Iragan maiatzaren 20an, Bilboestibak, Bilboko portuko zamaketa zerbitzua kudeatzen duen enpresak, jakinarazi zuen zamaketarien langile batzordearekin akordio bat egin zuela. Coordinadora eta UGT sindikatuekin ados jarri, eta lan hitzarmen berriaren oinarri izango dena sinatu zuten. Bilboestibak hitzarmenari esker lortu den «egonkortasuna», «malgutasuna» eta «lehiakortasuna» aipatu zituen bere oharrean, eta ez da gutxiagorako, azpiegituraren jarduna hainbatetan baldintzatu zuen lan gatazka luze eta gogor bati amaiera jarri ziolako. Akordioak, baina, 350 zamaketari finkoei eragiten die bakarrik, eta behin-behinekoak kexu dira oraindik ere portuko katebegi ahulena direlako.

Behin-behinekoak 103 dira, eta, diotenez, akordioarekin haien egoera ez da aldatu. «Prekarioak ginen lehen eta prekarioak izango gara aurrerantzean ere», salatu du Sendoa Gil behin-behineko zamaketaria eta Nik zamaketariak babesten ditut plataformako kideak. Dioenez, akordioan UGTk bakarrik sartu du haiek finko egiteko aukeraren bat, baina ez epe motzean. Plataformako kideek lortu duten informazioaren arabera, behin-behinekoak lantaldean sartu ahal izateko, erretiroa harturiko finko bat ordezkatu beharko lukete, eta hiru baldintza behar dira horretarako: goiz jota, 2024an litzateke, aurreko urtean 65.000 zamaketa ordu egin badira portuan, eta zamaketa enpresen oniritziarekin. «Alegia, azken hitza enpresek dute, eta datu horiek ez dizkigute inoiz eman», azaldu du Gilek.

Eta normala da enpresengan fede gutxi izatea, azken hamalau urteetan ez dutelako zamaketari bakar bat ere finko egin —100 inguruk hartu dute erretiroa—, eta azken urteetan modu deigarrian murriztu dute behin-behinekoen lan karga. Iaz, esaterako, 80 egunez egin zuten lan bakarrik, eta aurten seitan baino ez. «Horrela ezin da eutsi. Hain egun gutxi pilatuz ezin zaie aurre egin eguneroko gastuei». Gilek egunak aipatzen ditu, behin-behinekoek egunka egiten baitute lan Randstad aldi baterako enpresaren bitartez. Gehienek hamabost urte daramatzate horrela, eta 2.000 kontratutik gora sinatu dituzte.

Lan gutxi, «errepresalia»

Hain gutxi lan egitea ez da kasualitatea, behin-behinekoen ustez. Batetik, zamaketari finkoek lanaldi bikoitzak egiten ari direla salatu dute, boluntarioak direnak. Alde horretatik, elkartasun falta egozten diete. Era berean, enpresaren aldetik errepresalia zantzuak ikusten dituzte hainbat behin-behineko zamaketarik auzitara jo zutelako. EAEko Auzitegi Nagusira iritsitako lehen kasuan, epaileak arrazoia eman zion langileari, eta «behin-behineko kontratuen gehiegizko erabilera» egotzi zion Bilboestibari. 60.000 euroko kalte ordaina ezarri zion eta kontratazio modua aldatzeko agindu. Auzia Espainiako Auzitegi Gorenean erabakiko da.

Haren atzetik beste 60 zamaketarik jarri zuten salaketa Bilboko epaitegiko Lan arloko Salan, eta kasu batzuk epaitzeke daude oraindik. Luze doa auzia, baina lehen ebazpenak irten dira, eta lehen instantzian langileen aldeko zein aurkako ebazpenak egon dira. Alde batekoa edo bestekoa izan, zamaketari zein enpresak helegiteak jartzen ari dira, eta kasu guztiak iritsiko dira EAEko Auzitegi Nagusira. Bitartean, zamaketariek salatu dute deitzen dituzten egun apurretan lanean ari direla «lege iruzur» egoeran.

Elkarretaratzea Bilbon eta manifestazioa Madrilen, Correosen lehen greba egunean. ELA, LAB eta ESK sindikatuetako ordezkariek elkarretaratzea egin dute Bilboko egoitzaren aurrean. Gainera, milaka langilek protesta egin dute Madrilgo erdialdean, CCOOk eta UGTk deituta.

