Akzio bakoitzeko 18,05 euro eskaini ditu konpainia alemaniarrak, eta, orain, hilabeteko epea du proposamena Balore Merkatuaren Batzorde Nazionalean erregistratzeko. Zamudion eta Sarrigurenen daude Siemens Gamesaren egoitzetako bi.

Niko Cuenca: “Energia berriztagarrien oldea ikusita, negozioa badago, baina offshore ereduan zentratuko da”. Siemens Energyk Gamesaren akzio guztiak erosteko iragarritako eskaintza publikoa dela eta, Niko Cuenca ekonomialariak erabaki horren aurrekariak eta ondorioak aletu ditu Euskadi Irratian.

Errusiako gasaren mendekotasunetik libratzeko dirutza beharko du Europako Batasunak. Milaka milioi euro berriztagarrietan inbertitzeko; baina baita erregai fosiletarako ere, haientzako azpiegituretarako, eta gas naturala beste nonahi erosi ahal izateko. Eta marka da, diru hori biltzeko, eta besteen artean erregai fosilak sustatzeko, Europak arriskuan jar dezakeela karbono emisioak murrizteko duen tresnarik eraginkorrenetakoa, Europako karbono eskubideen merkatua.

Arazo bat konpontzeko beste baten konponbideari kalte egitea irtenbide egokia ote da?

Europako Batasuneko karbono merkatuan isurketa eskubideak salerosten dira. Eskubide-baimen horiek behar dituzte kontinenteko 10.000 lantegi, findegi eta ustiategi handi inguruk, karbono dioxidoa atmosferaratuko badute. Batzuek eskubideak doan lortzen dituzte, baina gehienek ordaindu egin behar dituzte. Horrela, haiek kutsatzeagatik ordaintzea lortzen da; beraz, emisioak ekonomikoki zamatzen dira, eta murritzarazi.

Jakina, teorian, Errusiako gasaren mendekotasunetik askatzeko planarekin Bruselaren asmoa ez da eskubideen merkatuari kalte egitea. Europako Batzordeak asteazkenean aurkeztutako Repower EU planaren asmoak eta zenbakiak tolesgabeak dira paperean.

Errusiari gasik ez erosteko eta energia trantsiziorako plan berriak 210.000 milioi euroko inbertsioa eskatuko du 2027rako, eta 300.000 milioikoa 2030erako. Diru horren zati bat RRF Berreskurapenerako eta Erresilientziarako Mekanismotik hartuko da, mailegutan (225.000 milioi euro).

Baina 20.000 milioi euro CO2 isurtzeko eskubideen merkatuko erreserbako eskubideak salduta lortu nahi ditu Europak, «betiere eskubideen prezioetan nahasmenik sortu gabe».

Nahasmena ez, baina erreakzioa berehalakoa izan da. Asteazkenean bertan, Europako isurketa eskubideen salneurriak %8 egin zuen behera. Espero zitekeen; ez da harritzekoa prezioa jaistea merkatuak aurreikusten badu aurrez sumatu baino salgai gehiago izango dela eskura.

Gerraren ondoko egoeran, isurketen eskubide garestiek gas natural likidotu eta ikatz kutsatzaileagoen erabilerarentzat dakarten zigorra arintzea ere egongo da, neurri batean, eskubideen salmenta horren atzean. Baina horren ifrentzua da haizea hartzera joan daitezkeela CO2 gutxiago emititzeko pizgarri nagusiak: hain zuzen, eskubide garestiak.

Batzordeko iturriek diote behin-behineko egoera dela, Ukrainako Gerrarekin lotua; ez dagoela arriskuan 2030erako EBko isurketak 1990ekoen %55en azpitik izateko helburua; kalkulu guztiak egin dituztela.

Baina, merkatuaren sinesgarritasuna arriskuan ikusten dute askok, ingurumen gaietan jarduten diren gobernuz kanpoko erakundeek, kasurako. Orain eskubideetan 20.000 milioi saltzen badira, nork ziurtatuko du ez direla beste 10.000 milioi salduko hemendik bi urtera? Erakundeak beldur dira isurketak handitu egingo direla, eskubide gehiago eta merkeagoak izanda.

