CAFek inoiz baino gehiago saldu zuen iaz, baina, ekoizpen kostuen garestitzearen eta inflazio handiaren eraginaren ondorioz, 2021ean baino %38 gutxiago irabazi zuen. Zuzendaritza, baina, lasai dago; tren konpainiaren eskaera zorroa %37 handitu zen, 9.640 milioi eurotik 13.250 milioi eurora igarota, eta, haren ustez, lan kargak ematen duen berme hori «oinarri sendoa» da hazten jarraitzeko.

CAFek atzo argitaratu zuen 2022ko jardunaren txostena. «Urte historikotzat» jo zuen, salmentek 3.000 milioi euroen langa igaro zutelako lehen aldiz. 3.165 milioi euroren salmentak egin zituen zehazki, 2021ean baino %8 handiagoak. Gehiago saltzeak, baina, ez du esan nahi gehiago irabazten denik, ekoizpen gastuak handitzeak mozkinei eragiten dielako.

Hori gertatu zitzaion, hain zuzen. 52 milioi euroren irabazi garbiak lortu zituen guztira, 2021ean baino 34 milioi gutxiago. Txostenean, asko igo ziren hainbat gastu aipatzen ditu: soldata igoerak, gastu finantzarioen gorakada (+%46), energia kostuen bilakaera —%250eko igoera aipatzen du—, lehengaien garestitzea eta osagai kateetan izandako trabak. Azken bi arazo horiek autobusen alorrari eragin zioten bereziki.

Autobusen alorrak, izan ere, behera egin zuen, eta hori 2021ean adina ale saldu zituela kontuan hartuta—1.492 saldu zituen urte bakoitzean—. Solarisek 696 milioi euroren salmentak egin zituen, 2021ean baino %3 gutxiago. CAFen negozio alor handiena, dena den, trenena da, eta haien salmenta %11 handitu zen. CAFen negozio bolumenaren %58 trenen ekoizpenean datza, eta iazko salmenta datu bikainen oinarria hura da. Tren zerbitzu osagarrien alorrak %5 egin zuen behera, eta osagaiena %44 hazi zen.

Irabazien jaitsiera zergetan eta akziodunek jasotako dibidenduetan ere nabaritu zen. Mozkinen gaineko zergei erreparatuz gero, 36 milioi euro ordaindu zituen, %12 gutxiago. Akziodunei dagokienez, 1,52 euro jaso zituzten akzio bakoitzeko, 2021ean jasotako 2,51 euroetatik urrun.

EH Bilduk ohartarazi du Euskal Herria «atzean» geratzen ari dela trantsizio energetikoaren eta klima aldaketaren bidean, egungo esparru estrategikoa «zaharkituta» dagoelako, eta bertan jasotzen diren helburuak jada ez direlako «nahikoa». Bada, ekinaldi sorta bat aurkeztu du koalizioak prozesua azkartzeko eta egungo egoerara egokitzeko. Eusko Legebiltzarrean legez besteko proposamen gisa erregistratu ditu, eta datozen asteetan eztabaidatuko dituzte.

Izan ere, Mikel Otero EH Bilduko legebiltzarkideak atzo gogorarazi zuenez, Eusko Jaurlaritzak —baita Eusko Legebiltzarrak ere— klima larrialdia aitortu zuen 2019an, baina orduz gero ez du estrategia eguneratu, nazioarteko erakunde nagusiek hala eskatu arren. Haren hitzetan, Jaurlaritzaren helburuak ez datoz bat Espainiak eta Europak ezarritakoekin. «Gutxienez, 20 urteko atzerapena daramagu», azpimarratu zuen Oterok.

Eta ohartarazi zuen, gainera, «legealdia hutsean geratzeko arriskua» dagoela, ez soilik energia berriztagarrien lurralde plan sektoriala (LPS) onartu ez delako —heldu den udarako onartu nahi du Jaurlaritzak—: baita Trantsizio Energetikoaren eta Aldaketa Klimatikoaren Legea Eusko Legebiltzarrean aurkeztu ez dutelako ere. «Dagoeneko legebiltzarrean egon behar zuen».