Justiziak arrazoia eman die LAB eta ELA sindikatuei, eta, beraz, Teknikerrek KPIren igoera aplikatu beharko die zentro teknologikoko 280 langileei.

Espainiako Gobernuak AHTaren plataforma eta Gasteizko integrazio-zatia lotzen dituzten obrak esleitu ditu. Zatia Iruña Oka eta Gasteiz udalerrietatik igarotzen da, 3,6 kilometro inguruko luzerarekin.

Zibersegurtasuna gero eta ardura handiagoa da enpresa eta erakunde publikoentzat, eta haien informatika zerbitzuek gero eta babes handiagoa behar dute. Uste zabaldua denari, datua jarri dio Gaiaklusterrak. «Ziur asko, iaz gehien handitu zen azpisektorea gurea da: %20tik gora. Inor ez dago erabat ziur; enpresek, erakundeek eta norbanakoek behar dugun zerbitzu bat da», azaldu du Elena Zarraga Gaiako presidenteak.

Gaia jakintza industrien eta teknologia aplikatuen elkartea da, eta informatikaren eta adimen artifizialaren sektoreko Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako 302 enpresa elkartzen ditu. Iaz urte oso oparoa izan zuten, eta zibersegurtasuna izan zen fakturazioa gehien handitu zuen azpiarloa. «Argi eta garbi, gainera», zehaztu du Zarragak: «Segurtasun premia oso handia dago. Arlo horretan diharduten 55-60 enpresa ditugu elkartean».

Azken asteetan hainbat eraso izan dira albiste. Laboral Kutxak atzo salatu zuen bat, Iberdrolak ere onartu zuen bezero askoren datu pertsonalak lapurtu zituztela, eta duela bi aste Lituanian jatorria zuen zibereraso batek informatika zerbitzurik gabe utzi zituen Nafarroako udal asko. «Zibererasoak profesionalizatzen ari dira, eta xantaiak egiten dituzte orain», azaldu du Tomas Iriondo klusterreko zuzendari nagusiak. Hain zuzen ere, Nafarroako udalei eginiko erasoan, zibererasotzaileek dirua eskatu zuten zerbitzarietan zifratutakoa lehen bezala uztearen truke. Erasoa maiatzaren 18an izan zen, eta oraindik ez dute erabat konpondu arazoa.

Zibergaizkileek atsedenik ez dutela hartzen esatea ohikoa da sektorean, baina Iriondok zehaztu du gaur egun topikoa baino gehiago dela hori, eta zibersegurtasun enpresek jasotzen dituzten eskakizunetan sumatzen dutela: «Guztioi egingo digute eraso, edo agian dagoeneko egin digute eraso. Erasotzaileek gabeziak detektatzen dituzte sartzeko, eta gu ere askotan arduragabeak gara».

Zarragak, gainera, Ukrainako gerrarekin lotu du igoera hori, eta gerra giroak erasoak sustatzen dituela azaldu du. «Han ere ikusten ari dira sareetan ere gerra dagoela. Etorkizuneko gerrak zibergerrak izango dira». Enpresek, baina, arazo handi bat dute eskaerari aurre egiteko, Gaian diotenez, zibersegurtasunean trebaturiko langile asko falta direlako. Zarraga: «Arlo askotan dago eskulan gabezia. Zibersegurtasunean ziur, baina baita adimen artifizialean ere, errealitate birtualean, datuen analisian… Pentsa, programatzaile arrunten premia handia ere badago».

1.500 lanpostuko hutsunea

Langile trebatuen gabezia oinarrizko arazo bilakatu da Gaiarentzat. Iaz 1.300 langile kontratatu zituzten klusterreko enpresek, eta %6,2 handitu zen lantaldeen tamaina —22.039 dira guztira orain—. Iazkoa, baina, ez zen urte bakarreko lorea izan, 2022an beste 1.400 langile kontratatzea aurreikusten duelako Zarragak. Eta hala ere premia guztiak ez dira beteko: «Langile kopurua %6,6 handitzea espero dugu, eta, hala ere ,bete gabeko 1.500 lanpostuko zuloa dago oraindik. Urtez urte handitzen ari da kopuru hori».

