Moredako (Araba) La Equidad olio kooperatiban ez dute alaitasuna galdu, aspaldian ari baitira «ametsa» zen proiektua aurrera eramaten: kalitatezko oliba olioa ekoitzi eta merkaturatzea. Baina aurten erronka handia dute, aurrez aurre, orain arteko ahalegina bideragarri izan dadin aurrerantzean ere: lehorteak eta sargoriak osatu duten bikoteak argal baino argalago utzi dituzte olibak, eta azaro aldera hasiko den bilketak uzta eskasa emango du. «Ilarraren neurrikoak dira olibak», esan dio BERRIAri La Equidad kooperatibako presidente Jesus Erasok. Triste antzera hitz egiten du jasandako udari buruz, eta ur eskean ari da, erreguz; «euri pixka bat egingo duela aurreikusi dute, ezta?».

Olibak gantz gabekoak direla esplikatu du, eta uzta neurri batean txukundu dezakeena euria dela errepikatzen du behin eta berriro. Arroitz barietatekoak dira Arabako Errioxako eremu horretako olibondoak, eta azarora arte itxaroteko prest daude kooperatiban. «Txingorra ez dugu behar, argi, baina euri litro batzuk bai, eta ez dugu zertan azkar hasi olibak biltzen».

Zaila da kalkuluak egitea, eta Erasok ez du kopuruekin hasi nahi, baina ez du ezkutatu iazko uztaren neurria: 225.000 kilo oliba. Bada, aurten, olibadizainen artean hitz egitean aipatzen den aukera da 100.000 kilotik pasatuko direla, baina ez askogatik. «Eta horrek ez du esan nahi olioaren kalitatea jaitsiko denik, ezta hurrik eman ere», dio Erasok. «Lehorreko landaketa da olibondoa, eta, zenbat eta lehorrago, orduan eta indar handiagoa du olibak, nahiz eta txikia izan».

Tradizioko dolarea

La Equidad kooperatiban 1947. urteko dolarea dute, eta harekin ekoizten dute olioa olibondoak dituzten 85 bazkideek. 2003an zaharberritu zuten prentsa, baina harriak 1947koak dira. Nolabait, Moredan egiten den olioaren ikurra da dolarea, handik ateratzen dena goi mailako produktua dela adierazten duena. «Ez diogu ezertxo ere botatzen; hemen ez dago hauts magikorik: gure olioa oliba zukua baizik ez da», argi utzi nahi du kooperatibako presidenteak. Ura bai, olibak garbitzeko ura erabiltzen dutelako ñabardura egin du: «Baina, gero, olioa eta ura beren kabuz banantzen dira».

Moredako dolarean ez dute bakarrik La Equidad olioa egiten. Esaterako, Hermanos Bujanda enpresak bere olioa ekoizten du han, gourmet produktu gisa. Halaber, La Equidad Eusko Label zigiluko olioa ekoizten du; iaz, kasurako, 25.000 kilo oliba baliatu zituen horretarako. 2018an, berriz, Birite 1947 lehen olio ekologikoa merkaturatu zuten kooperatibako hiru bazkidek.

Ez alferrik, Bastidatik hasi eta Oionera arte, olibondoak daude, han eta hemen, 3.000 inguru, eta ekoizle pribatu askok egiten dute beren olioa. Produkzio txikiak dira, salbu eta Oiongo Trujal de Almazara de la Rioja Alavesa. Txiki horietako batzuk upategiak dira, adibidez Samaniegoko Ostatu eta Bastidako Remelluri.

Sei eurotik gorako oliba-olio birjin estra ohikoagoa da egunotan bost euro ingurukoa baino, eta aurtengo oliba uztak ez du lagunduko salneurri garesti horiek apaltzen. Aitzitik, Nafarroako eta Arabako Errioxako olibondoak zama txikiarekin daude iraila badatorren honetan. Oliba txikiak dira, oro har, gantz gutxikoak, batez ere arroitz euskal barietatean. Arabako Errioxan eta Nafarroako Erdialdean, lehorteak eta sargoriak beren marka utzi diete olibondoei, eta ekoizleek oliba uzta eskasa espero dute urrirako. Ez alferrik, picual eta arbekina olibondoak ere kalteturik daude Erriberan, hego haizeak oso lehor utzi dituelako olibak aparteko uda honetan.

