Nafarroako familiek 328 euro gastatuko dituzte eskolara bueltan. Irache Nafarroako Kontsumitzaileen Elkarteak garai honetan ere “kontsumo arduratsua” egiteko deia egin die guraso nafarrei.

Alabaina, oraindik ez dagoela inolako kontraturik sinatuta jakinarazi dio zuzendaritzak Langile Batzordeari.

Datozen urteetan nazioarteko merkataritzaren joko arauak baldintzatu ditzakeen erabakia hartu dute BRICS taldea osatzen duten herrialdeek —Brasil, Errusia, India, Txina eta Hegoafrika—. Beste sei kide izango ditu blokeak: Saudi Arabia, Egipto, Etiopia, Arabiar Emirerri Batuak, Iran eta Argentina. 2024ko urtarrilaren 1etik aurrera parte hartuko dute erakundean. Erabakiak errezeloa piztu du Bruselan eta Washingtonen.

Cyril Ramaphosa Hegoafrikako presidenteak egin zuen iragarpena atzo, taldeak Johannesburgon egin duen goi bileran. Prentsaurrekoan Luiz Inacio da Silva Lula Brasilgo presidenteak, Xi Jinping Txinakoak, Narendra Modi Indiako lehen ministroak eta Sergei Lavrov Errusiako Atzerri ministroak parte hartu dute. Vladimir Putin ez da joan, Nazioarteko Zigor Auzitegiak hura atxilotzeko agindua emana baitu Ukrainan gerra krimenak egin zituelakoan. Hala ere, bideokonferentzia bidez hartu du parte

Hegoafrikako Gobernuaren arabera, berrogei bat herrialdek adierazi zuten talde horretan sartzeko nahia, eta 23k ofizialki egin dute eskaera. Aste honetan eginiko bileretan taldeko kideak ados jarri dira kide berriek bete behar dituzten irizpideei buruz, eta, azkenean, sei onartu dituzte.

Txina izan da taldea zabaltzearen alde indar handien egin duen herrialdea, eta, bereziki, Saudi Arabiaren sarrera defendatu du. Herrialde horrekin harremanak estutzen aritu da azken urteetan. Ukrainako gerragatik Errusiari jarritako zigorrak direla medio, garrantzi handiko erabakia da taldean Saudi Arabia onartu izana. Munduko petrolio ekoizlerik handienen artean bigarrena da. Errusiaren eta Txinaren bloke ekonomikoan sartzeak, halaber, are gehiago gaiztotu ditzake Riaden eta Washingtonen arteko harremanak, eta indartu egin dezake BRICSen posizioa G7koen kontrapisu gisa. Antzera gertatzen da Arabiar Emirerri Batuekin eta, bereziki, Iranekin. Lulak, berriz, Argentina batu izana txalotu du, Brasil baita haren bazkide komertzial nagusia eta Hego Amerikako ekonomiarik indartsuenetarikoa delako.

Taldea zabaltzeari buruzko zalantza gehiago agertu dituzte Hegoafrikak eta Indiak. Ekonomikoki India da, gaur egun, taldearen barruan Txinari itzal egin diezaiokeen herrialde nagusia.

Hegoalde globala

Taldea 2006an sortu zuten Brasilek, Errusiak, Indiak eta Txinak, eta 2010ean Hegoafrika batu zitzaien. Nazioarteko merkataritzan eta, bereziki, Hegoalde globalean erreferentziazko erakundea izan nahi du BRICSek. Taldeko kideen helburuetako bat da herrialde horietan AEBek eta dolarrak duten eraginari aurre egitea. Besteak beste, Garapen Berrirako Banku bat sortu zuten 2015ean, garatzen ari diren ekonomietako proiektuei maileguak emateko eta bestelako egitasmo estrategiko batzuk finantzatzeko: adibidez, Txina eta Italia lotuko dituen azpiegitura komertzial erraldoia: zetaren bide berria. Taldearen beste xedeetako bat, diru propio bat sortzea haien merkataritza harremanetarako, hastapenetan dago, eta ez dago argi inoiz sortuko ote duten.

