Zer ematen dio ordezkaritzak sindikatu bati?
Hauteskunde sindikalak gure zutarrietako bat dira, afiliazioarekin batera gure muina osatzen du, zer garen adierazten baitute eta langileak defenditzeko eskubidea ematen baitigute. Ezin duzu langilerik defenditu baldin eta haiek hautatu ez bazaituzte. Hau ez da hauteskunde politikoen moduko zerbait. Hemen, hauteskundeak ez dira gelditzen. Zenbat izan, hori zara; ordezkari kopuruak zehazten du zer-nolako pisua duzun langileen eskubideak negoziatzeko orduan.
Esan duzu ez duela zerikusirik politikarekin, baina hauteskundeetan zer aztertzen dute langileek: aurreko lau urteak ala sindikatu bakoitzaren kanpaina?
Bi gauzak direla esango nuke. Politikariek lehena lehenesten duten bezala, langileek botoa emango dute ikusita nola iritsi den sindikatu bakoitza haiengana. Faktoreen batura da. Aurreko lau urteetan ordezkariek eta sindikatu atalak egindako lana neurtzen dute, baita oro har nola ikusten gaituzten ere: zer mobilizazio egin dugun, zer proposatu… Azkenean mugimendu soziopolitikoak gara. CCOOn bederen hala gara. Gizartean eragin nahi dugu, eta ez soilik lan arloan.
Profil jakin bat bilatzen duzue hautagaiak proposatzean? Berritzea izango duzue helburu?
Hauteskundeetarako gure lan ildoan, bi helburu nagusi ezarri ditugu. Nahiko genuke gure lan ordezkariak etengabe berritzea, baina zaila da. Jende gaztearen eta emakumezko kideen kopurua handitzea nahi genuke. Lehian garen lau sindikatu nagusiok ahalik eta gazte eta emakume gehien izan nahi genuke gure zerrendetan.
Eta zein da beste helburua?
Lehen indarra izan nahi dugu Nafarroan. Parez pare gabiltza UGTrekin. Egunaren arabera, hamabost ordezkarirena da aldea, hamarrekoa… Uste dut aurreko lau urteetan lan ona egin dugula eta lehen indar sindikala izan gaitezkeela 2024ko urtarrilaren 1ean.
Historikoki, UGT izan da lehen sindikatua Nafarroan, baina atzerantz egin du azken urteetan. UGTri aurre hartzea da orduan xedea?
Bai, eta posizio hori sendotzea. Egia da lau sindikatu nagusien arteko aldea oso txikia dela. Gaur-gaurkoz, LABek %17,25 du, UGTk %24,52, guk %24,19 eta ELAk %23,05. Zazpi punturen aldea baizik ez da lau sindikatuen artean, eta hautatu beharreko ordezkarien lehia basatia izango da. Guk 825 ordezkari ditugu jokoan, eta 1.565 ditugu egun; UGTk 839 ditu lehian, ELAk 737 eta LABek 634.
Baduzu alboko helbururik? Sektoreren bat, enpresa jakin bat…
Sektore batzuk oso prekarizatuta daude, eta legez ere oso zail egiten da sindikatuek ordezkaritza izatea. Eremu horretan sartu nahi dugu. Langile oso gazteengana heldu nahi dugu, teknologia berrien arloan, rider-en artean. Lehen aldiz, ordezkari bat lortu dugu enpresa horietako batean, Glovon. Prekaritate handiko sektoreetan, ez dago sindikatuetan izena emateko kulturarik. Gazteek ikusi behar dute eraginkorra dela.
UGTrekin batera aritzen zarete askotan. Nola uztartzen da lehia batasunarekin? Gauza bera zaretela pentsatzeko arriskua ote dago?