«Sei eurotik gorako olio birjina izango da normalena aurrerantzean ere», iragarri du Mendabiako La Maja olio enpresako bazkide Mateo Graciak. Intiako Aholkularitzako koordinatzaile Daniel Andionek osatu du bezeroentzako albiste txarra: «Eguraldiaren baldintza gogorrek oliba olioaren prezioan eragingo dute, ia seguru, eta oso litekeena da beste garestitze bat egotea». Izan ere, Euskal Herrian izan den uda makurra, halakoa izan dute Espainiako hegoaldean, Italian, Frantzian… «Olio gutxiago egongo da merkatuan, oro har; beraz, garestiagoa izango da».

Marka zurietara eta eskaintza berezietara jo behar da oliba-olio birjin estra bost eurotik behera lortzeko, asteotan; bada, aurrerantzean gero eta zailagoa izango da horrelako eskaintzak topatzea, uzta berriak igoarazi egingo baititu prezioak; are gorago, esan nahi baita: 2021eko urtarriletik 2022ko ekainera %56 igo da olioa. «Ikusten ari naiz dena erosten dela, birjina eta birjina ez dena, eskaera dagoelako», dio Intiako teknikari eta olio dastatzaileak; «horrek argi erakusten du kalitatezko olioak prezio handiak hartuko dituela, seguruenera».

Baliteke euria izatea salneurriei eusteko faktorea, neurri batean behintzat. «Azken asteetan euria ganoraz botatzen badu, agian bilketa ez da hain apala izango eta horrek arindu dezake apur bat prezioen igoera». Bilketa apala eta oso apalaren artekoa izango litzateke aldea, nolanahi ere.

«Nafarroako hegoaldean oliba gehiago dago, loreak hobeto eutsi diotelako», azaldu du Andionek: «Erdialdean baino lehenago atera ziren Erriberan, eta, artean, beroa normala zen, gutxi gorabehera. Kontua da sargori handiak egin dituela oso goiz, eta arroitz olibondoetan lore asko txikitu ditu horrek». Ordurako hegoaldean aurrerago zihoan fruitua, eta picual, arbekina eta beste oliba motak «hobeto moldatu» direla esplikatu du Andionek. «Hala ere, berdintzen joan da dena geroago, hain luze jo du bero sapak».

Olibondoen egarria

Erriberan olibadiak ureztatzeko aukera dute, baina ez da berme handirik. «Landaketa oso intentsiboan ureztatu egiten dituzte olibondoak, baina arbolak ez du edan nahi tenperatu batetik gora», dio Intiako adituak. 40 gradutik gora «lo bezala» geratzen da olibondoa, eta ez du lanik egin nahi. «Nahiz eta ura eman, ez du hartzen behar adina, olibondoaren erreakzioa delako ez galtzea oraindik daukan ur gutxi hori hazteko lana eginda».

Nafarroako Olioaren jatorri izenaren barruan sei olio marka aritzen dira: Trujal de Mendia, Trujal de la Ribera (Urzante), La Maja, La Casa del Aceite, Artajo eta Nekeas. 135 udalerrik dituzte olibondoak jatorri izen horrek hartzen duen eremuan, Erriberan eta Erdialdean. Azken urteetan asko hazi da ekoizpena, betiere arroitz bertako barietateak rol nagusia duela. Jatorri izenaren zigilua eramateko, olio botilak gutxienez %10 izan behar du arroitzekoa. Iaz, 18.801.443 kilo oliba jaso zituzten, Nafarroan, eta, oliba horiekin, 3.445.347 litro olio ekoitzi zituzten.

Aurten, askoz ere kopuru apalagoak aterako dira Nafarroako zortzi dolareetan, eta albisteak ez dira onak kontsumitzaileentzat. Dena den, «prezioak Andaluziak ezarriko ditu», La Majako bazkide Mateo Graciak argitu duenez. «Hura da ekoizlerik handiena, eta merkatuak hango erreferentzia hartzen du. Oliba olioaren prezioa tokian tokikoa baino gehiago penintsula mailakoa izaten da, eta han ere bilketa apalagoa izango dute, lehortea dela eta. Zenbat eta olio gutxiago egon orduan eta garestiagoa da; hori badakigu nola izaten den».

Eskulan merkeegia

Gainera, kostuek ere gora egin dute, beste produktu askotan bezala, eta azken hilabeteetan olioak izan duen garestitze itzelaren atzean bada beste faktore bat, sarritan isilean egon dena: eskulana lortzeko arazoak izan dituzte ekoizle askok. Zergatik, ordea? Graciarena da erantzuna: «Soldata apalegiak eman dituzte urte askoan: abusua egon da. Orain, laguntza batzuk bukatu dira, eta komeriak daude. Ez dugu gezurrik esan behar: negozioak soldata apaletan izaten du oinarria gehiegitan, eta hori bukatzen ari zaie askori».

