Joan den urteko maiatzean Frantziako Nekazaritza Ministerioak adierazi zuenez, Frantziako Gobernuak eta Europako Batasunak oniritzia eman zuten hegazti gripearen aurkako txertoa ikertu zedin. Abenduan txertaketa estrategia zehazteko gidaritza batzordea osatu du Frantziako Nekazaritza Ministerioak. Batzordeko parte hartzaileak dira Anses babes sanitariorako nazio agentzia, Albaitari botiken nazio agentzia eta ENVT Tolosako albaitari eskola nazionala. Hegaztizaintza sektoreko interprofesioak ere parte hartzen du. Eta DGAL Elikaduraren Zuzendaritza Orokorrak du gidaritza. Txertaketa estrategia sortzeko ekinbidea osatu dute. Eta espero dute aurtengo urrian hegaztizainek txertoa eskuragarri ukaitea.

Izan ere, maiatzean iazko esperimentuen emaitzak argitaratu ditu Frantziak. Ahateen gainean egin ditu esperientziak. Nekazaritza Ministerioaren arabera, «emaitza on hauek nahikoa berme ekartzen dute txertaketa kanpaina 2023ko udazkenean hasteko». Beste lau herritan ere egin dituzte esperimentuak: Herbehereetan oilaskoentzako txertoa frogatu dute; Txekian eta Hungarian, antzarentzakoa; Italian, berriz, indioiloentzakoa.

Patrick Dagorret ELBko hegaztizainaren ustez, gaur Frantziak berriz ere txertoari garrantzia ematea esportatu ahal izatetik dator. Hain zuzen, otsailera arte Europako Batasunean hegazti gripearen aurkako txertaketa debekatua zen. «Txertatutakoek hegazti griperik gabeko estatusa galtzen zuten». Ahatea ez da asko esportatzen; oilaskoa, aldiz, bai. Hazlearen arabera, «gerla» dago ahate industria eta oilo industriaren artean. Oiloenak ez zuen txertorik nahi, esportatu ahal izateko. Otsailean argitaratu du Europako Batasunak (UE) 2023/361 erregelamendu delegatua. Bertan hegazti gripearen txertoa baimendu eta erabilerarako baldintzak zehazten ditu: AOME Animalien Osasunerako Mundu Erakundearekin bat egiten duten arauak jarri eta behaketa lan zorrotzera behartzen ditu hazleak.

Txertoa biosegurtasun neurriei gehitzea da helburua. Behaketa berezia jarriko da plantan ere bai. Birusaren abiagune bat pizten bada, ordea, txertatutako hegaztiak ere hiltzen ahalko lituzkete. Prebentziozko txertaketa lehenetsiko du Frantziako estrategiak, eta derrigorrezkoa izango da. Nekazaritza Ministerioaren arabera, txertoa «denbora mugatu baterako neurria da gaixotasuna ezdeusteko programaren barruan».

Hazle txikien kezka

Hegazti zaintzako interprofesionalak txertoa udararako prest egotea eskatzen du, hala nola ahate hazkuntzako sailekoek, neguko bestetarako produktuak prestatu ahal izateko. Hazle txikiak dudakorrago daude. Txertoa iristea ez dute begi txarrez ikusten, baina txertoaren prezioak eta plantan jartzeko baldintzek kezkatzen dituzte. Oraindik gauza gutxi jakin badaitezke ere, «hegaztiak 6 euroko prezioa ukango lukeela» entzuten ari dela azaldu du Patrick Dagorretek. «Hazle txikiontzat sobera kario da». Ez da jakina hazleek edo Frantziako Gobernuak hartuko duen kostu hori bere gain. Horrez gain, ahate guztiak nola txertatuko diren, eta are gehiago, proba birologiko bidezko eguneroko «behaketa zorrotza» nola egingo den ere ez da jakina oraindik. Hala ere, Dagorreten kezka nagusia ekoizpen eredu industriala da, eta eredu hori «mantentzeko» erabiliko litzatekeen azaleko konponbidea da txertaketa.