Horiek hala, «zain ez geratzea» erabaki du EH Bilduk, eta sei ekinaldi eta hamalau neurri proposatu ditu guztira. «Jaurlaritzaren ekimena bultzatzera gatoz, modu eraikitzailean, eta elkarlanerako gonbita eginez», esan zuen Oterok. Hauek dira proposamenak:

ESPARRUA EGUNERATZEA

EH Bilduk iritzi dio lehenengo urratsa estrategia eguneratzea dela, eta, beraz, Jaurlaritzari eskatu dio trantsizio energetikorako eta klima aldaketari aurre egiteko legea legebiltzarrean aurkezteko, «gehiago berandutu gabe». Halaber, galdegin dio «legeari itxaron gabe» Klima 2050, 3E2030 eta epe luzerako deskarbonizazio estrategiak berritzen hastea, gainontzean ez baita denborarik izango hori legealdi honetan egiteko.

EEE-REN ERALDAKETA

Energiaren Euskal Erakundearen norabidea aldatzea ere beharrezkoa da, EH Bilduren esanetan. Eta Oterok uste du energia berriztagarriak eta energiaren biltegiratzeak izan behar dutela bide berriaren abiapuntu. Baliabide fosilen inguruan dituen inbertsioak gutxitzeko «kronograma bat» ere egin beharko litzateke, 2030erako baliabide horiek desagerrarazteko. Bide orri horrek berak Euskadiko Hidrokarburoak (SHESA) enpresa publikoa desegiteko ere balioko luke, «ez baitu funtziorik izango etorkizuneko energia esparruan».

MERKATURATZAILE

PUBLIKOA

Merkaturatzaile publiko bat sortzea eskatu du EH Bilduk, sektore publikoak bultzatutako instalazioetan sortutako energia saltzeko. Izan ere, Oterok adierazi zuen ezen, gaur egun bultzatzen ari diren eta administrazioak parte hartzen duen egitasmoak martxan jarriko balira, energia kantitate «oso handia» sortuko litzatekeela. Eta uste du egokia litzatekeela argindar hori merkaturatzaile propio baten bidez saltzea, «energia demokratizatzeko» eta «herri interesak babesteko».

TRANTSIZIO ENERGETIKOKO

BULEGOAK

Trantsizio energetikoko bulegoak sortzea ere galdegin zuen Mikel Oterok, energia komunitateak sortzen laguntzeko eta herritarrak energiaren arloan «ahalduntzeko». Adierazi zuenez, Europako Batasuna ari da horien sorkuntza sustatzen, eta Next Generation funtsen bidez finantzatzeko aukera dago. Diputazioek eta udalerriek interesa agertu badute ere, EH Bilduk uste du Araba, Bizkai eta Gipuzkoarako bulego bat sortu beharko litzatekeela.

JABEGO PARTEKATUA

Energia berriztagarrien egitasmo berrietan jabego partekatua izateko aukera aztertu behar dela iritzi dio EH Bilduk, eta Jaurlaritzari eskatu dio egin dezala azterketa juridiko bat askotariko enpresek aurkeztu dituzten proiektuetan zer aukera dagoen jakiteko. «Uste dugu proiektu horietan erakunde publikoek parte hartu behar dutela: Energiaren Euskal Erakundeak; udalek; herritarrek, komunitate energetikoen bidez; eta baita gune horiek ezarriko diren inguruko enpresek ere», adierazi zuen Oterok. Ahalik eta sektore eta eragile gehienek parte hartu ahal izatea litzateke helburua.