La Majan goi kalitatezko oliba olioaren aldeko apustua egin zuten orain urte batzuk Mendabiako Gracia anaiek. Alfar arbekina da beren olio gourmet-a. «Gure produkzioa Hego Euskal Herrian saltzen dugu neurri handi batean, baina gehiena esportatzeko da». Ekoizten duten olioaren %70 kanpo salmentarako dela dio enpresariak: «Gure bezeroek olio gutxi nahi dute, baina bikaina, hotzean baliatzeko. Ez zaie axola gehiago pagatzea bikaina bada. Olioa berotzen bada, zailagoa da aldeak bereiztea kalitatean».

Bingen Zupiria Eusko Jaurlaritzako bozeramaileak azaldu duenez, dokumentua berregingo dute ekarpen berri horiek guztiak bilduz; ondoren, Teresa Ribera Espainiako Gobernuko presidenteordeari bidaliko diote.

Nafarroako Volkswagen lantegiak bere produkzioa geldituko du irailaren 2an, piezen faltaren ondorioz. Lantegiko zuzendaritzak jakinarazi du egoerak “ezegonkor” jarraitzen duela, eta ondorioz, “amaitu gabeko autoak” egin dituztela.

Greba eguna Nafarroako kiroldegietan. Hainbat kiroldegi itxita egongo dira egun osoan zehar. Sindikatuek salatu dute patronalak proposatutako soldata igoera ez dela nahikoa bertan lan egiten duten 2.000 pertsonentzako.

Japonia da bonbardaketa nuklearren biktima izan den herrialde bakarra, eta Japonian gertatu zen, duela 11 urte, mendeko hondamendi nuklearrik handiena. Hala ere, Ukrainako gerrak eragindako krisia eta energia baliabideen eskasia larriagoak dira Fukushima eta Tokioren traumak baino: Tokiok, ingudearen eta mailuaren artean egonik, energia nuklearraren alde egin du berriro, baina segurtasuna indartuta.

«Errusiak Ukraina inbaditu izanak izugarri eraldatu du munduko panorama energetikoa», eta, beraz, «Japoniak aintzat hartu behar ditu krisi egoera posible guztiak». Hitz horien bidez adierazi zuen Japoniako lehen ministro Fumio Kishidak, joan den asteazkenean, belaunaldi berriko zentral nuklearrak garatu eta eraikiko dituztela, 180 graduko bira behin betikoa emanik energia hornidurarako estrategiari. Iragarpen polemiko horrek mugarri bat ezarri du herrialde horren ekonomia eta energia politiketan, 2011n Fukushiman izandako hondamendiak dozenaka erreaktore nuklear geldiaraztea eta erretiratzea eragin baitzuen, segurtasun kontuak zirela bide.

Zentral berrien eskaera

Lehen ministroak adierazi zuenez, «berriro ere lanean diharduten hamar erreaktoreen jarduera segurtatzeaz gain, gobernuak behar den guztia egingo du gainerakoak berrabiarazteko, egiaztatuta baitago seguruak direla». Kishidak bideokonferentziaz eta etxetik parte hartu zuen bileran, aste hasieran positibo eman baitzuen COVID-19an, eta hau ere eskatu zuen, irmo: «Belaunaldi berriko erreaktore nuklearrak egitea, segurtasun mekanismo berriz hornituak». Japoniako lehen ministroak gobernuko arduradun exekutiboei eskatu zien, hain zuzen, gai horren inguruan «erabaki jakin batzuk hartzea urte amaierarako», bai eta zenbait komunikazio egitasmo lantzea ere, jakiteko «nola ulertarazi herritarrei» energia jasangarriari eta energia nuklearrari buruzko kontuak.

Paradigma aldaketa horrek helburu bat du azkenean: mundua energia krisi betean den honetan, Japoniari laguntzea bere energia mendekotasun handia murrizten, eta, hala, ahaleginak egitea sare elektrikoaren tentsioak eragozteko, sare hori kolapsatzeko zorian egon baita uda honetan, argindarra eteteko abisuak emateraino, Txinan gertatu bezala. Japoniaren helburua zera da, energia fosilen eredua bertan behera uztea eta klima neutraltasuna erdiestea 2050erako, eta hilabeteotan dezente mugatu zaio energia hornidura, Errusiako indarrak Ukrainan sartu zirenez geroztik.

