Ameriketako Estatu Batuetako Erreserba Federalak interes-tasak beste 0,75 puntu igo ditu

Joan den ostegunean zabaldu zen eztabaida publikoa Frantzian erreaktore nuklear berriak eraikitzeko programari buruz, Eztabaida Publikorako Batzorde Nazionalak hartara deituta. Lau hilabete iraungo du debateak, 2023ko otsailera arte. Bitartean, lehen EPR 2 erreaktoreen eraikuntza bizkortzeko lege proiektua abiada bizian doa erakundeetan, eta gaur bertan aztertuko dute Ministroen Kontseiluan.

Emmanuel Macronek joan den otsailean berretsi zuen nuklearren aldeko apustua, Belforten egindako hitzaldian (Borgoina-Franche-Comte). Haren arabera, Frantziak ezin du argindar hornidura ziurtatu soilik iturri berriztagarrietatik, eta nuklearra ezinbestekoa da trantsizio energetikorako. «Aditu bakar batek ere ez du esaten posible dela. Errealitateak, kontrara, erakusten digu aldi berean bi oinarri behar ditugula [berriztagarriak eta nuklearra]. Ekologikoki eta ekonomikoki egokiena da», esan zuen.

Presidenteak hitzaldi hartan aipatutako sei erreaktore berriak jasotzen ditu lege proiektuak. EPR2 motakoak izango dira, eta dagoeneko existitzen diren zentral nuklearretan edo haietatik gertu eraikiko dira. Horretarako tramiteak bizkortzeko dator lege berria, prozedura administratiboak erraztera, besteak beste hirigintzari lotutakoak eta espezie babestuen ingurukoak.

Sei erreaktore berrietatik bi lehenak Penlyn (Normandia) eraikiko lirateke, dagoeneko bi erreaktore dituen zentralean. Haiek egiteko lanak 2027. urtean bost urteko agintaldia amaitu aurretik abiatu nahi ditu gobernuak, 2035. urte ingururako martxan izateko.

Ministroen Kontseilura iritsi aurretik, lege proiektua Trantsizio Ekologikorako Kontseilu Nazionaletik pasatu da, non hitza baitaukate naturaren babeserako elkarteek, tokiko erakundeek, sindikatuek eta enpresaburuek. Haien artean, gobernuz kanpoko erakundeek gogor kritikatu dute legea aztertzeko gobernuak eman dien epe txikia, hiru aste soilik. Eta baita prozedura ere. Kontseiluaren ustez, ez da zuzena legea aurkeztea oraindik ez direnean amaitu gai horri eta energiari eta klimaren programari buruzko eztabaida publikoak.

Sektore ekonomikoen arabera, modu mailakatuan ari dira ezartzen sistema berria, eta gaur Gipuzkoako denda eta ostatuen txanda da. Hamar mila saltoki eta ostalaritza establezimendu baino gehiago daude Gipuzkoan, eta, oraingoz, erdiek baino ez dute alta eman sitema berrian.

Bizkaiko metalgintzak beste greba egun bat izango du asteazkenean, hirugarrena, hitzarmenagatik. Sindikatuek hiru greba egun zituzten deituta, eta oraingoa azkena izango da, aurreko astean bi eginda.

Debagoienean (Gipuzkoa-Araba) eta Urola aldean (Gipuzkoa) egin nahi dituzten parke eolikoen proiektuek zeresan ugari eman dute azkenaldian. Jon Zayas Statkraft-en Piaspe proiektuko zuzendariak (Irun, Gipuzkoa, 1992) iragarri du azterketak egiten ari direla, eta ingurumenarentzat kaltegarriak direla ondorioztatuz gero proiektuok ez direla gauzatuko.

Azken asteotan hedabideen lerroburuetan agertu da zuen enpresak Euskal Herrian bi parke eoliko eraikitzeko duen plana. Noiztik ari zarete proiektuekin?

Proiektu hauei buruzko ikerketak aurreko urtean hasi ginen egiten. Orain jadanik datu dezente dauzkagu, eta proiektuak sendoagoak dira, nahiz eta oraindik hasierako fasean egon, eta oraintxe aukera eman diegu herritarrei xehetasun guztiak ikusteko eta, aldi berean, euren iritzia entzuteko.

Bi parke eoliko jarri nahi dituzue Azpeitia, Errezil eta Zestoa artean, eta Aramaio eta Eskoriatza artean. Zergatik han?

