ELAk zehaztu du Gipuzkoako datuekin bakarrik egin ahal izan duela txostena, Bizkaiko, Arabako eta Nafarroako ogasunek ukatu egin dietelako informazioa. Bildu Gipuzkoako Aldundiko agintean egon zenetik argitaratzen dira datu horiek. Horien arabera, 2020an Gipuzkoan 25.898 euro izan zen batez besteko soldata gordina, edo, beste galbahe bat eginda, 1.442 euro garbiko hamalau ordainketa. Mediana edo soldata ohikoena, berriz, 22.799 euro gordinekoa izan zen, 1.313 euro garbi hilean. Nabarmentzekoa da halaber, salbuespenak salbuespen, Gipuzkoako lan baldintzak Hego Euskal Herriko onenak izan ohi direla.
2008an, batez besteko soldata gordina 23.950 euro zen; beraz, 2020ra arteko tarte horretan %8,1 igo zen. KPIaren bilakaera, berriz, %12,3koa izan zen. Bi datuen bilakaera alderatuta, 4,2 punturen aldea dago, eta %3,8ko pobretzea. Eta zenbat da galera hori dirutan? Bada, 13.698 euro guztira, 1.164 euro urtero batez beste.
Pobretzeak, baina, ez die berdin eragiten maila ekonomiko guztiei. Txostenaren arabera, gizartean gehien irabazten duen hamarrenak soldata guztien %27,3 pilatu zuen 2020an; gutxien irabazten duen hamarrenak, berriz, %0,5 —aldundiak dezilka ematen ditu datuak—. Alegia, lehen dezilak azkenekoak baino 50,9 aldiz gehiago irabazi zuen. 2008an, ratio hori 38,9 zen.
Eta zergatik joera hori? Bada, soldata maila bakoitzaren bilakaera oso ezberdina izan delako. Gehien irabazten duen dezilaren soldatak %13,2 igo ziren tarte horretan, eta bigarren dezilekoenak, %12,3. Hortik beherako guztiei KPIaren azpitik eguneratu zitzaien soldata. Datu lazgarrienak, dena den, soldata apalena duten azken lau deziletan dauden. Hamabi urte horietan, %4,2, %6,1, %7,5 eta %9,6 egin zuten behera, hurrenez hurren. ELAren ikerlarien arabera, «biztanleria horrek 2008an baino soldata nominal txikiagoa izan zuen 2020an».
Pobretzeak ez die berdin eragiten maila ekonomiko guztiei, eta aldeak daude sexuaren, adinaren eta migratzaile edo ez-migratzaile izatearen arabera ere. Esaterako, soldata arrakala %23,3 izan zen Gipuzkoan 2020an. 2008an, %28,2 zen, baina nabarmendu behar da azken hamar urteetan bilakaera txikia izan duela (2004an %24,3 zen).
Migratzaile eta ez-migratzaileen soldaten arteko arrakala, berriz, %47,7 da. Migraturiko langileek 14.033 euroko soldata zuten batez beste. Adinari dagokionez, 56-65 urte arteko langileek 31.024 euro irabazi zituzten batez beste; 26-35 urte artekoek, berriz, 21.781. Maila apalenean daude 19-25 urte artekoak: 8.570 euro.
«KPIaren defentsa»
Mitxel Lakuntza ELAko idazkari nagusiak «pobretzearen aldeko erasoaldi» baten barruan kokatu du bilakaera, eta enpresariak eta erakunde publikoak jo ditu arduraduntzat: «2008ko krisia pasatzean, hazkunde ekonomikoarekin batera soldatak igoko zituztela esan zuten, baina agerikoa da gezurra zela». Are gehiago, zehaztu du urte horietan produktibitate erreala %8,1 igo zela, %3,8ko soldata galeraren oso goitik. Haren iritziz, joera eteteko modu bakarra soldatak KPIaren arabera igotzea da, urteetan atzeratu gabe: «KPIa ez igotzea enpresarien mozkinen hazkundearen alde egitea da».
Duela zazpi urte Maryse Cachenauten segida hartu zuen Iñaki Berhokorigoinek (Gamarte, 1979) Lurrama elkarteko lehendakaritzan. Aitzinekoak bezainbat egitea aurreikusi zuen. Epea baino gehiago, uzteko momentu ona hautatu behar dela dio: “Utzi behar da segida sendi delarik, eta hor badaiteke segidarik”. Iazko Lurrama berezia izan zen, Arbonako lur okupatuetan egin baitzen, hango borrokari bururapena emateko. Heldu diren azaroaren 10ean, 11n eta 12an, lehen bezala, Miarritzeko Irati gelan eginen da.
Iaz, pandemiako baldintzen pean, laborantza lurren defentsan Arbonan egin zen Lurrama. Aurten, egoera normaltzearekin Miarritzera itzuliko da. Zer funtzio ikusten diozu Lurramari, gaur egun?
