gaixotasunen eta heriotzen kalte ordainak hobetzea. Gainera, telelana arautzeko eta berdintasunaren aldeko neurri zehatzak jartzeko eskatu diote patronalari. Bide beretik, kontziliaziorako eta zaintzarako neurriak ere galdegin dituzte.
Patronala, ulermen eske
FVEM Metalgintzako Enpresen Bizkaiko Federazioak txosten batean adierazi du azken seihilekoko lehengaien eta energiaren kostuen igoerak eragina izan duela enpresen jardueran, eta horrek “ziurgabetasuna” sortu duela sektoreko hainbat enpresatan. “Enpresek hori argudiatzen dute soldatak ez igotzeko, baina eskatzen ari zaizkigu lanera joateko, dirua galduz”, erantzun du LABeko Azkuek, KPIaren azpiko soldata igoerak eskaintzen ari direla eta. Azkuek adierazi du FVEMek iritzi publikoari “benetakoa ez den irakurketa katastrofiko bat” helarazi nahi diola, baina, FVEMeren aurtengo lehen hiruhilekoko koiuntura txostenaren arabera, sektorearen %4,7k bakarrik aurreikusten ditu galerak 2022rako. Gehitu du Jaurlaritza hazkunde ekonomikoaz ari dela berba egiten, eta, hain zuzen ere, industria dela azken hiruhilekoan gehien hazi den sektorea.
Prezioen garestitzeak “langile pobreen figura” orokortzea ekarri duela azpimarratu du CCOOko Aialak. Azaldu duenez, lana izan arren, hainbatek ez daukate hil amaierara heltzeko eta oinarrizko beharrizanak betetzeko adina. “Sektorean sortzen den aberastasunaren banaketa bidezkoa exijitzen dugu”.
Bizkaiko metalgintzako sektorea Euskal Herriko handiena da. 52.000 langile inguru ari dira bertan lanean, sindikatuen datuen arabera, eta hainbat enpresak erabiltzen dute sektore horretako lan hitzarmena oinarri moduan. ELAk dauka ordezkaritzarik handiena negoziazio mahaian, %40,05ekoa. CCOOk % 25,18koa du, LABek %21,57koa, eta UGTk %13,20koa.
“Aurrean izango gaituzue”
2019ko hitzarmena indarrean egon zen iaz arte, eta aurten ere hala jarraituko du, beste itunik sinatu ezean. Sindikatuek jakinarazi dutenez, 2021eko soldata igoerak judizializatuta daude, alde bakoitzak bere interpretazioa egin zuelako. Akordioa lortu zen abiadurari egotzi dio UGTko Jose Maria Rojok desadostasuna: “Gauza batzuk zehaztu gabe utzi ziren, eta ez ziren adostu”.
2019ko mobilizazioak berriro pitz daitezkeela esan du Rojok, eta “benetako negoziazioari” ekin ezean langile guztiak deituko dituela euren enpresetan eta kalean hori exijitzera. Gainera, zuzenean aipatu ditu FVEMen Batzorde Exekutiboan dauden enpresak -Tecuni, Artetch, ITP, Sidenor, Eldu, Ormazabal, Astilleros Murueta…-, eta esan du haien esku dagoela “gatazkak, grebak eta konfrontazioa saihestea”. “Negoziazioak blokeatzen jarraitzen baduzue, eta langileei beren lan eta bizi baldintzak hobetzeko aukera ukatzen jarraitzen baduzue, aurrean izango gaituzue, eta zuek blokeatzera joango gara”, esan die UGTkoak.
2019an luze joan ziren mobilizazioak, eta zenbait egun gatazkatsu egon ziren. Sindikatuek gogorarazi dute ekainaren 7an Bizkaiko metalgintzako kide bi epaituko dituztela Probintzia Auzitegian, eta 23 hilabeteko espetxe zigorra eskatzen dietela. “Metalgintzako sindikatu guztiak eta lan gatazketan auzipetutakoen plataforma auzitegiaren aurrean kontzentratuko gara Aitor eta Arkaitzi elkartasuna adierazteko, eta lan sindikalaren kriminalizazioari aurre egiteko”, adierazi du LABeko Azkuek.
Horrez gain, sindikatuetako ordezkariek elkartasuna adierazi diete Arabako metalgintzako langileei, eta “indarra” helarazi datozen greba egunetarako.