Haizea dagoelako. Hori da parke eolikoen funtsezko oinarria. Aipagarria da ingurumen baldintza guztiak betetzeko egiten ari garen ahalegina, nahiz eta ez garen ari babesgune batzuetan lanean. Aurreko urtean hasi ginen ingurumen eraginaren azterketak egiten, hegaztien eta faunaren urterokoak. Hori dena eskuetan, ikusiko dugu ea ingurumenaren aldetik parkeak bideragarriak diren edo ez. Osagaiak garraiatzeko bide gehienak eginda daude, eta, daukagun testuinguruaren arabera, autonomia energetiko baten beharra daukagu biztanleen eta enpresen artean.

Ez dira haize errota ohikoak izango: 200 metro inguru izango dituzte, egun Euskal Herrian daudenak baino hiru bat aldiz handiagoak. Zergatik?

Gaur egun, Euskal Herrian [Araba, Bizkai eta Gipuzkoako parkeez ari da] 153 haize errota instalatuta daude. Duela 15 urte ezarri zen azkenengoa, eta tamaina 100 metro ingurukoa da. Guk proposatu ditugunak 200 metrokoak dira, eta errota kopurua murriztu egiten da, energia bera sortzeko garaian. Hau da, duela 15 urteko zazpi haize errotaren pare ekoizten du guk proposatutakoen bakar batek. Horrela lortzen dugu obra zibilaren eta lur zoru okupatuaren gaineko eragina gutxitzea. Teknologia ere hobea da, baina, hala ere, proposatzen dugu haize errotarik handienetan malgutasuna edukitzea, kasu kritikoetan, proiektua moldakorragoa izateko.

Zenbat energia sortuko dute?

Kontuan hartu behar dugu hasierako fasean gaudela, eta haize errotak jarri gabe daudela, baina, Piasperen kasuan 85, gigawatt ordu energia sortuko luke urtean, 24.000 etxebizitzaren elektrizitate beharra hornitzeko lain; eta, Itsaratzen kasuan, 154 gigawatt-ordu energia sortuko litzateke urtean, eta 54.000 etxebizitza hornitzeko gaitasuna izango luke.

Nola biltegiratu eta banatuko da energia hori?

Energia sare orokorrera joango litzateke, eta, jatorrizko ziurtagirien bidez, enpresekin eta biztanleekin egindako akordioei jarraituz, merkatuko prezioetatik kanpo merkaturatu ahal izango genuke. Hau da, prezio txikiagoak eskainiko genizkieke.

Azpeitian egin zenuten herri batzarra. Zer moduz joan zen? Zer irudipenekin geratu zineten?

Pozik geratu ginen, helburua lortu genuelakoan: herritarrei informazioa ematea eta haiei entzutea. Errespetua egon zen, eta eroso atera ginen. Proiektuan guztiz sinesten dugu, eta hori helarazi genuen.

Zer feed-back jaso zenuten herritarrengandik?

Badago proiektuaren aldeko gehiengo bat. Eta badago, noski, proiektua ikusten ez dutenen talde bat ere. Denetik egon zen.

Proiektuaren berezitasun gisa aipatu izan da zuek prest zaudetela egitasmo hauen jabetzaren zati bat herritarren esku uzteko. Zer da hori zehazki?

Horretan ere hastapenean gaude. Oso kontu berria da, eta ikusi behar dugu nola formulatzen dugun. Esan dezakeguna da parke eolikoak sozializatzeko prest gaudela, eta ikusi behar dugula nola egin.

Beraz, oraindik aukera bat bakarrik da hori?

Ez da aukera bat. Hori egingo dugu, eta bidean goaz, baina ez dakigu zehazki nola formulatuko dugun. Horretan ari gara. Prest gaude biztanleen eta industriaren esku uzteko energia prezio apalean, baina hori guztia lantzen gabiltza, formula jakin bat bilatzeko.

Plana salatzen duten askoren ustez, natura suntsituko du proiektuak. Enpresaren ikuspegiaren arabera, zer eragin izango du proiektuak ingurumenean?

Guretzat, ingurumenak lehentasuna dauka, eta ikerketak egiten ari gara, ikusteko nolako eragina izango duen hegaztietan eta faunan, eta, informazio horren bidez, ondorioak aterako ditugu eta ikusiko dugu ea inpaktu negatiboak dauden. Hala balitz, ez dugu parkea egingo, eta, hala ere, Eusko Jaurlaritzak ere informazio hori guztia izango du eskura, eta azken iritzia harena ere izango da.