Haserrea, gainera, handiagoa da kontuan hartzen bada Europako karbono merkatuak urteak behar izan dituela sinesgarritasun hori lortzeko; kutsatzaileek ikusteko hobe zutela ahalik eta karbono gutxien isurtzea.

Erreserbako eskubideen salmentak are ulergaitzagoa dirudi, bezperan, asteartean, Europako Parlamentuko Ingurumen Komitean adostutakoen ostean. Koalizio zabal batek hitzartu zuen zorroztu egin nahi dituela Europako Batzordeak deskarbonizaziorako ezarritako hainbat helburu.

Eta, horien artean, karbono merkatuko erreserba indartzeko neurria dago. Merkatuan eskubideen «gehieneko» kopurua 700 milioi eskubidetan ezarri nahi du komiteak, eta batzordeak 883 milioitan nahi zuen. Eta doako eskubide kopuruaren murrizketa ere lehenago gauzatzea nahi du parlamentuko komiteak.

Ekainean izango da bozketa osoko bilkuran, eta ikusteko dago oraindik zer aterako den aurrera eta zer ez Europako Parlamentuan. Estatuek ere izango dute zeresana erabakietan. Baina zertarako batetik helburuak zorroztu eta bizkortu, bestetik atzerapausoak egingo badira?

Ukrainako gerrak hainbat gabezia biluztu ditu Europan, estali beharrekoak. Baina ezin da ahaztu presazkoa dela klima larrialdiari aurre egitea, isurketak murriztea. Estalkiari hortik tiratzeak benetan utz dezakeelako gizateria larrugorrian.

Nola liteke eskaera poltsa duen enpresa bat horrela egotea?», galdetu zuen Eusko Jaurlaritzako lehendakari Iñigo Urkulluk 2017ko irailean. Navali buruz ari zen, segidan gertatuko zen hondoratzea aurreratuz. Sestaoko ontziolaren azken urteetako kudeaketa okerrean dago erantzuna: irabazi marjinarik gabe ekoizteak galerak ekartzen ditu, eta Navalek galerak gizendu zituen Herbehereetako TESO konpainiarentzat egindako Texelstroom ferryarekin eta beste kontratu batzuekin ere bai. Vox Alexia dragaontziaren amaiera tristea aurretik zetorren kudeaketaren ondorioa baizik ez zen izan. Batzuetan oinarrizkoena ahazten da: teknologia, lantalde trebatua eta kapitalizazio nahikoa eduki arren, dirua irabazi behar dela salmentak egitean.

AFM makina-erremintaren klusterreko zuzendari Xabier Ortuetak beste hitz batzuekin gogoratu du, berriki, enpresentzat oinarrizkoa den egia hori. Eta, bide batez, ahotsa jarri dio euskal industriaren izen handien artean azkar zabaltzen ari den birus bati: ekoizpen kostuen garestitze handiek irabazi marjinak ezerezean utziko ote dituen beldurra.

«Irabazi marjinak defendatzea izango da aurrerantzean gure enpresen benetako erronka». Paradoxa da: abisu horrekin batera, Ortuetak makina-erremintaren hazkundea iragarri du 2022rako; alegia, lan poltsak beterik daude, baina kontratu horiek energiaren, lehengaien eta osagaien kostuak galgarik gabe hazi aurretik lortu ziren, eta, orain, ezbaian dago salmenta horiek mozkinak sortzeko gai izango ote diren; batetik, epemuga zehatz batzuetan entregatu behar dituztelako, eta, bestetik, salmenten prezioak aurretik ezarriak daudelako.

Berriro arazoak Txinan

COVIDa Shanghain (Txina) eta beste portu batzuetan eragiten ari den kolapsoak ere ez du laguntzen enpresen kezka arintzen. Hornidura kateetan egon diren eta oraindik ere badauden etenak mehatxu argi bat dira kontratuen epeak betetzeko. Salmentak prezio eta epe jakin batzuetan egiten baitira, eta AFMko zuzendariak adierazi du enpresa batzuek mirariak egin beharko dituztela horiek betetzeko.