Dolarraren eragina apaltzeko asmoetan indar berezia hartuko du BRICsek, munduko petrolio eta energia esportatzailerik handienetakoak izango baititu barruan Saudi Arabiarekin, Errusiarekin, Iranekin, Emirerriekin eta Brasilekin.

Saudi Arabiako Atzerri ministro Faisal bin Farhanek eskertu egin zuen BRICSen taldean sartzeko gonbita, baina gaineratu zuen bete beharreko baldintzen «xehetasunak aztertu ostean» hartuko duela erabakia Saudi Arabiak.

Iranek, berriz, historikotzat jo zuen gonbita: «Garaipen estrategikoa da Iranen kanpo politikarentzat», esan zuen Mohammad Jamshidik, gobernuko kabinete buruaren albokoak.

Argentinarako presidentetzarako eskuineko hautagaia Patricia Bulrich, aldiz, herrialdea BRICSen taldean sartzearen kontra agertu zen. «Gure gobernupean, Argentina ez da BRICSen egongo».

Panamako kanala, munduko merkataritzaren sinboloetako bat, klima aldaketaren ondorioak jasaten ari da. Herrialdea jasaten ari den lehortearen ondorioz, kanalaren ur mailak jaitsi egin dira, eta, horren ondorioz, barku gutxiago igarotzen ari dira, eta pasatzen direnak karga txikiagoekin egin behar dute zeharkaldia.

Panamako kanala ezinbestekoa da Ozeano Atlantikoa eta Ozeano Barea lotzeko. Urtean bostehun milioi tona baino gehiago pasatzen dira, 13.000 itsasontzi inguru, munduko merkataritzaren %6. Handik denetarik garraiatzen da, laboreak, energiak, eta manufakturak. Asiatik Europara bidalitako edukiontzien %40 inguru pasatzen da.

Aste honetan 130 itsasontzi inguru daude kanalaren bi aldeetan geldirik. Itsasontziak ia lau egun itxaroten ari dira sartu ahal izateko. Duela bi hilabete egun bakarra egin behar zuten. Ontzi batzuek 20 egun itxaron behar izan dute, kanaletik igarotzeko erreserbarik egin ez dutelako. Ibilbide finkoak ez dituzten itsasontziak dira, epe motzeko kontratuak dituztenak. Gehienek gasa, ikatza eta burdin minerala garraiatzen dute.

Ontzi horietako batzuk enkanteetan parte hartzen ari dira kanala zeharkatzeko lizentziak lortzeko, eta horrek are gehiago garestituko ditu merkantzien prezioak. 700.000 dolar ordaintzen ari dira, ACP Panamako kanalaren administrazioaren arabera. Hidrokarburoak dituzten ontziak beste bide batzuk aukeratzen ari dira, hala nola Suezko kanala eta Esperantza Oneko lurmuturra, eta beste batzuk trenbideak erabiltzen ari dira. Horrek ere igoko ditu prezioak.

Kanaleko arduradunek uztailaren 30ean murriztu zuten handik pasa zitezkeen barkuen kopurua: egunero 32 baino ez. Aste honetan batez beste 10 ontzik igaro dute egunero. Neurria irailaren 2ra arte egongo da indarrean, baina herrialdeko agintariek ez dute baztertzen luzatzea. Oraingo murrizketen eraginak Gabonetara arte nabarituko direla diote logistikako enpresek.

Panamako kanaleko arazoak ez dira berriak. Maiatzaren amaieratik, ontziek kargak murriztu behar izan dituzte. Urrian eurite denboraldia iritsiko da, eta horrekin arazoaren zati bat konponduko dutela aurreikusten dute agintariek. Dena den, urte hasierarako El Niño klima fenomenoak eragindako lehorteak espero dituzte han. Panamako ubidea urez hornitzen da bi laku artifizialen bidez: Gatun eta Alhajuela. Gatun da handiena, eta uren %50 inguru giza kontsumorako erabiltzen da. Uztailaren amaieratik gutxieneko mailan dago.?