Parke eolikoen alternatiba diren bestelako bide ugari daudela nabarmendu dute proiektuaren aurka agertu diren beste batzuek. Etxeetako plakak, adibidez. Zuen ustez, ez dira bideragarriak?

Hainbeste energia sortzeko ahalmenik ez dute, eta hori bakarrik parke eolikoen bidez eskura dezakegu. Autokontsumoa ez da nahikoa. Zumaiak 2020. urtean egindako ikerketa batek erakusten du horrekin bakarrik herriaren behar energetikoen %7ra iristen direla. Ondorioa zen, beraz, instalazio handiagoak beharrezkoak direla, izan parke eolikoak, izan parke fotovoltaikoak.

Azpeitiko batzarrean esan zenutenez, herriak ez badu proiektu hori aurrera eraman nahi, ez da aurrera eramango. Baiezkorik iristen ez bada, zer bide hartuko du Piaspe proiektuak?

Ikusi behar dugu proiektuak zer bide egiten duen, eta datu guztiak mahai gainean daudenean zer egin… Oraingoz, goiz da ondorioak ateratzeko.

Azterketa fasean zaudete orain. Zenbat luzatuko da fase hori?

Gutxienez, bi urte gehiago beharko dira azterketa guztiak mahai gainean egoteko.

Erakundeek begi onez ikusi dute proiektua, aztertzeko modukoa dela esan dute, behintzat. Hasiera-hasieratik izan da horrela? Zer harreman izan duzue?

Hasierako azterketak egin ostean, informazioa eskura edukita, hori erakundeei helarazi diegu, gardentasunez. Elkar laguntzeko eta elkarlanean aritzeko prest gaude. Harreman estua izan dugu erakunde guztiekin, eta informazio guztia eman eta euren iritzia jasota. Gauzak beste modu batera egin nahi ditugu, onura eta etekinak orekatuz.

40 hegaldi daude kolokan Loiuko aireportuan datozen orduetarako. Vueling konpainiako kabinako tripulazioak lanuzteak egingo ditu astelehen honetatik aurrera.

Euriborra apaldu egin da urrian, baina azken 13 urteetako maximoetan dago oraindik. Aurtengo hirugarren altuena izan da hilabete honetako gorakada, irailekoaren eta ekainekoaren atzetik.

Gipuzkoak 1.129 milioi euroko aurrekontuak aurkeztu ditu 2023rako, 2022an baino 87,6 milioi gehiago. Gipuzkoako Foru Aldundiak 2023ko aurrekontu orokorretarako proposatutako proiektuak zenbatekoaren % 8,41ko hazkundea suposatzen du aurreko urtekoarekiko.

Azaroan hamahiru urte beteko dira Karrantzan behien mindarekin argindarra sortzeko planta bat eraikitzen hasi zirenetik. Porrot egin zuen proiektuak, auzitara eraman zituzten sustatzaileak, eta mindaren arazoak konponbide barik jarraitzen du. Orain, inbertsiogile pribatu batzuek beste proiektu bat bultzatu gura dute: urriaren 6an sortu zen Karrantza Green Gass sozietatea, eta haien asmoa da mindarekin eta beste hondakin organiko batzuekin biogasa eta ongarria sortzea leku berean. Hamahiru milioi euro inguruko inbertsioa egingo dute.

Nortzuk dira sustatzaileak?

Lurgreen taldea ingurumen ingeniaritzan eta aholkularitzan lan egiten duen enpresa bat da, minda plantetan espezializatua. Aurea Capital Development arrisku funtsak sustatutako Aurea Green Gass taldearekin batera sortu du Lurgreenek Karrantza Green Gass. Ez dute lehen elkarlana: Kantabriako (Espainia) Hazas de Cesto herrian beste planta bat eraikitzen ari dira gaur egun. Javier Gonzalez Sopelana Lurgreeneko zuzendari exekutiboak esan du Bizkaikoa haren antzekoa izango dela.

Zer egingo du planta berri horrek?

Karrantzan sortutako 140.000 tona hondakin organiko bildu nahi ditu enpresak: %85 behi esneen minda izango da, eta gainontzekoa, oiloen zirina, untxien gorotzak, gaztandegi bateko gazura, adar inausiak… Orain, abeltzainekin kontratuak sinatzen ari dira, hondakinak lortzeko. Gonzalezek esan du ez direla 140.000 tona biltzera helduko, agian, baina bai 100.000. Hondakin horiekin lehenengo gasa sortuko dute, eta prozesu horrek utzitako hondakinekin ongarria.