Herrialdeak energia gabeziari aurre egin behar dionez, herritarrek pixkanaka aldatu egin dute gai horren inguruan duten jarrera, batez ere Ukrainako gerra hasi zenetik. Jiji Press albiste agentziak ikerlan bat egin berri du uztailaren amaieran gai horri buruzko iritzia aztertzeko, eta, hor erakutsi dutenez, inkestatuen %50 herrialdeko erreaktore nuklear ez-aktiboak berriz abiaraztearen alde agertu ziren. Galdeketaren arabera, japoniarren %48,4k begi onez ikusten dute erreaktore nuklearrak berriz martxan jartzea, baldin eta segurtasuna egiaztatua badute; %27,9 bakarrik agertu ziren kontra, eta gainerako %23,8k ez zuten iritzirik eman, edota adierazi zuten ez zekitela ezer gai horretaz. Duela hamarkada bat, herritarren %80 baino gehiago zeuden kontra, alegia, energia lortzearren erreaktore nuklearrak erabiltzearen kontra.

Aurrezteko deia

Joan den hilaren hasieran, Japoniako Gobernuak energia aurrezteko deia egin zuen, eta herritarrei eskatu zien itzaltzeko, besteak beste, argiak, telebista, aire girotua eta han hain ezagunak diren komunontziko jarlekuak, kolapsorik ez sortzeko sare elektrikoan. Ekaina izan zen Japonian 1875etik inoiz izan den hilabeterik beroena, eta abuztuak ere antzeko bidetik jo du; hala, operadoreek zenbait planta berrabiarazteari ekin zioten, hasieran baztertuagatik ere berriki konpontzen ibiliak baitziren; tartean dira zenbait zentral nuklear.

Kishidarentzat, bada beste arrazoi bat ere erreaktore nuklear horiek ezinbestean berrabiarazteko: Errusiako presidente Vladimir Putinek dekretu bat promulgatu berri du, konpainia bat sor dadin eta hark bere gain har ditzan Sakhalin-2 gas proiektu erraldoiaren eskubideak eta betebeharrak; horrek eragotzi egingo die atzerritarrei gasbidearen proiektu horretan parte hartzea, baina Japoniak dirutza bat jarria du gasbide horretan.

Shakhalin da Japoniatik gertuen dagoen gasbidea, kanalizazio bidez iristeko bi egun baino gutxiago behar duena; ezin erosoagoa, kontuan izanik AEBetatik eginiko inportazioek hilabete inguru behar dutela. Gasbide horren bitartez iristen dira Japoniara gas natural likidotuaren inportazio guztien %9; Txinaren ondoren, Japonia da munduko gas inportatzailerik handienetan bigarrena. Japoniako Mitsubishi eta Mitsui konpainiek, elkarren artean, Sakhalin-2 proiektuaren %22,5 inguru dute; proiektu horren bitartez, Japoniara bideratu nahi zuten ekoizpenaren erdia, baina litekeena da Putinen nazionalizazio ezkutuko horrek arriskuan jartzea bi konpainiak, eta ataka gaitzean jartzea sortaldeko herrialdea.

Apustua

G7ko gainerako herrialdeek kritikatu egin zuten Kishida, jarrera epela izan zuelako Putini eta Ukrainako gerraren ondorioz jarritako zigorrei dagokienez, eta Kishidak eten egin behar izan zituen Errusiatik eginiko ikatz inportazioak, baina ez zuen txintik ere esan gasari buruz, Mitsubishik eta Mitsuik inbertsio handiak eginak baitzituzten, eta ezin baitzion berehalakoan utzi Errusiako gasaren mendeko izateari. Eta nahiz eta Tokiok aurrerabide handiak egin energia berriztagarrietan, gobernuko arduradunek diote zentral nuklearrak berrabiarazi besterik ezin dela egin.

Joan den hamarkadan, Shinzo Abe lehen ministroak apustu bat egin zuen energia iturriak dibertsifikatzearen alde —eta Errusia auzoarekiko harremana handitu eta estutzearen alde, Alemaniako kantziler ohi Angela Merkelek ere egin bezala—, baina apustuak huts egin du.