Suteak eta istripuak

Panamako kanala ez da salbuespena. Europan, Rhin ibaia ere nabigatu ahal izateko minimoetan dago joan den hilabetetik, baina ez da garraioa mugatu, iazko udan eta urte hasieran gertatu zen moduan. Maersk ontzi konpainiak, berriz, ohartarazi du Amazonas ibaian dabiltzan itsasontziek kargak murriztu beharko dituztela irailetik abendura.?

Lehorteez gain, klima aldaketaren beste ondorio batzuk ere eragina izaten ari dira ur garraioan. Atzo 300 itsasontzi inguru Itsaso Beltzaren eta Egeoaren artean zirkulatu ezinik geratu ziren, Turkiak Dardaneloetako itsasartea itxi zuelako, bero boladak eragindako baso suteen aurka hegazkinak erabili ahal izateko. Gobernuak jakinarazi du gutxienez gaur arte itxita egongo dela. Asteazken honetan, halaber, Bosforo itsasarteko trafikoa eten dute, petrolio ontzi batek matxura mekanikoa izan ostean.?

Gertakari horiez gain, atzo ere itsas merkataritzaren beste puntu garrantzitsu batean istripua gertatu zen: Suezko kanalean. Zisterna ontzi baten eta petroliontzi baten arteko «talka arin» baten ondorioz zirkulazioa itxi behar izan zuten hainbat orduz. Suezko kanalean hainbat ezbehar izan dira aurten, baina larriena 2021eko martxoan gertatu zen, Ever Given ontziak sei egunez itsas pasabidea blokeatu zuenean. Horrek eragin ekonomiko handiak izan zituen nazioarteko merkataritzan, eta ondorioak denbora luzez nabaritu ziren mundu osoan.

Ametsetako oporrak Euskal Herrian. «Luxuzko turismoa» bor-bor dago udan, eta, hori aipatzean burua Dubai edo Eivissa aldera joan arren, Euskal Herrian ere gozatu daiteke «luxuzko» egonaldioz. Dirudunentzat eginiko egonaldiak dira, eta horien parte dira helikoptero bidaiak, jet pribatuak, luxuzko autoak, Euskal Herriko jatetxerik ospetsuenak eta hotelik garestienak, besteak beste.

Basque Luxury elkarteak luxuzko euskal oporrak eskaintzen ditu. Bertako kide den Joanes Mathiueten arabera, «etortzen zaizkigunak kalitatearengatik ordaintzeko prest daude, aurretik asko bidaiaturikoak, eta kultura miresten dutenak».

Halere, turisten artean oso gutxi dira luxuzko turistak, eta, gainera, Basque Luxuryk dioenez, Euskal Herriko luxuzko turismoaren erabiltzaileek luxu isila egiten dute: «Euskal Herria bera erakargarria eta lasaia da; ez da Dubai, Erroma edo Paris modukoa, eta hemengo turistek, orokorrean, ez dute luxua erakusteko erabiltzen, gozatzeko baizik».

Bilbon joera bera antzematen du Xabier Otxandianok, Bilboko garapen ekonomikoko zinegotziak. «Luxuzko turismoa egitera etortzen zaizkigunak aberatsak dira, premium zerbitzuak nahi dituztenak, baina ez dute horiek erakusteko beharrik; jende oso zuhurra izaten da».

Donostian lasaitasun hori ere nabaritu dute. Han, martxan da premium egitasmoa, zeinak lurraldeko 24 enpresa biltzen dituen bezero zorrotzenei arreta emateko. Ankara Fernandez Donostia Turismoko komunikazio teknikariak azaldu du ia ez dutela bezero horien informaziorik: «Premium zerbitzuen bezeroek ez dute turismo bulegoetara jotzen kontsultak eta kudeaketak egiteko, enpresa espezializatuetara baizik».

Bestalde, jatorriari begira, etortzen diren gehienak Ipar Europatik, AEBetatik eta Japoniatik datoz, baita Mexikotik, Frantziatik, eta Erresuma Batutik ere.