Zer diote abeltzainek?

Sustatzaileek hainbat bilera egin dituzte Karrantzako abeltzainei proiektua azaldu eta haien minda lortzeko. Ekaitz Setienek Sancricesen du abeltegia, eta parte hartzeko asmoa du. Aitortu du abeltzainak beldur direla, aurreko proiektuarekin gertatutakoa berriz errepikatuko den. Haietako batzuek uzkur hartu dute proposamena. Setieni interesgarria iruditu zaio. Uste du abeltzaintzak sortzen duen ingurumen inpaktua txikitzeko eskatuko dietela, gero eta gehiago, eta hori lortzeko bide bat izan daitekeela.

Zer egiten dute gaur egun mindarekin?

Eusko Jaurlaritzak azpikontratatutako enpresa batek biltzen die minda, eta lursailetan banatzen du ongarri modura. Jaurlaritzak diru laguntza bat ematen die, baina urtez urte aldatzen da. Setienek esan du berak ez duela behi askorik, baina lursail asko dituela. 25 egunetik behin edo hilero, 200.000 litro minda sortzen ditu. Horiek bildu eta banatzeko 8-10 ordu behar ditu enpresak, eta orduko 70 euro kobratzen diote. Esan du proiektu berriak eskaintzen dienak kostua apur bat txikitzen lagunduko liekeela.

Zer proposatu die enpresak?

Gonzalezek azaldu duenez, orain arte minda biltzeagatik eta belardietan zabaltzeagatik ordaintzen zuten abeltzainek; eurei biltzea baino ez diete ordaindu beharko, eta horrek merkatuko luke prezioa. Tona bat mindako, hamahiru euro ordainduko dizkiete. “Baina esan digute ustiategiak banan-banan aztertu behar dituztela. Ez da gauza bera plantatik bost kilometrora edo 25 kilometrora egotea”, esan du Setienek. Baldintza batzuk ere ipini dizkiete; esaterako, plantara joango den mindak bost egunez aparte egon behar du bildua. “Nik biltegi bi ditut, eta erabil ditzaket bat nik belardiak ongarritzeko eta bestea plantarako, baina abeltzain askok bakarra dute eta ez dute non gorde aparte. Agian, inbertsio bat egin beharko dute, eta ez dakit kasu guztietan egiteko moduan egongo diren”, azaldu du abeltzainak.

Zelan sortuko da gasa?

Materia organikoarekin digestio anaerobikoa eginez sortuko dute gasa. Urtean sei miloi metro kubo biogas lortuko lituzkete. Baina gas horrek ez du balio hornidura sarera sartzeko. Digestio horretatik lortu den gasaren %40 CO2a da, eta hori kendu behar diote, upgrading izeneko sistema batekin. Behin prozesu hori eginda, urtean 31 gigawatt biogas lortuko lukete. Haien asmoa da hornidura hoditeriarekin lotzea. Arazoa da lotunea plantatik hamalau kilometrora dagoela, Kantabriako Ampuero herrian. Gas banaketa enpresekin ari dira negoziatzen, horri zer konponbide eman ahal dioten. Lortuko dutela espero du Gonzalezek; oso seguru agertu da. Gas horrek 4.500 etxe berotuko lituzke, haren arabera.

Bestela, badute alternatiba: BioGNLa sortuko lukete. Gas likidotua da. Santanderko (Kantabria) eta Bilboko portuetatik irteten diren ferryek erabiltzen duten erregaia dela esan du Gonzalezek: “Sortuko genukeen guztia kontsumituko lukete”. BioGNL hori, baina, kamioiz eroan beharko lukete portu bietara. Haien kalkuluen arabera, astean hiruzpalau kamioi irtengo lirateke plantatik. Gonzalezek ziurtatu du kamioi horiek “erabat seguruak” liratekeela. Edozelan ere, proiektuaren sustatzaileek gurago dute gasa sortu, BioGNLa izozteak kostuak handituko lituzkeelako.

Zelakoa da digestio prozesu hori?