Hego Euskal Herriko industriek badakite begi guztiak gainean dituztela eta hurrengo urratsa haiek egin beharko dutela, Europako Batasunak energia kontsumoa murrizteko beharra ezartzen badu. Espainiako Gobernuak irailean bidaliko du bere plana Bruselara, eta oraindik ez dakite zer neurri jasoko diren hor. Halere, ez dute errazionamendurik espero, ezta lantegiek jarduna eten behar izatea ere, ez behintzat administrazioek behartuta. Hala ere, egoera «kezkagarria» dela diote, energien prezioen gorakadak ez duelako etenik. Uste dute energiaren merkatuak «erreforma sakon bat» behar duela, eta azpimarratu dute Bruselak hor jarri beharko lituzkeela indarrak.

Hego Euskal Herrian industriak kontsumitzen du energia gehiena (guztizkoaren %35) eta gas gehiena (%43). Argindar kontsumo handia duten enpresa ugari daude: siderurgiakoak, esaterako. Eta gas asko behar dutenak ere bai: sektore kimikokoak, galdategiak eta papergintzakoak, besteak beste. Azaldu dutenez, energia aurrezteko inbertsio ugari egin dituzte azken hamarkadan, ingurumen araudietara egokitzeko, karbono isurien alorrean nagusiki. Adibidez, Hego Euskal Herriko altzairutegi guztiak elektrikoak dira gaur egun.

Horrek guztiak eragin nabarmena izan du: 2010etik 2020ra Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako industriak %37 murriztu du energia kontsumoa. Azken urtean, berriz, produkzioa gutxituz egin diote aurre prezioen neurrigabeko igoerari. Hala, urteko lehen seihilekoan, industriaren argindar kontsumoak %6,3 egin du behera, eta %5,3 gasarenak, Energiaren Euskal Erakundearen arabera.

Arriskuak

Orain, zail ikusten dute neurri horretako beste ahalegin bat egitea. Ohartarazi dute «oraintxe bertan eta kolpez» beste murrizketa handi bat egiteak «ondorio larriak» sor ditzakeela. «Produkzioa are gehiago gutxitu beharko genuke, eta horrek eragina izango luke, adibidez, gure produktuen prezioetan: garestiago saldu beharko genuke, eta horrek, besteak beste, joera inflazionista indartuko luke», azaldu dio BERRIAri Luis Blanco-Urgoitik, AVEQ kimika sektoreko enpresen elkarteko idazkari nagusiak.

Horrekin batera, ohartarazi du enpleguan ere eragina izango lukeela halako neurri batek. «Ondorio ekonomikoak eta sozialak larriak izan daitezke. Egia da guk ospitale batek baino arrisku handiagoa dugula administrazioen aldetik gelditzeko agindua jasotzeko, baina hori oso ondo neurtu beharko litzatekeen erabakia da».

Sektoreak ez du askorik espero Madrilek Bruselara bidaliko duen planaren inguruan. Hala dio Blanco-Urgoitik: «Proposamena industriari betebehar gehiago jartzea bada, ez zaizkit gehiago bururatzen. Enpresak aspalditik ari dira energia aurrezten, handiak bereziki, Europako araudiek behartuta eta egungo testuinguruan badakitelako energetikoki eraginkorrak izan ezean oso denbora gutxian ixtera behartuta egongo direla».

Berdin pentsatzen dute siderurgian. «Azken hamarkadan izugarri jaitsi dugu energia kontsumoa, teknologia eraginkorragoetan inbertsio handiak egin ditugulako. Adibidez, iaz aurreko urtean baino energia gutxiago erabilita %27 gehiago produzitu genuen», azaldu du Asier San Millan Siderex Hego Euskal Herriko altzairu klusterreko zuzendariak. Hark ere ez du geldialdirik aurreikusten, eta azpimarratu du agintari politikoekin izan dituzten elkarrizketetan ez dela aukera hori mahai gainean jarri.

San Millanen arabera, oro har «egoera onean» dago sektorea: aurten %50 igo da esportazioen fakturazioa, baina ohartarazi du bolumenak eta irabaziak «izugarri» txikitu dituztela, lehengaien garestitzeagatik eta kostu energetikoengatik, eta tarte handirik ez dagoela gehiago murrizteko. Antzera dabiltza gainerako industria gehienak ere.