Irizar taldean ere ari dira sumatzen inflazioaren presio handi hori. Energia eta Hiri Mugikortasuneko zuzendari Garikoitz Telleriak esana dio BERRIAri «tamalez» ezin dutela kostuen garestitzea autobusen azken preziora eraman. «Kontratuan datoz baldintza jakinak, eta lehiaketa publikoetan ez dago ezer aldatzeko modurik. Egoera ez da erraza, eta bezeroengana bazoaz tarifa garestitu behar duzula esatera, esango dizu berak ere ezin duela garestitu autobus txartela».

Burdina, aluminioa, kobrea, nikela eta beste lehengai batzuk oso beharrezkoak dituzte industria aurreratuan, adibidez, bateriak egiteko; zer esanik ez erdieroaleak. Aurrena pandemiaren irteera zalapartatsuak, eta gero Ukrainako inbasioak gora eta gora eraman dituzte prezioak. Ekoizpen kostuen garestitze historikoaren agertokian, konpainia askoren arazoa ez da lan poltsa beterik edukitzea, baizik eta lortutako kontratu horietan aurreikusitako irabazia lortzea.

«Kostuen igoerak eragina izango du enpresen emaitza ekonomikoetan», esan du modu argian Arrasateko Fagorreko komunikazio arduradun Edorta Mendietak. «Kostuen gorakada gure prezioetan jasotzea oso zaila da, eta, azkenean, askori gertatuko zaigu irabazi tartea gehiegi estutuko zaigula». Arrasateko makina-erremintako konpainia hori ez da argindar kontsumitzaile handia, altzairutegiak eta porlanaren sektorekoak bezala, baina ez da kontsolamendu handia. «Burdin asko behar dugu, eta lehengaiak izugarri igo dira; adibidez, kobrea. Itsasoko garraioa modu ikusgarrian garestitu da, gainera».

Argi dago prezioen gaurkotze klausulak aktibatzen ez badira enpresei ez zaiela erraza izango salmentak irabazietara eramatea.

Ia 500 milioi euroko kontratu batera daraman bidean da CAF. Espainiako Renfe udan da ixtekoa martxan duen lizitazio handi baten epea, eta, kudeatzaile publikoak berak BERRIAri berretsi dionez, Beasaingo CAF da eskaintza aurkeztu duen konpainia bakarra. 483 milioi euroren truke, 57 tren elektriko eskatu ditu, eta hamabost urteko mantentze lanak egitea. Distantzia ertainean katenariarekin aritzeko ibilgailuak dira. Euskal konpainiak badaki gaur arte kontratu handi hori lortzeko hautagai bakarra dela, baina zuhurtziaz ari da lehiaketaren nondik norakoak jarraitzen, Espainiako Garraioen Ministerioak —haren esku dago Renfe— oraindik ez baitu lehiaketaren epea itxi.

Kontratuaren adjudikazioa luze gabe egingo du Madrilek, ordea: azken erabakia uda aldera hartzea dauka aurreikusita, egunkari honi aurreratu dionez. Horrelako lizitazio handietan ohikoak diren helegiteak ez baleude, CAFek eramango luke 483 milioi euroko kontratua. Renfek berak dio erabaki hori litzatekeela «normalena» CAF izango balitz hautagai bakarra abuztuan ere.

Baina zergatik aurkeztu du soilik CAFek eskaintza sektoreko eragileen fakturazio kontua asko gizentzeko gai den kontratu horretarako? Badira bi aldagai behintzat egoera ezohiko hori azaltzeko. Lehena kontratuaren ezaugarriei dagokie, eta azken urteetan Renfek egin dituen megakontratuen adjudikazioen testuinguruari.