Ez dut uste arazo bat denik; bestela, ez ginateke handituko. Ez dakit arazo bat den UGTrentzat. Langile talde batzuk beharbada ez gaituzte bereizten, baina gauza bera gerta daiteke ELArekin eta LABekin. Sindikalismoan bizitza osoa daramadanez, badakit biak erabat desberdinak direla, nahiz eta gauza askotan bat egin. CCOO eta UGTrekin, berdin. Lantoki batzuetan, gainera, egoera bestelakoa da. Gerta daiteke lantokiren batean ELArekin harreman hobea izatea, edo LABekin… Askotan, sindikatuen arteko lehia komunikabideen kontua da, gure egunerokoa baino gehiago. Lau sindikatuok langileen eskubideak hobetu nahi ditugu, eta, gero, baliteke bat ez etortzea helburu soziopolitiko batzuetan. Ez dut uste gure arteko lehia askotan erakusten den bezain garratza denik.
ELA eta LAB asko handitu dira Nafarroan azken urteetan. Konfrontazioan oinarritutako sindikalismoa egitearen ondorio da?
Ez dakit. ELAk apustu irmoa egin du Nafarroan ordezkari gehien duen sindikatua izateko, eta pertsona eta bitarteko asko erabiltzen ari da. Dena den, ELA ez da hainbeste handitu, duela lau urteko antzeko ehunekotan baitago; LAB, aldiz, bai. Izan daiteke sindikatuek ordezkaririk ez duten sektoreetan bilatu duelako. Administrazio publikoan, gainera, badu espazioa.
ELAk lehen indar izateko xedea du. Mehatxu bat da?
Ez. Lehen indar izateko lehia dugu gure artean, baina, 2023ko abenduaren 31n ez bagara lehen indarra, agian zerbait gaizki egin dugu, eta gogoeta egin behar da. ELAk ahal duen guztia egingo du helburu hori lortzeko, baina gainerakook ere bai. Ez dut uste ordezkaritzaren ehunekoak hainbeste aldatuko direnik.
VWen hauteskundeak egingo dira maiatzean. Auto elektrikoaren produkzioa oraindik ez da zehaztu eta, bozen ondoren, lan ituna berritu beharko da.
Egun zazpi ordezkari ditugu. VWeko 29 ordezkariak garai honetan hautatuko dira. Afiliazioa handitu dugu lantokian eta UGTren aurretik lehen sindikatua izatea dugu xede. VWeko atal sindikalak lan kargari eta lanpostuei eusteko egindako lana baloratuko dute. VWen pareko multinazional batean, etorkizunari buruzko erabakiak ez dira hemen hartzen, baizik eta urrunago. Gure ordezkariak funtsezko lana egiten ari dira, bitartekaritza dute zuzendaritzarekin eta beste lantokiekin, eta saiatzen ari dira ziurtasunik gabeko egoera honetan eragiten.
Alor publikoan, oro har, hirugarren zarete. Zer asmo duzue?
Konbentzituta nago arlo publikoan berreskuratu egingo dugula aurreko bozetan galdutako espazioaren parte bat.
Garai bateko Alecop kooperatibaren eraikinean jarri dute teknologia gunea. Batez ere eskulana egiten zen 2.000 metro karratuko eraikin horretan: berregituratu egin dute, eta puntako teknologiaz hornitu. Milioi eta erdiko inbertsioa egin behar izan dute horretarako. Elkarlan publikoaren eta pribatuaren bidez egin dute, Eusko Jaurlaritzaren Azpitek programaren diru laguntza jaso baitu guneak. Laguntza hori jasotzen duen aurrenekoa da, hain zuzen.
Industria adimenduna
Laborategia «etorkizuneko apustua» da Ion Etxeberria Ikerlaneko zuzendari nagusiaren hitzetan. Izan ere, digitalizazio prozesuaren ondorioz, teknologia berrien inguruan gero eta beharrizan handiagoak dituzte enpresek. «Teknologia horien integrazioak ia erabat baldintzatu du industriaren lehiakortasuna. Sektorea makina eta prozesu guztietan txertatzen ari da, eta gure enpresak ere behartuta daude integrazio hori egitera».
Horri erantzun asmo dio gune berriak. Industria adimendunari beharrezko bultzada emango dioten teknologiak garatzeko aukera emango die laborategiak. Horregatik, gaitasun teknologikoak indartzea eta «talentua gaitzea» dira gune berriaren helburu nagusiak, teknologia hori industrian erabili, eta enpresek dituzten erronka teknologikoei aurre egiten laguntzeko ondoren. Hain zuzen ere, Iñigo Uzin Mondragon taldeko presidenteak azpimarratu duenez, korporazioko eta haren inguruko enpresak lehiakorrago egiten lagunduko du laborategiak.