Martxoan hegazti gripe kasuen beherakadak hegazti hazleak lasaitu zituela ematen bazuen ere, maiatzaren 3tik aurrera berriro ere zarta egin dute kasuek. Gers eta Landetan (Okzitania) abiatu da epizootia, baina fite hedatu da Lot eta Garona eta Biarnora (Okzitania). ELBren arabera, maiatzean gaixotasunak eduki duen hedapen abiadura «ez da sekula ikusi»: «900.000 hegazti hil dituzte hilabete baino gutxiagoan».

Hegazti gripe kasuen beherakada ikusirik, Frantziako agintariek lurraldeko egoera «arrisku handitik arrisku moderatura» pasatu zuten apirilean. «Hegazti migratzaileen pasaia bukatutzat eman zuten, besteak beste», azaldu du Patrick Dagorret ahate hazle eta ELBko kideak, «baina ustekabean berriz piztu da eritasuna». ELBk argi du arrisku egoera batetik bestera pasatzean «alorrak bere ohitura zaharrak» berreskuratu dituela, hala nola dentsitate handiak, abereen eta langileen garraio etengabeak, material trukeak… «Sorpresarik gabe, kausa berberek ondorio berberak ekarri dituzte, enegarren krisi honen erantzukizuna ez da frogatzekoa».

Maiatzaren hasieratik 26ra arte, 81 birus abiagune identifikatu dituzte Aturri ibarrean: 54 Gersen, 24 Landetan eta hiru Biarnon. Ipar Euskal Herrian oraino ez da abiagunerik identifikatu, eta ezein herritan ere ez da neurririk behar izan.

Izan ere, hegazti gripearen hedapena galarazteko neurriak jarri ditu Frantziak. Patrick Dagorretek azaltzen duenez, «guneak zehaztu» egiten dituzte. Hau da, birusaren abiaguneak identifikatzen dituzte, eta, hamar kilometroko biran hegazti guztiak hiltzen dituzte. 20 kilometroko biran, berriz, hegaztiak mugitzea debekatzen dute salbuespen baimenik ezean. Horrez gain, abere tropetan hegazti berriak sartzea debekatzen da, eta erregularki jarraipen birologikoa egitea eskatzen da. Horrela, maiatzaren 30ean, Biarnoko 269 herri jarri zituen Pirinio Atlantikoetako prefeturak neurriak ezarriak dituzten guneetan.

«Hazkuntza eredu industrialarentzat eginak dira neurri horiek», deitoratu du Dagorretek. Hain zuzen, azaldu du ezin daitezkeela erkatu «etxalde industrialak eta etxalde txikiak». Industrialak 30.000 hegaztiko etxaldeak izan daitezke. Horrek beste kudeaketa bat eskatzen du. Hau da, etxalde handietako laborariek ezin izaten dute dena haiek berek egin. Beraz, hegaztiak alde batetik bestera mugiarazten ditu horrek. «Adibidez, etxalde batean jaiotzak kudeatzen dituzte; ondoren, hegaztiak beste etxalde batera eramaten dituzte egun bat dutenetik hiru hilabete egin arte; ondoren, galkatzera eramaten dituzte, oraino beste etxalde bat arduratuko da hortaz; eta, azkenik, hiltzeko mugituko dituzte», azaldu du hegaztizainak.

Hegaztien etengabeko mugimenduaz gain, laborariek kanpoko enpresak deitzen dituzte hegaztiei zaintza batzuk ekartzeko, hala nola hegaztiak alde baterik bestera mugitzeko. Enpresa horiek hainbat etxalderekin batera ibiltzen dira lanean, eta Dagorretek uste du horrek ere birusa barreia dezakeela.

«Etxalde txikietan berriz, modu autarkikoan ari garela diogu». Alegia, autosufizientzia da hazle horien helburua. Gehienez ere 900 hegazti dituzten «tropa txikiak» ez ezik, etxean sortu eta hiltzen diren hegaztiak ere izaten dituzte. «Ez dira mugitzen, eta, ahate anitz ez direnez, laborari bakar batek egin dezake lan guztia».