Aurreko urteko apirilean, Renfek bertan behera utzi zuen 1.300 milioiren truke 72 tren egiteko lehiaketa bat, eta eskaera hori bitan banatu zuen: 483 milioi euroko kontratu bat sortu zuen, 57 tren elektriko egiteko. Lehiaketa hori hala egitea erabaki zuten CAFen eta Talgoren neurrira egon zedin, jatorrizko 72 tren horiek hidrogeno bidezko trakzioarekin nahi baitzituen Renfek, Europako funtsen hauspoa baliatzeko. Hidrogenoaren baldintza horrek, ordea, lehiaketatik kanpo utziko zituen CAF eta Talgo, oraindik ez baitute teknologia hori ez batak eta ez besteak, nahiz eta garatzen hasi diren; Iberdrolarekin batera ari da CAF hidrogeno trenaren proiektuan.

Irabaziak sortzeko lanak

Edonola ere, Renferen azken megakontratua, 2.726 milioi eurokoa, Alstomentzat eta Stadlerrentzat izan zen, iazko martxoan, eta Renfek badu nolabaiteko zor bat CAFekin: kudeatzaileak bere eskaeretatik kanpo utzi du Beasaingo enpresa, Espainian sektore horretako enplegatzailerik handiena den arren. Izan ere, 2016ko azaroan, Talgorentzat izan zen 2.600 milioi euroko beste kontratu handi bat. CAFeko zuzendaritzari oso gaizki iruditu zitzaion adjudikazio hori, eta helegiteak ere egon ziren tartean. Orain, itxura guztien arabera, euskal konpainiaren txanda helduko da.

«Publikoa dena besterik ez dakigu, alegia, hautagai bakarra garela gaur arte», esan dio CAFek BERRIAri. Baina oso zuhur azaldu dira iturri ofizialak: «Badakigu oraindik ez dela itxi, eta gero ikusi behar da ez dagoela helegiterik edo antzekorik. Edonola ere, lortuko bagenu, albiste ona litzateke guretzat, noski».

Badago, ordea, bigarren aldagai bat azaltzeko beste konpainien eskaintzen gabezia Renferen lizitazio horretan. Ekoizpen kostuek izugarri egin dute gora, inoizko energiarik garestienaren itzalean, eta pandemia osteko lehengaien eta osagaien gabeziak eta garestitzeak eraginda. Egoera horretan, sektoreko eragileak beldur dira Renferen 483 milioiko ordaina irabaziak edukitzeko marjina estuegia ote den. Inork ez du nahi mozkinik sortu ez eta galerak eragin ditzakeen fakturazio bat. Lizitazioaren baldintzen artean, Renfek ez du jaso prezioen garestitzea, eta ez du eskaini kontratuaren kopuruak gaurkotzeko klausularik, eta CAFek azkenerako adjudikazio hori lortzen badu, oso zorrotz jokatu beharko du.

Asteon, ordea, Espainiako Garraioen ministro Raquel Sanchezek ateak zabaldu dizkio inflazioa aintzat hartu eta prezioak gaurkotzeko aukerari, azken urteotako adjudikazio handien kasuan. «Badakigu konpainiak kezkaturik daudela ekoizpen kostuen garestitzea dela eta», idatzi du ministroak sare sozialetan, aditzera emanez Madril prest dagoela ogasunarekin koordinaturik zerbait egiteko.

Alstomek, Stadlerrek eta Talgok Sanchezen gobernuari eskatu diote inflazioa kontuan hartzeko klausula bat aktiba dezan beren adjudikazio erraldoietan: ez dute argi ikusten irabazi marjina. Guztira, 4.142 milioi euroren kontratuak banatu ditu Renfek azken bi urteotan; CAFekin 258 milioiko bat egin zuen 2020ko abenduan. Bestalde, martxan duen 483 milioi euroko lehiaketan ere horrelako klausula bat jarriz gero, CAFek hautagai bakarra izateari uzteko arriskua luke, beharbada.

ELAk “onartezintzat” jo du adinekoen egoitzetako patronalen poposamena. “Negoziazio borondate errealik” egon ezean, ez du “fikziozko mahai negoziatzaile batean” parte hartuko. Greba luzatuko du “orain arte mahaigaineratutako eduki guztiak jasoko dituen hitzarmena lortu arte”.