GUNE DEGRADATUEN

AZTERKETA

Azkenik, espazio urbano-industrialetan eta gune artifizializatu eta degradatuetan berriztagarriak jartzea aztertzeko ere eskatu dio Jaurlaritzari. Oterok uste du industrialdeak, harrobiak, aparkalekuak, zabortegiak eta antzerako lekuak lehenetsi behar direla, naturaguneen aurretik. Baina adierazi zuen informazioa falta dela gune horietan ezar daitekeen potentziari buruz.Horrez gain, behin azterlana eginda plangintza estrategiko bat egiteko ere eskatu zuen, lehentasunak identifikatzeko.

CAFek 55 milioi euroko etekina lortu zuen 2022an, aurreko ekitaldian baino % 38 gutxiago

Kutxabankeko grebak 10 bulegotik 9 itxi ditu. Euskal Herritik kanpoko bulegoetan ere “jarraipena oso altua” izan omen da, kasu batzuetan “probintziako bulegoen % 100a itxita”, sindikatuen arabera. Negoziatzeko eskatu dio zuzendaritzari.

Greban dauden letraduak Justizia Ministerioarekin elkartuko dira gaur gatazkari irtenbidea ematen saiatzeko. Bilera 10:30ean egingo da Justizia Ministerioaren egoitzan.

Eusko Jaurlaritzak ETEentzako 83 laguntza-programa aurkeztu ditu 600 milioi euro baino gehiagorekin enpresen dinamismoari eusteko

Puri-purian dago bidegabeko kaleratzeen kalte ordainei buruzko eztabaida. Gaur egun, lan egindako urte bakoitzagatik 33 eguneko kalte ordaina ematen zaio langileari, 24 hilabete gehienez. 2010eko eta 2012ko lan erreformetan apaldu zen kalte ordaina, 45 egunetik 33 egunera. Hori berreskuratzeko asmoz, ERCk mozio bat aurkeztu zuen herenegun Espainiako Diputatuen Kongresuan, baina aurkako botoa nagusitu zen atzoko bozketan, tarte handiz. Aldeko 55 boto jaso zituen mozioak, aurkako 222, eta 63 abstentzio. Koalizio gobernuaren haustura irudikatu zuen bozketak, Unidas Podemosek alde bozkatu baitzuen, eta PSOEk aurka.

Gaia, baina, ez da hor geratuko. Izan ere, martxoan EH Bildu, ERC eta BNG alderdiek egindako lege proposamena eztabaidatuko dute Diputatuen Kongresuan. ERCren mozioa baino orokorragoa da proposamena, eta azken lan erreforman hobetzeko geratu ziren gaiei heltzea dute asmoa; bidegabeko kaleratzeagatik jasotzen den kalte ordaina tartean.

Dena den, eztabaida berpiztu duena Kataluniako Justizia Auzitegiaren otsaileko epai bat izan da. Langile batek lau hilabete zeramatzan enpresa batean lanean, eta, pandemia iritsi zenean, enpresak kaleratu egin zuen; gainerako langileei, berriz, enplegua aldi baterako erregulatzeko espedientea ezarri zieten. 942 euroko kalte ordaina jasotzeko eskubidea zuela adierazi zioten langileari, baina, azkenean, auzitegiak 4.435 euroko kalte ordaina ematera behartu berri du enpresa, hasieran baino lau aldiz gehiago. Honela argudiatu zuen epaitegiak: «Mila eurora iristen ez den legezko kalte ordaina nabarmen hutsala da, eta ez du estaltzen enplegua galtzeagatik eragindako kaltea». Iaz UGT sindikatuak Europako Giza Eskubideen Batzordera jo zuen, Espainiako Gobernuaren aurka salaketa bat jartzeko. Izan ere, sindikatuarentzat, gaur egungo kalte ordaina txikiegia da, eta hori handitzeko asmoz jarri zuen salaketa.

Europako Gutun Soziala da nolabait kalte ordainak arautzeko gidalerroak ematen dituena. Honela dio 24. artikuluak: «Baliozko arrazoirik gabe kaleratua izan den langile orok eskubidea du kalte ordain egoki bat jasotzeko. Hala, aldeek babesten dute arrazoirik gabe kaleratua izan dela uste duen langile batek eskubidea duela erakunde inpartzial batean helegite bat jartzeko». Artikulu hori helduleku hartuz jarri zuen salaketa UGTk.

