Espainiako aurrekontuak aurrera ateratzeko ezinbesteko laguntza eman berri zion EAJk Rajoyri, hura kargutik kentzeko egun gutxi falta zirela. Egungo agertoki politikoa ulertzeko funtsezkoa izan zen aste horretan, Araba, Bizkai eta Gipuzkoarako 540 milioiren inbertsioa jaso zuten PPren gobernuaren azken aurrekontuek. Ez zen erabaki erraza izan Euzkadi Buru Batzarrarentzat, baina EAJren ordu arteko itunen estrategia aldatu beharraren tesia gailendu zen. Gurtel auziaren epaiaren irakurketak ez zuen zalantzarako tarterik utzi Rajoyren eta PPren muturreko posizioari zegokionez, eta Pedro Sanchezek Rajoyren aurkako zentsura mozioa iragarri zuenean —xake matera hurbiltzen den jokalariaren antzera—, EAJk deliberatu zuen Moncloan maizter berri bat jartzeko garaia zela.
Esan beharrik ez dago: PPk oso gaizki hartu zuen bazkidetzat jotzen zuen alderdiaren erabaki hura. Lehenik Rajoyren aurrekontuei babesa eman, eta, astebeteko tartean, Rajoy bera gobernutik bota zuen. Haren bost bozkak ezinbestekoak izan ziren azkenerako. «Balioak dituzten pertsonak zinetela uste nuen, baina huts egin dut», bota zien Rafael Hernando PPren orduko Kongresuko bozeramaileak EAJko diputatuei.
Aldaketa hura Moncloan
Esan daiteke EAJk eraman zuela Pedro Sanchez Moncloara, edo ez zuela eragotzi Sanchez Moncloara iristea, Rajoyren aurka egin zuten gainontzeko talde parlamentarioekin batera bozkatu baitzuen. PPren azken esperantza zen Ortuzarren alderdia; izan ere, zentsura mozioaren aldeko gainontzeko bozkak jakinak ziren aurretik. Alferrik gertatu zen PPrentzat, eta, ordutik, bien arteko harremana izotzez beteriko bideetan baino ez da garatu. Aste honetan, Alberto Nuñez Feijooren Andoni Ortuzarren arteko bilkurak aldatu egin du egoera hori, nahiz eta ez dagoen haren argazkirik.
PPko presidentearen ekimenez, alderdi bien buruek bilera bat egin zuten herenegun, eta Koldo Mediavilla EBBko Harreman Instituzionalerako idazkariak esan du batzarrak «adeitasun politikoaren itzulera» lortu duela: «Harreman adeitsu horrek ez zuen inoiz ere hautsi behar». EAJ eta PP bidea lurmentzen hasi dira, beraz, 2018ko maiatzetik izotz geruza batek estali ondoren. Horrek ez du esan nahi bide horretan ez daudenik traba eta oztopo handiak ahalezko aliantzak egin daitezen atzera alderdi bien artean, 2018ko Gurtel lurrikararen aurretik egin zituzten moduan.
Edonola ere, Mediavillak uxatu egin nahi izan ditu Feijooren eta Ortuzarren arteko batzarrak piztu ditzakeen errezeloak: «PPk ez du EAJn bazkide bat aurkituko eremu autonomikoa ukatzen duen bitartean». Herenegungo bileraren helburua izan da alderdien arteko harremana «normaltasunera» itzultzea, haren arabera; baina, aldi berean, Mediavillak ez dio bidea erabat itxi etorkizunari begira alderdi biak bazkide izateko abaguneari, zehazki Espainiako Gorteetarako hauteskundeen ondoren zabal daitezkeen aukera berriei dagokienez. EAJk ipintzen duen lehen marra gorria aipatu baizik ez du egin.
«Apartekoa dena da bi alderdi egotea bata besteari bizkarra emanda», esan du Mediavillak, baina garbi utzita PPk zentralismoan jarraitzen duen bitartean ez duela bazkide gisa izango alderdi jeltzalea. Alegia, EAJ ez da prestatzen ari etorkizun desberdin baterako, Mediavillaren arabera: «Batzuek aparteko izaera bat eman diote bilerari, hura etorkizunarekin lotuz, nahiz eta hori ez den inondik ere horrela». Dena den, EBBko kideak uste du hala EAJk nola PPk «gobernatzeko bokazioa» dutela, eta apartekotzat jo du «komunikaziorik ez egotea» horien artean. Zehaztu du PPk hautsi zuela harreman hori, gainera, Rajoyren aurkako zentsura mozioaren harira. «Ez zuen ulertu bakoitzaren posizioa zein zen».
«Normaltasuna» ahoskatzearekin batera, Mediavillak garrantzia kendu dio bilerari, alderdi biek izan dezaketen hurbilketari dagokionez. «Ezta hurrik eman ere»; alegia, harentzat, gezurra da EAJ PPren posizioetara hurbiltzen hasi dela. «Bileran zerbait argi geratu bada, zera izan da: oso alde handiak daudela alderdi bien artean».
Eta non kokatzen du Mediavillak lehen arrakala handia? Eremu autonomikoan: «PP zentralismoaren bila doan bitartean, ez du EAJn aliantza bat edo etorkizunerako bazkide bat aurkituko».
Batzordeak iragarri du proposamena onartuz gero muga bat ezarriko zaiela eragiketa bakoitzarengatik bankuak kobratu ahal izango dituen komisioei. Aitzitik, ordainketa egin aurretik bankuko kontuaren zenbakia eta onuradun zenbakia bat datozela egiaztatu beharko dute hornitzaileek, akatsen edo iruzurren bat saihesteko.