Izan ere, teknologia digitalek ezin konta ahala aukera eskaintzen dituzte, Etxeberriak azaldu duenez. Industriaren alorrean, esaterako, makinen eta prozesuen funtzionamendua «optimizatzeko» aukera emango dute; baliagarri izango dira, halaber, igogailu edo sorgailu elektriko adimendunak sortzeko, zeinak beren burua aztertzeko eta erroreak antzemateko gai izango diren; eta baita norbanakoen nahiei aurre hartzeko gai diren kontsumo sistemak garatzeko ere. «Nahi adina ikerketa eta saiakuntza egin ahal izango ditugu industria eremu baten antzeko baldintzak dituzten instalazioetan», esan du Etxeberriak.
Langileak, urri
Enpresak eskari asko egiten ari zaizkiela azpimarratu du Ikerlaneko zuzendari nagusiak, baina adierazi du guztiei ezin erantzun daudela. «Gaur egun, Ikerlanen jardueraren %60-70 inguru teknologia digitalaren ikerketari eta garapenari lotuta dago, baina industriaren eskaria hain da handia, ze ezin iritsi baikaude. Orain, teknologia enpresetara eramatea baino erronka handiagoa zaigu lan hori egingo duten pertsona trebatuak lortzea».
Gaur egun 400 langile ditu Ikerlanek. Horietatik 100 ikasleak dira, ordea. Hain zuzen, Etxeberriak nabarmendu du «harrobia» dela unibertsitatea Ikerlanentzat: «Gurekin trebatzen dira asko, eta doktoretza tesia egiten dutenek hemen amaitzen dute gero. Horri esker, nahiko egoki erantzuten ari gara ditugun beharrei, baina erronka handia dugu oraindik».
Argindarraren prezioaren jaitsiera bi faktorek eragin dute. Alde batetik, egunotan penintsulako toki askotan izan diren haizeteek energia eolikoaren erabilera handitu dute —atzo, zenbait ordutan, eolikoek argindar guztiaren %50etik gora produzitu zuten—. Horren ondorioz, gas gutxiago erre da ziklo konbinatuko plantetan, eta horrek argindarraren prezioa jaistea eragin du.
Arrazoi nagusia, dena den, gasaren prezioak azken egunetan izan duen bilakaera da. Iberiar penintsulako gas biltegiak beteta daude —Europakoak bezala—, eta udazkena epela izaten ari da; alegia, berotzeko gasa ez da horrenbeste behar. Horrek eragin du prezioaren merkatzea. Europa osoko merkatuetan gertatzen ari den fenomeno bat da, baina bereziki deigarria da Iberiar penintsulakoan. Gaur 31,8 euroan ordainduko da megawatt-ordua; aurtengo preziorik merkeena da, eta oso urrun dago abuztu amaieran ezarri zen errekorretik— 230 eurora iritsi zen—. Europako erreferentziazko merkatuan, berriz —Herbehereetako TTFn—, 115 euroan zegoen atzo arratsaldean.
Iberiar penintsulako gas merkatuko prezioak txikiagoak dira, besteak beste, besteak baino egoera hobean dagoelako, Afrikako iparraldearekin lotzen duten gasbideengatik, eta gas likidotua jaso eta tratatzeko Europako azpiegitura gehienak hor daudelako.
Gasa 40 eurotik behera egoteak, halaber, badu beste ondorio bat. Espainiak eta Portugalek Bruselarekin adostutako Iberiar penintsulako salbuespen mekanismoa etengo dute. Horren bitartez, argindarra sortzeko erabiltzen den gasari 40 euroko prezio muga jartzeko baimena jaso zuten. Baina hori eten egingo dute, merkatuko prezioa horren azpitik dagoelako. Hala, gasa erretzen duten zentralek ez dute konpentsaziorik jasoko orain arte bezala, eta hori fakturetan nabaritu da, doikuntza hori kontsumitzaileek ordaintzen baitute.