33 direnak 60 ziren

Azken hamarkadetan, murriztu besterik ez da egin bidegabeko kaleratzeagatik ematen den kalte ordaina. 1973. urtean, bidegabeki kaleratzeagatik, enpresak lan egindako urte bakoitzeko 60 eguneko kalte ordaina ordaindu behar zuen, gehienez 70 hilabetez. 1980an, 45 egunera jaitsi zen, eta gehienez 42 hilabetez ordaindu behar zuen. 1997an etorri zen hurrengo aldaketa: gehienez ordaindu beharreko hilabeteak 42tik 24ra murriztu zituzten.

2010eko eta 2012ko lan erreformek beheratu dute kalte ordaina lan egindako urte bakoitzeko 33 egunera. Lehen erreforman, PSOErenean, langile multzo handi bat sartu zuten 33 eguneko kalte ordainen zakuan, behin-behineko langileak batez ere. Hala ere, behin betiko kontratua zuten langileek eta beste batzuek 45 egunekoa jasotzeko eskubidea zuten, 2012ko PPren lan erreformara arte. Urte horretan, Mariano Rajoyren gobernuak 33 egunera apaldu zuen kalte ordaina langile guztientzat.

Kale protesta handien eta Frantziako Asanbleako eztabaida sutsuen ondoren, ekaitzaren osteko barean sartu da erretretaren erreforma. Baina ez du asko iraungo. Frantziako Senatuak hilaren 28an ekingo dio berriro Ipar Euskal Herrian erretretaren adin ofiziala 62 urtetik 64ra atzera nahi duen legegaiaren eztabaida, eta sindikatuak azken hamarkadetako mobilizazio egunik handiena antolatzen ari dira martxoaren 7rako.

Orain arte, oso ezohikoa izan da erretretaren erreformaren eztabaida parlamentuan, Elisabeth Borne lehen ministroak inoiz erabili ez zen bide bat aukeratu baitu haren tramitaziorako: Frantziako Konstituzioaren 47.1 artikulua. Arau horrek aukera ematen du pentsioen erreforma Gizarte Segurantzaren finantzaketaren aldaketa gisa tramitatzeko, eta, horren ondorioz, parlamentuko eztabaida 50 egunera mugatzeko.

Debate laburtu horren lehen fasea ostiral gauerdian bukatu zen, eztabaida hastapenetan zegoela: legegaiaren 21 artikuluetatik bi bakarrik bozkatzeko denbora izan zuten diputatuek. Ontzat hartu zuten lehen artikulua, erretreta sistema berezi gehienak desagerrarazten dituena, eta atzera bota zuten, aldiz, bigarren artikulua, enpresa handiak adineko langileen erregistro bat sortzera behartzen dituena. Bozketarik ez zen izan erreformaren puntu nagusiaren inguruan, erretretaren adina atzeratzeari buruzkoan.

Gobernuak hautatutako bidearen ondorio ez ezik, oposizioaren estrategiaren ondorio ere izan zen eztabaida bururaino ezin eramatea. Legegaiari 20.000 zuzenketa jarri zizkioten Asanblean; gehienek Nupes ezkerreko koalizioaren sinadura zuten, eta eztabaida trabatzeko asmo garbia zuten. Debatean, ordea, izan zen aldaketarik. Nupeseko talde batzuek —Berdeek, PSk eta PCFk— azkenean kendu egin zituzten beren zuzenketa gehienak, sindikatuek hala eskatuta. Ez zuen gauza bera egin LFI Frantzia Intsumisoak, Jean Luc Melenchon taldearen bultzatzailearen iritzia nagusitu baitzitzaien bozketari bide ematearen aldekoei.

Erabaki hori gogor kritikatu dute Phillippe Martinez (CGT) eta Laurent Berger (CFDT) sindikalistek, eta baliteke aurrerago ondorio politikoak ere izatea, LFIren jarrerak asko haserretu dituelako Nupeseko beste kideak.