Horrela, hazleak azpimarratu du gaur-gaurkoz Frantziako Estatuak jartzen dituen neurriak zentzugabeak direla etxalde txikiei dagokienez: «Gure etxaldeek ez dute arras arriskurik, eta, gure abereek hegazti gripea ukaiten ahal badute ere, ez dugu zabaltzerik egiten». Hegazti gripeak «gogor jotzen» duela azaldu du Dagorretek, eta hunkitua den etxaldeko hegaztiak hil egin behar izaten dituztela, baina hamar kilometroko birakoentzat «ELB jada agertu da ahate hiltzeen aurka. Laborantza Ministerioarekin mintzatzen ari gara neurriak etxaldeen arabera egokituak izan daitezen; momentuko ez dute sobera ulertu nahi». Frantziak hegaztiak hiltzean hazleei kalte ordainak ematen badizkie ere, Dagorretek nabarmendu du «aski izaten ez» dela; are gehiago, denbora aurrera doan heinean «gero eta eskasagoa» dela ordaina.

Bide beretik, ELBko kideak uste du azken hilabeteetan zehazten ari diren hegazti gripearen aurkako txertaketa estrategia hazkuntza eredu industrialari egokitua zaiola. Hegaztiak gaixotu ez daitezen biosegurtasun neurri batzuk eskatzen ditu Frantziak; besteak beste, materiala esterilizatzea, langileek higiene neurri zorrotzak betetzea, eta hegaztiak barnealdean atxikitzea. «Argi dago ez dela martxan, eta orain txertoa dute azken xantza». Dagorretek uste du eritasunei ihardukitzeko azkarragoak egiten dituela hegaztiei bizi baldintza onak emateak, adibidez, tropa txikitan eta kanpoan haziz.

«Hazkuntza eredu industrialak bere mugak erakusten» ditu, haren aburuz, eta txertoa eredu hori «mantendu» ahal izateko garatzen ari dela. «Frantziako Estatuak erantzukizuna bere gain hartu beharko luke, eta eredu hau eraldatu beharko luke». Hain zuzen, ekoizpen eredua jotzen baitu gaitzaren garapenaren erantzuletzat.

Lanuzteak ekainaren 16, 17, 18, 23, 24, 25, 29 eta 30ean eta uztailaren 1, 2 eta 3an izango dira. Gesbisa enpresak egindako langile-murrizketaren aurkako protesta izango da. ELAk adierazi du negoziazioek 18 hilabete baino gehiago daramatzatela blokeatuta.

Segurtasun sailburuak adierazi duenez, sindikatuak izan dira une jakin batean mahaitik altxatu eta mobilizazioetan sartzea erabaki dutenak, hilabete askotako negoziazioaren ondoren.

Ekoizpen tailerretan % 95eko jarraipena izan du Michelinen egindako greba deialdiak, sindikatuen arabera. Grebaren deitzaileek eskatu dute hitzarmen berriak “azken urteotan galdutako erosahalmena berreskuratzeko bermea ematea”. Halaber, KPIaren araberako soldata igoera galdegin dute.

Etxebizitzaren prezioa % 3,1 igo da Euskadin eta % 5,8 Nafarroan urteko lehen hiruhilekoan. Nafarroan garestitu da gehien etxebizitza libreen prezioa. Espainian, oro har, etxebizitza % 3,5 garestitu da.

Osakidetzako bost garbitzaile identifikatu dituzte, Sagarduiren etxebizitzan ‘escrache’ bat egiteagatik

Egitasmoak 14 milioiko aurrekontua dauka eta hainbat enpresak osatutako partzuergo bat ari da garatzen. CAF da horietako bat.

Gasteizko eta Lasarte-Oriako Michelin lantegiko grebak ekainaren 5, 7, 10 eta 12an. CGT, ESK, ELA eta LAB sindikatuek deitutako lehen lanuztea da, KPIaren araberako soldata igoera eskatzeko. Astelehen honetan hainbat mobilizazio egingo dituzte, eta hurrengoak ekainaren 7an, 10ean eta 12an.

ErNE, Esan, Euspel eta Sipe sindikatuek hitz horiekin erantzun diote lehendakariak iragan igandean esandakoari. Hain zuzen ere, Urkulluk adierazi zuen Ertzaintzak ezin diola gizarteari begirunea galdu.