Erabaki mugatuak

Gasa erabiltzen dutenen artean, azpisektore batzuk salbuetsi ditu Bruselak energia aurrezteko planetik: hori da petrolio findegien kasua —Muskizeko (Bizkaia) Petronor, adibidez—. Ez, ordea, autogintzarako eta makina-erremintarako plastikoak ekoizten dituzten enpresak, botiletarako eta teknologia berriztagarrietarako beira produzitzen dutenak, galdategiak eta pintura ekoizleak, besteak beste. Blanco-Urgoitik nabarmendu duenez, haiek daude okerren, gasa eta argindarra erabiltzen dutelako; ohartarazi du azken urtean energia aurrezteko egin dituzten planak «egun batetik bestera zaharkituak» geratu direla eta «muga-mugan» daudela.

Espainiako Gobernuak orain arte hartu dituen erabakiei buruz, azpimarratu du ez dutela askorako balio izan; argindarra sortzeko erabiltzen den gasaren prezioari muga jartzea, esaterako: «Eragin mugatua izan du. Hasieran, itxaropenez hartu genuen erabakia. Ikaratuta geunden, eta neurriak lasaitasun puntu bat eman zigun. Dena den, lehengora itzuli gara berriro».

San Millanentzat ere iberiar salbuespena deiturikoa ez da nahikoa izan. Aitortu du, halere, inguruko beste herrialde batzuetan baino merkeago ordaintzen ari direla elektrizitatea, eta horrek «abantaila txiki» bat eman diela. Dena den, hark argi du: gasaren prezioa argindarrarenetik banandu behar da, eta hori Bruselak soilik egin dezake.

Horiek hala, energia merkatuan «erreforma sakon bat» behar dela uste dute bai Blanco-Urgoitik, bai San Millanek, eta hor Bruselak duela giltza. «Europako Batasunak ingurumen politikak garatu ditu azken urteetan, baina ez politika energetikoak. Horren adibide da ez duela ezer egin Errusiako gasarekiko mendekotasun handiari aurre egiteko, gasbideetan-eta inbertituz, eta horren ondorioak pairatzen ari gara gaur egun», salatu du Blanco-Urgoitik.

Jaurlaritzaren plana

Eusko Jaurlaritzaren Ekonomiaren Garapenerako Saila ere prestatzen ari da bere plana, Madrilek Bruselara bidaliko duenean kontuan har dezan. Dena den, sektoreak zalantzak agertu ditu. «Jaurlaritzak eragiteko tarte oso txikia dauka, eta aurrekontu gaitasun eskasa. Gainera, arazoa globala da», adierazi du Blanco-Urgoitik. «Planean diru laguntzak-eta aurreikusten dira, baina gu ez gara dirua eskatzen ari. Guk prezio egonkor eta lehiakorrak nahi ditugu, eta horretan ezer gutxi egin dezake Jaurlaritzak», gaineratu du San Millanek.

Duela bi aste aurkeztutako zirriborroan, Jaurlaritzak energia berriztagarrietan jarri zuen arreta. Blanco-Urgoitiren eta San Millanen iritzian, «ongi» dago bide hori bultzatzea, baina nabarmendu dute gaur-gaurkoz ez dagoela nahikoa produkziorik industria sektorea hornitzeko; gogorarazi dute teknologia batzuk —hidrogenoarena, kasurako— erabat garatu gabe daudela oraindik eta egungo egoerak «urgentziazko konponbideak» eskatzen dituela.

Jaurlaritzak beste proposamen bat ere jasotzen du bere planean: hornidura arazoak izatekotan, energia asko kontsumitzen duten enpresek konpentsazio ekonomikoak jasotzea, borondatez jarduera etenez gero. Blanco-Urgoitik ez du aukera hori baztertzen, enpresa txiki eta ertainentzat bereziki, baina uste du hori energia kontratuetan islatu beharko litzatekeela. «Enpresa batzuentzat irtenbide interesgarria izan daiteke produkzioa etetea tarifa merkeago batzuen truke».

Langile autonomoentzako kuota sistema berria onartu du Kongresuak. EAJk dekretuaren alde bozkatu du. EH Bilduk, ostera, abstentzioaren alde egin du, legeak beren kontura ari diren langileen “egiturazko beste hainbat arazo” konponduko ez dituela ohartarazita.

Arotz bat larri zauritu da Caparroson izandako lan istripu batean. Langilea helikopteroz eraman dute Nafarroako Unibertsitate Ospitalera, polikontusio larriekin.

Gasolioa % 0,55 garestitu da eta litroak 1,816 euro balio du batez beste. Gasolinak zortzi astez jarraian egin du behera eta % 16,61eko jaitsiera izan du guztira, 1,786 eurotan kokatuz, apiriletik izandako mailarik baxuena.