Hermetikoki itxita dauden kamioietan iritsiko da minda plantara. Sartzean, kamioiak pisatuko dituzte lehenengo. Lurperatutako edukiontzi batzuetara botako lukete minda. Azpimarratu du prozesu horretan ez dela isuririk egoten. Minda ez diren beste hondakin organikoak ekarriko dituzten kamioiak pabiloira sartuko lirateke. Dakartena edukiontzietara isuri ahala, urarekin garbituko lukete, lurrazalean hondakinik ez geratzeko, eta pabiloian gera zitekeen kiratsa xurgatuko lukete. Behin eta berriro errepikatu du Gonzalezek plantak ez duela usain txarrik isuriko ingurura.

Hondakin guztiak nahastu, eta hermetikoki itxitako edukiontzi batzuetan digestioa hasiko litzateke. “Oxigeno faltari esker, bakterio batzuek egiten dute digestioa, eta gasa sortzen da”. Ondoren, beste eraikin batean egingo liokete upgrading delako prozesua.

Zelan sortuko dute ongarria?

Gasa sortu ondoren geratuko zaizkien hondakinekin ongarria egingo dute. Urtean 25.000 tona sortuko dituztela uste dute, eta “kalitate onekoa” izango dela ziurtatu du Gonzalezek. Digestio ondorengo hondakin guztiak ondo nahastu, gehiegizko hidratazioa kendu eta ongarriak behar duen dentsitatea emango diote, eta, bukatzeko, sikatu.

Zer egingo dute ur zikinarekin?

Ongarria egin ondoren, ur zikina geratuko da, eta hari ere konponbidea eman beharko diote, prozesua bukatzeko. Ur zikinak arazteko estazio bat eraikiko dute plantan. Hazas de Ceston araztegi organiko bat egiten ari dira. Biltegi bi ditu: batean dekantazioa egiten da eta bestean landareen bidez arazten da ura. Gonzalezek esan du ura ibaira isurtzeko moduan dagoela prozesua burututa, baina haiek ur zikinen sarera botako dute. “Ingurumen eta kalitate arautegiek eskatzen dizkiguten neurriak baino zorrotzagoak erabiliko ditugu prozesu osoan, baita ura garbitzean ere”. Karrantzan erosi duten orubea Kantabriakoaren aldean txikiagoa da, eta orain aztertu beharko dute azaldutakoa bezalako araztegia sortuko duten ala beste alternatiba bat landu beharko duten.

Zer fasetan dago proiektua?

Batetik, hondakinak lortzeko kontratuak sinatzen ari dira abeltzainekin. Bestetik, azaroaren 30a baino lehen Eusko Jaurlaritzako Ingurumen Sailburuordetzan ingurumen baimen bateratua eskatu nahi dute, eta tramitean ari dira. Era berean, lehengo minda plantaren azpiegitura zelan dagoen aztertzen hasiko dira egunotan. Eraikitzen hasi ziren, baina ez zen bukatu, eta azken hamar urteetan bertan behera utzita egon da.

Hortik aurrera, egutegi ideala irudikatu du Gonzalezek. Espero dute Eusko Jaurlaritzak apirila bukatu aurretik emango diela ingurumen baimena. Ondoren, Karrantzako Udalari jarduera ekonomikorako baimena eskatu beharko diote. Gonzalezek esan du udalak “oso abegi ona” egin diola proiektuari. Uste du maiatzaren 15erako lor dezaketela baimen hori. Ekaineko lehen edo bigarren hamabostaldian hasiko lirateke obrekin. Orain ikusiko balute Karrantzan dagoeneko eraikitakoa balekoa dutela, zortzi hilabetean eraikiko lukete planta berria; bestela, luzatu egingo litzateke prozesua. 2024ko otsailean hasi gura dute proba fasea. Urte hartako ekainean martxan hastea da sustatzaileen asmoa.

Enplegurik sortuko luke Karrantzan?

Gonzalezen arabera, plantak 20-30 lanpostu zuzen sortuko lituzke. Enkarterriko Udalen Mankomunitatearekin berba egin dute, eta haien garapen elkarteak hautatuko ditu postu ez-kualifikatuetarako langileak. Kualifikatuetarako beharginak, berriz, enpresak berak hautatuko lituzke.

La Sociedad Pública adscrita al Gobierno Vasco Visesa ha licitado por 10,1 millones de euros (sin IVA), las obras de construcción de 60 Viviendas de Protección Oficial en Amurrio (Álava) y otras 24 viviendas protegidas en Sopela (Bizkaia).