Senatuan, eskuina nagusi

Legegaia datorren asteartean iritsiko da Senatura, baina, han, osoko eztabaida ez da martxoaren 2ra arte hasiko. Hamar egun iraungo du gehienez, martxoaren 12ko gauerdira arte.

Asanblean ikusitako eztabaida liskartsu eta zakarrik ez da espero Senatuan. Erreformaren aldekoek gehiengo zabala dute goi ganberan, eta haien asmoa da debatea bururaino eramatea eta legegaiaren puntu guztiak bozkatzea, betiere aldaketa batzuk eginda. LR Errepublikanoak eskuindarra da talde nagusia (149 senatari); UC Zentristen Batasunak 57 kide ditu, eta Emmanuel Macronen aldekoen RDPIk, berriz, 24.

Ezkerreko senatariek ere ez diote Asanbleako taldekideen bideari jarraituko. «Uste dugu Frantziako herriari zor diogula eztabaida egitea […] Demokraziaren eta parlamentuaren irudiaren mesedetan, goi ganberak beste modu batera funtzionatzen du», azaldu du Patrick Kanner senatari sozialisten buruak.

Haiena da ezkerreko talde nagusia (64 senatari); komunistek hamabost ordezkari dituzte, ekologistek hamabi, eta Melenchonen LFIk bakar bat ere ez. Asteartean, LFIk Nupeseko beste kideei galdegin zien «ahal duten guztia egitea» erretreta 64 urtera atzeratzea eragozteko. Eskuin muturrak ere ez du senataririk.

Senatuko eztabaida amaitu aurretik deitu dute sindikatuek seigarren protesta egunera. Martxoaren 7an izango da, eta haren bitartez «Frantzia geldituko» dutela agindu dute erreformaren aldekoek. Horren aurretik, ez da baztertu behar garraioetan eta findegietan grebak abiatzea.

49.3 artikuluaren aukera

Protestak gobernua makurrarazten ez badu, martxoaren 12an amaituko da Senatuko debatea, eta orduan hasiko da parlamentuko eztabaidaren azken fasea: CMP talde misto paritario bat osatuko dute zazpi diputatuk eta zazpi senatarik, testu bateratu bat egiteko. Talde horretako kideak proportzionalki hautatzen dira, eta zentroko eta eskuineko parlamentariek izango dute hor gehiengoa.

Egun gutxi batzuk izango ditu batzorde horrek testu bateratu bat egiteko, martxoaren 16rako heldu beharko baitu legegaiak Asanbleara. Hark aldaketarik gabe onartuz gero, gero Senatuak izango du azken hitza.

Bi ganberek baiezkoa emanez gero, erreforma indarrean sartuko da, irailean. Baina CMPak testu bateraturik ez badu egiten, edo bi ganberetako batek atzera botatzen badu —edo aldaketa batzuk egiten badizkio—, legegaia bi ganberetara itzuliko da. Tarte laburra dago horretarako, debateak martxoaren 26rako bukatu behar duelako nahitaez, orduan bukatzen baita 47.1 artikuluak zehazten duen 50 eguneko eztabaida.

Baina hori ez da proiektuak aurrera egiteko modu bakarra. Senatariek eta diputatuek ez badute denborarik erreforma bozkatzeko, gobernuak bi aukera izango ditu: dekretu bidez onartzea edo, 11. aldiz legealdi honetan, Frantziako Konstituzioaren 49.3 artikulua erabiltzea testu osoak aurrera egiteko, eta trukean zentsura mozioa jasotzea.

Europar Batasunak debekatu egin zuen Euskadin angularen arrantza. Orain, Angulen Elkartearekin lortutako akordioak horrekin espezie horren harrapaketen eta merkaturatzearen hainbat kontrol ezarriko dira, sektorea profesionalizatzeko eta Europar Batasunaren eskakizunetara egokitzeko.