Atarrabiako behargin bat larri zauritu da Ollokin, altueratik erorita. Behargina Cinfa konpainiaren industria-nabe berriaren eraikuntzan lanean ari zen. 60 urteko gizonak burezurrean hausturak ditu, eta Nafarroako Unibertsitate Ospitalera eraman behar izan dute.

2020 amaieran zamaketariek egindako grebaren ondotik hasi zituzten negoziazioak bi aldeek, eta orain iritsi da akordioa. Oraingoz, ez dute hitzartutakoaren xehetasunik jakinarazi.

IRISARRI. Kabalen kanpoko hazkuntza babesteko kolektibo bat sortu dute Ipar Euskal Herrian. Irisarriko (Nafarroa Beherea) kontsumitzaile talde batek abiatu du proiektua, hegazti gripearen eraginez hegaztiak barnean hetsirik atxikitzea derrigortu dutenez geroztik. Frantziako Gobernuaren kudeaketa salatu dute, eta adierazi «zentzugabea» dela etxalde txikietan industria handietan betearazten diren neurri berberak betearaztea.

Hegaztien itxialdiaren ondorioz, gainera, supermerkatuetan gertatzen den «iruzurra» ezarri dute jomugan. Izan ere, arrautzak «kanpoko» ekoizpen gisa saltzen dituzte oraindik ere industrialek, baina oiloak barnean dituzte iragan azarotik, hots, Frantziako Gobernuak hala egiteko agindu zienetik. Kolektiboak salatu du Frantziako Gobernuak baimen berezi bat eman diela enpresari handiei, «kanpoko» labela baliatzen segi dezaten. «Kontsumitzaileen eskubideak urratzen dituzte, eta, gainera, gezurretan ari dira», deitoratu dute.

Zirt edo zart egiteko garaia iritsi zaie Arabako Errioxako upategiei. Hamar hilabeteren ondoren eta aurkako txosten batez lagundurik, Europako Batzordera bidali du Espainiako Nekazaritza Ministerioak Arabako Errioxako ABRAko upategi txikiek sustatu duten zigilu berriaren proiektua. Ez zuen beste aukerarik. Madril saiatu da izen berria oztopatzen modu guztietara, Errioxatik jasotako presio handiaren ostean, baina haren ardura zen eskaera Bruselara igortzea.

Urrats administratibo horrek dakar Arabako Mahastiak aurten erabiltzeko moduan egotea. Batzordeak aldeko edo aurkako ebazpena eman arte, Eusko Jaurlaritzak behin-behineko baimen bat eman dezake, eta hori nahikoa litzateke Arabako Errioxako ardoa Arabako Mahastiak markapean merkaturatzeko, betiere Espainiako Estatuaren barruan. Izen horrekin ezingo lukete ardoa esportatu Europaren behin betiko oniritzia lortu arte.

Jaurlaritza ez da oztopo izango Arabako Mahastiak merkatura iristeko. Ekonomiaren Garapeneko Sailak BERRIAri argitu dio baimen hori emateko prest dagoela. «Gu tramitatzaileak gara, ez gara parte», esan dute iturri ofizialek. «Betebehar administratibo eta juridiko guztiak badituzte, eta eskaera egiten badute, guk eman egingo dugu baimen hori». Are, Arantxa Tapiaren sailak azaldu du ez balute emango «prebarikazioan» ariko liratekeela. Beraz, upategien teilatuan dago pilota orain: benetan azken pausoa eman nahi badu inork Errioxako sor-markatik ateratzeko, eskatzea baino ez du Jaurlaritzan.