40 urtetik gorakoak

Adinari dagokionez, «lehen, adin nagusikoak etortzen ziren gehien, baina gaur egun, gazte gehiago ikusten dira, 30 urtetik gorakoak», adierazi du Mathiuetek. Fernandezek, berriz, adierazi du 45 urtetik gorakoak izaten direla. Eta Bilboko zinegotziaren hitzetan, gehienak 55 eta 70 urte bitartekoak dira.

«Bilbon luxuzko turismoa egin nahi dutenek bost izarreko hotelak nahi dituzte, artearekin loturiko ekintza esklusiboak, turismo gidari edo laguntzaile bereziak eta gastronomiarekin loturiko planak», esan du Otxandianok.

Badira Euskal Herrian luxuzko hotel asko. Bost izarreko hotel ospetsuenetako batean gaua pasatzeak mila euro ere balio dezake, eta badaude hortik gorakoak ere. Esaterako, «luxuzko hotelen estereotiporik adierazgarriena» Miarritzeko Hotel du Palais da: gela normal batek ia 2.000 euro balio du gaueko, eta suite batek, 4.300 euro.

Baina, gastronomia da Euskal Herrian luxuzko turismoaren erabiltzaileen arreta pizten duen sektore nagusia. Turistek egonaldia baliatzen dute Michelin izarren bat duten jatetxeetara joateko edo ohiturazko pintxoak probatzeko. «Gastronomia bera bada aski turistak erakartzeko. Badago jendea hegazkin pribatuan iritsi eta bi edo hiru egun pasatzen dituena hemen soilik Euskal Herriko lau jatetxetan jateko», adierazi du Bilboko zinegotziak.

Eskaintzak badira. Basque Luxuryren webgunean, helikopteroaz baliaturiko ibilbideak eskaintzen dira. Bi pertsonarentzako hegaldia helikopteroan, jatetxe batean dastatzeko menua eta luxuzko auto batean itzulia. 1.000 euro Laia jatetxera (Hondarribia, Gipuzkoa) joan-etorria eta afaria, 2.200 euro Akelarrera (Donostia), eta 2.650 euro Etxebarri erretegira (Axpe, Bizkaia).

Basque Luxuryk Euskal Herriko luxuzko sektorea osatzen dutenak biltzeko helburua du. Orain dela hamar urte abiarazi zuten online plataforma, duela zortzi aldizkaria, eta pixkanaka-pixkanaka hasi dira beste zerbitzu batzuk ere sartzen, hala nola gidaria duten luxuzko auto zerbitzuak, jet pribatuak eta helikopteroak.

Euskal Herriko enpresak dira zerbitzu horiek guztiak kudeatzen dituztenak. «Autoen zerbitzua Euskal Herrian ibiltzeko edo gertuko bidaiak egiteko da. Jet pribatuen zerbitzua Euskal Herria Europako eta Ipar Afrikako beste puntuekin lotzeko erabiltzen dugu —distantzia maximoa 3.056 kilometro dira zuzenean egiteko—. Eta azkenik, helikoptero zerbitzua bisita turistikoak egiteko edo beste gertuko tokietara joateko», azaldu du Mathiuetek.

Bilbon ez dute helikoptero zerbitzurik, baina bai aldiz jet pribatuena. «Sondikako terminal zaharrean hegazkin pribatuek lur hartzeko zerbitzuak eskaintzen dira. Nahiko sarri deitzen digute horretarako, eta guk zuzenean aireportura bideratzen dugu eskaera», esan du Xabier Otxandianok.

Aurtengo balorazioa

Mathiuet, Otxandiano eta Fernandez itxaropentsu agertu dira aurtengo udaz. Adierazi dute oraindik ezin dela guztiz jakin luxuzko turismoaren datuak, baina, ohiko turismoaren gorakada ikusita, espero dute luxuzkoak ere gorakada eduki izana.