Informatikari gabezia, dena den, ez da Euskal Herriko arazoa bakarrik. Europa osoan dute haien premia. Sektoreko elkarteen arabera, gaur egun 8,4 milioi informatikari daude Europan, eta, digitalizazio prozesuak bere horretan jarraitzen badu, aurki hogei milioi beharko dira. Eta zein da konponbidea? Epe motzean, atzerrira jotzea. «Mundu guztian bilatzen ditugu langileak. Urrundik lan egiteko sistemak ere erabiltzen ditugu. Baina ez ditugu guk bakarrik bilatzen, eta gero eta zailagoa da», azaldu du Zarragak.

Horiek hala, Gaiak argi du bertako harrobia sustatzea dela epe luzerako konponbidea. Horretarako kanpainak egiten dituzte, baina nabarmendu du emakumeak erakartzen saiatu behar dela. «Sexu arrakala digitala» badagoela garbi du, eta hainbat datu argigarri eman ditu: Gaiako enpresetako langileen %23 baino ez dira emakumeak, ingeniaritzetan izena emanikoen %29, eta informatikako unibertsitate graduak ikasten dituztenen %13,4.

Pedro Sanchez Espainiako Gobernuko presidenteak iragarri du Ukrainako gerrak eragindako krisi sozio-ekonomikoari aurre egiteko onartu zituzten premiazko neurrien indarraldia ekainaren 30etik aurrera luzatzeko aukera aztertuko dutela.

Errusiaren eta EBren arteko merkataritza harremana eteteak Espainiaren BPG % 1,8 murriztuko luke. Gainera, merkataritzaren balizko itxiera baten ondorioz inflazioak 1,4 puntu egingo lituzke gora, Espainiako Bankuak analisi artikulu batean zehaztu duenez.

Sei urtez negatiboan egon eta apirilean balio positiboetara igaro ondoren ( % 0,013),Euriborra gora doa eta % 0,287an itxiko du maiatza, Europako Banku Zentralak (EBZ) diskurtsoa aldatu ondotik. Laster interes-tasak igoko ditu, gainera, erakundeak, inflazioaren gorakadari aurre egiteko.

Herdoila jaten ari da Frantziako politika energetikoaren izarra: zentral nuklearren sarea, Europako handiena. Metaforikoki ez ezik, baita literalki ere, oraintxe bertan geratuta dauden erreaktore ugarien arazoa hori baita, herdoilak hodi batzuk hondatu dituela eta konpondu beharrean daudela. Garai ezin okerragoan dator geldialdia sektore nuklearrarentzat, klimaren aldaketari eta Errusiako erregai fosilen mendekotasunari aurre egiteko aukera bat bihurtzen ari denean, herrialde gutxi baina esanguratsu batzuentzat bederen. Baina ospe arazoa ez ezik, hornidura arazoa ere eragin dezake, batez ere neguan, orduan Europara asko saltzen baita Frantziaren argindar nuklearra.

Zer gertatzen ari da?

Frantziako parke nuklearraren jabeak, EDF Electricite de France enpresa publikoak 56 erreaktoreetatik erdiak inguru geratu behar izan ditu azken hilabeteetan eta, bereziki, azken asteetan. 61 GWeko potentzia dute, baina joan den astean 27,4 GW baizik ez zen erabilgarri izan, %44,8. Kopururik txikiena da 1999. urteaz geroztik. 56 erreaktoreetatik 28 egon ziren geratuta. Astetik astera egoera aldatu egiten da, eta erreaktore batzuk aste honetan dira berriro ekoizten hastekoak, baina beste asko luzaroan egongo dira itzalita; haietako lau gutxienez 2023 arte.

Zergatik geratu dituzte?

Hiru arrazoi daude. Batetik, 2020an, konfinamenduen ondorioz, ez zituzten behar beste geratu mantentze lanak egiteko eta erregaia (uranioa) kargatzeko, eta lan horiek egiteko egutegi estuagoa dute orain.

Bigarrenik, 32 erreaktore zaharrenak geratu behar izan dituzte, 40 urte betetzen ari direlako, eta adin horretan sakoneko azterketa luzeak egin behar dizkiete. Bugeyko erreaktore bat, esaterako, 2021eko uztailean geratu zuten eta duela bi astera arte ez zuten berriro piztu.