Errioxaren amorrua

Arabako Errioxan aspaldikoa da upategi gehienen etsipena Errioxako jatorri izenarekin. Eragile gehienek maiz azaldu dute aterki handi horren azpian eskualdeko izaera eta ardogintzan aritzeko modu desberdina galdu egiten dela, eta, modu batera edo bestera, Errioxaren itzaletik atera behar dela ere bai. ABRAk Arabako Mahastiak zigiluaren proiektua abiarazi zuen 2016an, eta, bidean ika-mika izugarria eragin ondoren, sor-marka berria iritsi da azken atera: Brusela.

Galdera ikur handi bat da, ordea, zenbat upategi dauden prest Errioxa markaren babes handia utzi eta zigilu berriarekin hasteko. ABRAko presidente Itsaso Compañonek, El Mozo Wines upategiko jabea bera, BERRIAri esana dio prest dagoela Arabako Mahastiak sor-markara aldatzeko, eta badakiela beste hainbatek ere gauza bera egingo dutela Bastidan, Guardian, Lantziegon, Samaniegon, Villabuenan eta beste zenbait herritan.

Ez dira ABRAko kide guztiak izango —120 inguru ditu—. Ardogile gutxi batzuk elkartetik atera dira proiektuarekin ez daudelako ados. Izan ere, jatorri izen berriaren inguruko eztabaidari kutsu politikoa eman diote Errioxa erkidegoan. «Separatismoa» eta «proiektu baztertzailea» ohiko esamoldeak dira lurralde horietako erakundeen eta hedabideen ahotan proiektuari buruz hitz egitean, eta ez dute ezkutatzen upategi batzuk Errioxa ardoaren aterkitik ateratzeak min handia egiten diela. Beldur handia dute Arabako Errioxako ardoek ez ote duten lortuko balio erantsi bat kalitatearekin lotua, eta aitortza Hego Euskal Herrian.

Arabako Mahastiak ez da Errioxa marka atzean uzteko egindako saio bakarra Araban. Espainiako Kongresuan jatorri izenen legean aldaketa batzuk eginez, EAJk bidea libre utzi nahi izan dio berriki beste egitasmo bati: Errioxa sor-markaren barruan beste kontseilu bat sortzeari Arabarentzat. Iskanbila handia eragin zuen horrek Errioxan, eta Logroñoko gobernuak, upategi handiekin bat eginda, lortu zuten PSOEk saio hura bazter zezan.

Jaurlaritza salatu dute

Gainera, Errioxako kontseiluak auzitara jo zuen Jaurlaritzaren aurka, iazko abenduan. Lakuak Arabako Mahastiak zigiluari bide emateagatik salatu zuen EAEko Justizia Auzitegi Gorenean. Haren epai bat espero da aurki, eta Errioxak oso argi utzi du ebazpena gustuko ez balu helegitea jarriko lukeela, Arabako Mahastiak oztopatzen jarraitzeko: «Bide orri argia dugu horrek aurrera egin ez dezan», esan du Fernando Ezquerro Errioxako izendapen kontseiluko presidenteak. «Eraso desleial bat da hau, merkatu jakin baten bila doazelako Errioxako izen ona aprobetxatuz», erantsi du, jakin ondoren Bruselan dela jadanik Arabako Mahastiak.

Baina Araban ere ez da adostasunik zigilu berriaren inguruan. Arabako ahaldun nagusi Ramiro Gonzalezek sarri azaldu du eskualdeko ardoak desberdintzeko bidea ez dela Errioxaren markatik ateratzea. Ez du babesten ABRAren proiektua: eskualdeko upategi handiagoekin lerrokatu da. Baina Eusko Jaurlaritzako Ekonomiaren Garapeneko Sailak ateak zabaldu zizkion sor-marka berriari, eta, Tapia sailburuaren oniritziarekin, Madrilera igorri zuen proiektua.

Orain, Bruselak jaso du egitasmoa, eta Arabako Mahastiak erregistraturik geratu da beste inork erabil ez dezan izena; ondorioz, Jaurlaritzaren behin-behineko baimen bat besterik ez da behar Arabako upategiek balia dezaten. Azken urratsa, ordea, upategiek beraiek egin behar dute behin-behineko baimena jaso eta Errioxako sor-markatik kanpo merkaturatzen hasteko.