Mota honetako turistek gurean diru asko uzten dute. Joanes Mathiuetek esan du zaila dela kalkulatzen halako turistek zenbat diru gastatzen duten. «Erlatiboa da, eta hainbat faktoreren araberakoa: zein hotel hartzen duten, hegaldiak barne dauden, erosketak, bazkariak… baina, bueno, kopuru handia izaten da, bai».

Otxandianoren hitzetan, «turismoaren eta luxuzko turismoaren sektorean ondo egiten ari dira gauza asko, eta diru asko mugitzen duen sektorea da. Mota ezberdinetako luxuaz disfrutatu daiteke, eta oso interesgarria da».

Bilboko Udalak gaur iragarri duenez, 2024an % 3 garestituko dira tasak eta zergak, hiru urtez izoztuta egon ondoren. Berrikuntzen artean, pisu turistikoei etxebizitza hutsen gaineko errekargua (% 25) aplikatuko zaie.

Hyundai Mobisek ibilgailu elektrikoen baterien hornitzaile gisa jardungo duela iragarri ondoren, Nafarroako Batzordea kezkatuta agertu da Landabeneko balizko “deslokalizazioarekin”.

Euskadiko batez besteko soldata EBkoa baino 203 euro txikiagoa da hilean. Europako 16 herrialdetako batez besteko soldatak Euskadikoak baino txikiagoak dira, eta beste 11 herrialdek ordainsari handiagoak dituzte.

Donostiako Itsas Etxea Kofradiak harrapaketa kopuruaren balantze positiboa egin du. Aldiz, “negatibotzat” jo du bere salmenta prezioa, azken zazpi urteetan Gipuzkoak izandako baxuena.

Gauza gutxi beldurgarriago tximino bat motozerra eskuan duela baino. Eta irudi hori ezin saihestu Javier Mileirekin. Argentinako lehendakaritzarako alderdien primarioetan, ustekabean botoen %40 lortu ditu eskuin muturreko ekonomistak, eta haren proposamen ekonomikoetako nagusiak, hain zuzen, Motozerra plana du izena.

Etxe Arrosara iritsi bezain pronto nahi du —eta hitz horiekin dio— «motozerra sartu gastu publikoan». Di-da batean BPGaren %13ko murrizketa egingo duela iragarri du. Asmo horien laburpen ona da sare sozialetan birala egin den bideoa, non ministerio bat bestearen atzetik deuseztatzeko arrazoiak azaltzen dituen.

Eztabaida gehiago piztu du Mileiren beste proposamen batek: Argentinako ekonomiaren dolarizazioak. Hori da, haren ustez, herrialdeak bizi duen inflazio handia mugatuko lukeen neurria, banku zentralaren finantziaketa etengo bailuke.

Orain ustekabean Mileik Argentinako lehendakari izateko aukera duela ikusita, jada galdetu diote nola egingo lukeen dolarizazioa, eta nola egingo duen Kongresuaren oniritzia lortzeko. «Plebiszitua», erantzun du. Egia da, bestalde, herrialdea jada dolarizatua dagoela zati handi batean. Pesoan konfiantzarik izan gabe, argentinarrek dolarretan aurrezten dute, dolarretan erosi ondasunak, eta dolarretan ezarri prezioak.

Neurriarekin kritikoenak direnek ere onartzen dute dolarizazioarekin printzipioz inflazioari eustea lortuko litzatekeela, baina hazkundea esportazioetako diru sarreren menpe geratuko litzateke erabat. Hots, gauzak ondo joanez gero, ondo. Baina, nazioarteko egoera edo lehengaien prezioak ahulduz gero, Argentinak ez luke ekonomia shocketatik babesteko modurik izango. Dolarizazio erabatekoak onura baino kalte gehiago egingo luke.

Dolarizaziorako baluke, hala ere, gainditu beharreko beste koska bat: dolarrak behar direla, eta ez gutxi. Blue dolarraren egungo trukean —dolarra 780 pesotan aldatu da aste honetan merkatu paraleloetan— base monetarioa 9.300 milioi dolarrekoa litzateke.