Hastapeneko eta betiko funtzioa atxikitzen du: kostaldeko eta barnealdeko bi munduen elkartzea. Batak bestea hezten eta hazten baitu. Gero, nahitaez Euskal Herriko Laborantza Ganbera da horren gibelean, Arrapitz sareko beste hainbat elkarterekin partaidetzan; beraz, urte guzian egiten den lanaren erakustazoka da. Hautetsiei begira, gaiaren mantentzea ere bada. Eta momentu goxo baten pasatzea besta eta lagun giroan. Badira kritikatzen dutenak, baizik eta bestak sobera leku hartu duela, eta ez ote duen Lurramak bere izatetik galtzen.
Bizkitartean, Biarritzerat itzuliko zinetela argi zenuten?
Iazkoa, Arbonako borrokari sostengua emateko antolatua zen, eta Miarritzen normalki egiteko baldintzak ez ziren beteak pandemia zela eta. Nik ere maitatu dut Arbonako esperientzia; bazen halako desobedientzia eta erradikaltasun aire hori, baina Lurrama Miarritzeko Iratin egiteak hunkitzen du publiko zabal bat, BABen bizi dena eta ez dena batere euskal munduan nahasten.
Zergatik hautatu duzue bortuaren gaia, orain?
Egia da. Zergatik orain, eta ez lehenago, jakinez mendialdean bizi garela? Normalki, Jura eskualdea jin beharra zen 2020an, baina ezeztatu zen pandemiagatik. Halere, hango delegazio polit bat jinen da. Aurtengo, hurbilago diren Pirinioetako beste laborari batzuekin egin dugu lotura eta mendiaren gaia atxiki. Ari ginen ere gerla garai hauetan, klima aldaketako giroan, arintasun pixka bat ekartzen duela.
Zer erran nahi duzue mendiari buruz?
Gai horrek laborari mundua hunkitzen du, baita hiriko jendea ere. Nahitaez, erabiltzaile diferenteak badira mendian. Eztabaida bada, jada: norena da mendia? Norentzat? Zer beharrentzat? Eta mendia hemengo laborantzaren oinarrian da. Bortua edo mendixkak frankok erabiltzen dituzte. Gero, eztabaidak izanen dira otso eta hartzarekiko elkarbizitzaz, historiaurreko mendiaz. Sentsibleak zaizkigun gai batzuez solastatzeko aukera ematea bada helburua.
Diru prima iturri ere izan daiteke bortua laborarientzat?
Egia da zenbaitek hori dutela motibazioa, eta hori kaltegarri da laborantzarendako. Sosak ez du bakarrik alde onik. Batzuek usaiak eta izatea galduko dituzte diru gehiagoren ukaiteko, eta hor zure izatea da aldatzen, eta harekin laborantza. Laguntzak izan daitezen nekezian direnentzat, beharrezkoa da. Baina inportantea da mendia zintzoki erabiltzea: etxaldearentzat lagungarri izateko, kanpoan eginahala bazka guti erosteko, mendia garbirik atxikitzeko. Erakutsiko da hemen praktika diferenteak ere badirela, bortuan lan nekea galdegiten duten guneak badirela eta araberako laguntzak behar direla. Beti, neurria eta oreka zainduz.
Turismo sailak mendiarekin dituen egitasmoek zer heinetaraino baldintza dezakete bortuaren geroa?
Turismoa lurralde guzira hedatu nahi da urte guzian. Bizikleta zirkuituak egiten dituzte eta istorio. Ez dakit zenbateraino arrisku bat den. Gauzak neurrian eta lekuko erabiltzaileen errespetuan egin behar dira. Gero, laborariak behar gara nonbrean izan mendiguneetan bizia zaintzeko; bestela, gure jendetza ttipituz, eremua utziko da, eta beste erabiltzaile batzuek erabiliko dute, arrazoiarekin. Laborariak bizi diren eremu bat baldin bada, masa turismoak gehiago kontuan hartu beharko gaitu. Desertua baldin bada, ez dute nehor trabatuko. Baina, bestalde, laborariek ezin dituzte kanpokoak errefusatu.
Etxalde anitzen segida ez delarik bermatua, laborari kopurua ttipituz doa alta?
Alimaleko desafioa da; hamarkada honetan berean. Lurrama ez dela aski engaiatua kritika egiten dutenei pentsatuz, ari nintzen: laborantzan engaiatzea funtsezko engaiamendua dela. Lurralde batean kokatzen zara, luzerat zure ideiak garatzen ahal dituzu, kalitatezko janaria ekoizten ahal duzu, lurra landu, iraunarazi, haziak bildu eta arralandatu. Laborariak behar ditugu, eta atzematen dut ez dela aski jende engaiatzeko prest. Plazer nuke etxalde bat libratzen den aldi oro balira hamar hautagai, eta, orotarik, biga seriosak izan daitezen, hor kokatzeko prest.
Lurrerat itzultzeko gutizia erakusten duen olde berri horretatik?
Balitz mugimendu bat jendea lurrerat berriz jinarazteko, jende frankok laborantza gustukoa lukete. Balitz nahikaria zinez laborari nonbrea emendarazteko martxatzen ahal litzateke. Baina orokorki ez da halakorik sendi laguntza sistemetan. EHLGk eta gure sareak lan bat egin dezake hautagai gehiago izateko; ofizioaren promozio bat.