Erabakirik hartu baino lehen, proposamenaren xehetasunak Europako Parlamentuaren eta Europako Batasunaren artean eztabaidatuko dituzte.
Noiz hasi zineten adimen artifizialaren erabileraren inguruan hausnartzen?
Duela bi urte inguru hasi ginen lehen kontaktuak izaten LKS eta KEVO. Beraiek aurretik ezagutzen zituzten AEBetako teknologia batzuk aurkeztu zizkiguten, eta hortik aurrera hasi ginen elkarlanean: hitz egiten, galderak egiten, erantzuten, eta berriro galderak egiten, erantzuten eta abarretan. Gero, bi hilabeteko hausnarketa prozesu bat egin genuen, aurrera egitea erabaki genuen arte. Hala, hutsetik hasi ginen zerbait hori sortzen: hemen erabil dezakeguna eta beste eredu batzuk kopiatu gabe.
Zoritxarrez, gazteleraz soilik hasi dugu prozesua. Euskaraz abiatuko dugun? Ez dakit, baina nahiko nuke. Baina egia da prozesu hau guztia inongo laguntzarik gabe egin dugula, bi enpresok egin baitugu inbertsio guztia.
Pentsatu al duzue horretan ere aurrera egitea?
Gustatuko litzaidake teknologia hau euskaraz ere garatu eta erabili ahal izatea. Orain, adibidez, Irizar enpresa 200 langile inguru kontratatzeko asmotan ari da, eta, zorionez, hautagai gehienek euskara dute lehen hizkuntza. Hori dela eta, haiekin ezin dugu tresna hau erabili. Hautagai horiei ezin diegu eskatu elkarrizketa gazteleraz egiteko. Izan ere, ama hizkuntza ez duten heinean, ez daude berdintasun egoera batean. Beraz, euskaraz egiten jarraituko dugu, era klasiko batean.
Zer fasetan dago proiektua?
2.0 fasean gaude, adimen artifizialaren bidez lortzen ditugun datuak eta emaitzak elkarrizketaren ostean jasotzen baititugu. 3.0 fasea izango da hurrengoa, erdiko aurrerapausoa. Orduan, elkarrizketan zehar adimen artifizialak nahikoa hitz kopuru duenetik beretik emaitzak jasoko genituzke, eta horrek aukera emango liguke elkarrizketa berriro bideratzeko edo galdera berriak egiteko.
4.0 izango da azken fasea, adimen artifizialak audioa eta bideoa interpretatuko lituzkeen unea. Hasieratik grabatu genituen elkarrizketa guztiak, eta horiek erabili ahal izango ditugu modeloa garatu ahal izateko. Ikusi behar dugu ea gai garen komunikazio ez-hitzezkoan eta ahotsaren tonalitatean elkarrizketatuaren izaera ezaugarriak detektatzeko.
Zertan oinarritzen da garatu duzuen tresna?
Hipotesi lexikoa dago honen atzean. Hipotesi horrek argudiatzen du gure izaera ere islatzen dugula adierazteko erabiltzen ditugun hitzen eta sintaxiaren bitartez; hau da, esaldiak eraikitzeko dugun moduaren arabera. Analisi hori era azkar batean egin ahal izatea ahalbidetzen digu analisi konputazionalak. Horrez gain, sistema bera ikasten doa denborarekin.
Hala ere, diozuenez, tresnak ez du giza baliabideetako langileen lana ordezkatuko.
Argi eta garbi; gure helburua ez da hautaketa robot batek egitea, ez zaigulako etikoa iruditzen pertsona baten inguruko erabakiak robot batek hartzea. Iruditzen zaigu beti egon behar dela ikuspegi humano bat.
Tresna honek egiten duena da lagundu, giza baliabideetako langileek izan ditzaketen aurreiritziak neutralizatzen. Adimen artifizialak ez daki aurrean dagoena zuria, beltza, emakumezkoa, gizonezkoa, altua edo baxua den, edo piercing bat duen edo ez.
Pertsona batzuentzat gogorra izan daiteke jakitea adimen artifizial bat haien hizkera aztertzen ari dela.
Bai, azken finean, giza jarrera delako ezezaguna zaigun guztiaren aurrean alarmak piztea, eta mamu asko eraikitzen ditugu gure buruan. Horregatik uste dugu garrantzitsua dela ekuazio honetatik pertsonaren erabakia ez desagerraraztea. Ez esatea: «Robot batek elkarrizketatuko zaitu, eta hark erabakiko du aurrera zoazen ala ez». Ez. Mezua hau da: «Pertsona bat egongo da zurekin, eta pertsona horrek lagungarri izango du tresna bat zuri buruz izan ditzakeen aurreiritziak neutralizatzeko».
Hautagaiak badu eskubidea tresna horren erabilerari uko egiteko?
Bai, noski. Baina enpresa batek esaten badu «guk nahi duguna da prozesu hau objektibatzea, eta adimen artifiziala erabili», eta hautagaiak esaten badu, «ba, nik ez dut nahi», esango du enpresak: «Oso ondo, ba, zoaz beste toki batera nahi baduzu, baina hemen erabaki dugu hau erabiltzea». Erakundeak erabakiko du hautaketa prozesu hori nola egiten duen, adimen artifizialarekin edo adimen artifizialik gabe, testak egiten edo ez.
Arautua al dago adimen artifizialaren erabilera?
Europan hasi da araudi bat sortzen, eta uste dut oso garrantzitsua dela. Adimen artifiziala erabiltzen bada gurekiko edozein prozesutan, gizaki gisa eskubidea izango dugu jakiteko algoritmo hori nola sortu den. Eta uste badut ez dagoela ondo eginda, eskua altxatu ahal izango dut, eta esan: «Aizu, hau ez dago ondo eraikia».