Herrialde esportatzailea denez, Argentinak atzerrirako egindako salmentetan du dolar iturri nagusia, baina une zailari lehorte gogorra batu zaio, eta esportazioei kalte egin —20.000 milioi dolarretan, zenbait iturriren arabera—. Ondorioa da Argentinako banku zentralak uneotan ez duela dolarrik. Areago, 8.000 milioi dolarreko zenbaki gorriak ditu erreserbetan.

Horrek, besteak beste, esan nahi du herrialdeak ez dituela betetzen NDF Nazioarteko Diru Funtsak ezarritako helburuak. Ez da berria; bata bestearen atzetik Argentinak ez ditu bete funtsak ezarritako baldintzak. Haiek 2018ko akordiotik datoz. Mauricio Macri eskuindarra presidente zela, krisian zegoen herrialdea, 57.000 milioi dolarreko mailegua eskatu ziolako NDFri.

2022. urtean, Alberto Fernandez peronista Etxe Arrosan zela, akordioa berriz negoziatu zuten bi aldeek, ikusita Argentina ez zela maileguak itzultzeko gai izango. Ordurako 44.000 milioi jasoak zituen herrialdeak.

Ekain honetan bertan, zorra birfinantzatzeko 4.000 milioi dolarreko ordainketa bat ukatu zion NDFk, defizit eta erreserba helburuak ez betetzeagatik.

Gero, uztailean, lehortearen eragina gogoan, NDFk jaitsi egin zion nazioarteko erreserbatan izan beharreko kopurua, 8.000 milioi dolarretik 1.000 milioira. Hori bai, defizit fiskalaren helburua ez zion aldatu: urte bukaerarako defizita %2,4 ingurutik %1,9ra murrizteko eskatzen dio oraindik ere NDFk Argentinari.

Uztaileko negoziazioetan, 7.500 milioi dolarreko ordainketa baterako akordioa lortu zuen Argentinak. Diru horrek Buenos Airesera abuztu bukaeran iritsi behar du teorian, azken azterketa «tekniko» baten ostean. Orain, bilera teknikoa izan behar zuen horretara Sergio Massa Ekonomia ministro eta peronisten hautagaia joango da, asteazkenean.

Izan ere, diru behar larrian dago Argentina, zorrak ordaindu ezinik geratzea eragotzi nahi badu. Merkatuetan finantzatu ezinik dabilela, 2.600 milioi dolarren zorrak kitatu beharko lituzke datorren urtean, eta 5.600 milioirenak 2025ean.

Egoera are gehiago nahastera etorri da Mileiren garaipena. Ordainketa etena ia emantzat jotzen dute merkatuek. Eta gerta daiteke NDFk ezer ez egitea, eta birfinantzaketarako diru gehiago ez ematea abendura arte, hauteskundeen hautsak pausatu eta zer gertatu den ikusi arte.

Bitartean, gobernuak NDFren beste eskaera bat bete du, astelehenean bertan debaluatu baitzuen pesoa, eta dolar batek 350 peso balio ditu orain —780 peso merkatu paraleloetako blue dolarrak—.

Baina defizitaren murrizketa baldintzak, austeritatearen Damoklesen ezpatak, hor dirau. Horretan ez dago eztabaidarik. Argentinak doikuntza zorrotza egin beharko du, berdin du hauteskundeak nork irabazi.

Massa ari da jada gastuetan doitzea egiten bere ministeriotik, inflazioak lagunduta. Eskuineko hautagai Patricia Bulrichek ere gastu publikoaren murrizketa handia agindu dio NDFri.

Eta Mileik funtsari esan dio hark eskatutakoa baino murrizketa handiagoa egingo duela gastu publikoan: bost puntukoa. Motozerra. Omen, NDFk galdetu zion nola egingo zion aurre horrek gizartean piztuko zuen suari. Ultraeskuindarraren erantzuna izan zen doitzeak ez diela herritarrei eragingo: «estatuaren erreforma bidez» egingo dela.

Aizkora edo motozerra, %40ko pobrezia eta %113ko inflazioa nozitzen ari den herrialdean badituzte beldurtzeko arrazoiak.