Hirugarrenik, espero ez zuten arazo bat azaldu da: herdoila. Civauxko zentralean aurkitu zuten lehen aldiz, iazko abenduan, istripu bat balego erreaktorea hoztu behar duen uraren zirkuitu nagusian. Potentzia handieneko erreaktoreak dira Civauxko biak (1.495 MW) eta badaezpada ere, neurri horretako beste biak geratu zituzten, Choozkoak. Ondoren, 900 eta 1.300 MWeko erreaktore batzuetan ere aurkitu dituzte herdoiltze arazoak. Dozena bat erreaktore daude geratuta arrazoi horrengatik, eta horietako lautan herdoila aurkitu dute.

Noiz arte iraungo dute konponketek?

Luze jo dezakeela onartu du ASN sektore nuklearraren gainbegiratzaileak. «Hainbat urte izan daitezke», esan du, oraindik ez baitakite zerk eragin duen herdoiltzea.

Argindar mozketak izan dira?

Oraingoz, ez. RTE sarearen kudeatzaileak ziurtatu du udan ez dela arazorik izango, baina izan du beste ondorio bat: normalean, Frantziak argindarra esportatzen die bere auzoei, baina azken asteetan gehiago inportatu du esportatu baino. Horren ondorioz, prezioak asko igo dira, EDFk merkatura joan behar izan duelako berak ekoizterik ez zuen argindarra erostera. Garai batzuetan 1.000 euroko kostua izan du megawatt-orduak Frantziako handizkako merkatuan. Herritarrentzat ez da askorik garestitu, ordea, Frantziako Gobernuak EDFri agindu diolako %4ko muga bat jartzea prezioen emendatzeari. EDFk, ordea, kalkulatu du 18.500 milioi euro galduko dituela zentral nuklearren arazoengatik.

Hornidura arazoak, ordea, neguan etor daitezke, kontsumoa handitzen denean. Analistek ohartarazi dute garai batzuetan agian argindar mozketak izango dituela industriak, etxeetako kontsumoa bermatu ahal izateko.

Frantziari ez ezik, beste hainbat herrialderi ere eragingo die, hilabete hotzetan gehiago esportatzen baitu EDFk, besteak beste fotovoltaikoak ekoizpen txikiagoa duelako. Haren ekarpenik gabe, gas gehiago erre beharko dute ziklo konbinatuko zentralek, eta hori arazo bat izan daiteke EBk Errusiako gas gutxiago erosi nahi duenean. Asteartean, Alemaniako Gobernuak jakinarazi zuen ikatza eta fuel olioa erretzen duten zentral termikoak -guztien artean zikinenak- prest izango dituela hornidura bermatzeko. Hori bai, Berlingo gobernuak ez du atzera egin itzalaldi nuklearrari buruz: bere azken hiru erreaktoreak aurten itxiko dituzte. Argindar konpainiak ados daude, irekita jarraitzeko segurtasun lan handiak eta oso garestiak egin beharko lituzketelako.

Zer pisu du nuklearrak Frantzian?

Beste inon baino gehiago. 2000tik 2015era, oso ekoizpen egonkorrarekin, argindar produkzioaren %78 bete zuten erreaktore nuklearrek. Orduz geroztik, ordea, jaitsiz joan da, parkea zahartu ahala, gero eta konponketa eta ikuskatze gehiago egin behar direlako. 2020an, argindar produkzioaren %67 bete zuten, eta aurten hortik oso behera geratuko da. Aurreko astean, esaterako, %65 eta %55 artean egon zen ordu gehienetan: gehiago gauean, eta, gutxiago egunez, fotovoltaikoa indarrez sartzen denean.

Epe luzeko ondoriorik izango al du?

Bere lehen agintaldiaren hasieran, 2017an, Emmanuel Macron Frantziako Errepublikako presidenteak iragarri zuen hamalau erreaktore itxi nahi zituela, eta energia berriztagarriei leku handiagoa eman nahi ziela argindarraren sorkuntzan. 2020an itxi zituzten lehen bi erreaktoreak, guztien artean zaharrenak, Fessenheimen (Alsazia). Orain, berriztagarrietan inbertsioa handitzeaz gain, nuklearrari beste bultzada bat eman nahi dio, klima aldaketaren aurkako borroka eta energia segurtasuna argudiatuta, Macronek agindu du gutxienez sei ireki nahi dituela 2035. urterako.

Gazpromek gas hornidura eten die Herbehereei, errubloetan ordaintzeari uko egin ondoren. Lehenago, Poloniak, Bulgariak eta Finlandiak gasa errublotan ordaintzea baztertu zuten, ondoren Moskuk bere mehatxua bete eta hornidura eten zien.