Etxe Arrosara iritsi bezain pronto nahi du —eta hitz horiekin dio— «motozerra sartu gastu publikoan». Di-da batean BPGaren %13ko murrizketa egingo duela iragarri du. Asmo horien laburpen ona da sare sozialetan birala egin den bideoa, non ministerio bat bestearen atzetik deuseztatzeko arrazoiak azaltzen dituen.
Eztabaida gehiago piztu du Mileiren beste proposamen batek: Argentinako ekonomiaren dolarizazioak. Hori da, haren ustez, herrialdeak bizi duen inflazio handia mugatuko lukeen neurria, banku zentralaren finantziaketa etengo bailuke.
Orain ustekabean Mileik Argentinako lehendakari izateko aukera duela ikusita, jada galdetu diote nola egingo lukeen dolarizazioa, eta nola egingo duen Kongresuaren oniritzia lortzeko. «Plebiszitua», erantzun du. Egia da, bestalde, herrialdea jada dolarizatua dagoela zati handi batean. Pesoan konfiantzarik izan gabe, argentinarrek dolarretan aurrezten dute, dolarretan erosi ondasunak, eta dolarretan ezarri prezioak.
Neurriarekin kritikoenak direnek ere onartzen dute dolarizazioarekin printzipioz inflazioari eustea lortuko litzatekeela, baina hazkundea esportazioetako diru sarreren menpe geratuko litzateke erabat. Hots, gauzak ondo joanez gero, ondo. Baina, nazioarteko egoera edo lehengaien prezioak ahulduz gero, Argentinak ez luke ekonomia shocketatik babesteko modurik izango. Dolarizazio erabatekoak onura baino kalte gehiago egingo luke.
Dolarizaziorako baluke, hala ere, gainditu beharreko beste koska bat: dolarrak behar direla, eta ez gutxi. Blue dolarraren egungo trukean —dolarra 780 pesotan aldatu da aste honetan merkatu paraleloetan— base monetarioa 9.300 milioi dolarrekoa litzateke.
Herrialde esportatzailea denez, Argentinak atzerrirako egindako salmentetan du dolar iturri nagusia, baina une zailari lehorte gogorra batu zaio, eta esportazioei kalte egin —20.000 milioi dolarretan, zenbait iturriren arabera—. Ondorioa da Argentinako banku zentralak uneotan ez duela dolarrik. Areago, 8.000 milioi dolarreko zenbaki gorriak ditu erreserbetan.
Horrek, besteak beste, esan nahi du herrialdeak ez dituela betetzen NDF Nazioarteko Diru Funtsak ezarritako helburuak. Ez da berria; bata bestearen atzetik Argentinak ez ditu bete funtsak ezarritako baldintzak. Haiek 2018ko akordiotik datoz. Mauricio Macri eskuindarra presidente zela, krisian zegoen herrialdea, 57.000 milioi dolarreko mailegua eskatu ziolako NDFri.
2022. urtean, Alberto Fernandez peronista Etxe Arrosan zela, akordioa berriz negoziatu zuten bi aldeek, ikusita Argentina ez zela maileguak itzultzeko gai izango. Ordurako 44.000 milioi jasoak zituen herrialdeak.
Ekain honetan bertan, zorra birfinantzatzeko 4.000 milioi dolarreko ordainketa bat ukatu zion NDFk, defizit eta erreserba helburuak ez betetzeagatik.
Gero, uztailean, lehortearen eragina gogoan, NDFk jaitsi egin zion nazioarteko erreserbatan izan beharreko kopurua, 8.000 milioi dolarretik 1.000 milioira. Hori bai, defizit fiskalaren helburua ez zion aldatu: urte bukaerarako defizita %2,4 ingurutik %1,9ra murrizteko eskatzen dio oraindik ere NDFk Argentinari.
Uztaileko negoziazioetan, 7.500 milioi dolarreko ordainketa baterako akordioa lortu zuen Argentinak. Diru horrek Buenos Airesera abuztu bukaeran iritsi behar du teorian, azken azterketa «tekniko» baten ostean. Orain, bilera teknikoa izan behar zuen horretara Sergio Massa Ekonomia ministro eta peronisten hautagaia joango da, asteazkenean.
Izan ere, diru behar larrian dago Argentina, zorrak ordaindu ezinik geratzea eragotzi nahi badu. Merkatuetan finantzatu ezinik dabilela, 2.600 milioi dolarren zorrak kitatu beharko lituzke datorren urtean, eta 5.600 milioirenak 2025ean.
Egoera are gehiago nahastera etorri da Mileiren garaipena. Ordainketa etena ia emantzat jotzen dute merkatuek. Eta gerta daiteke NDFk ezer ez egitea, eta birfinantzaketarako diru gehiago ez ematea abendura arte, hauteskundeen hautsak pausatu eta zer gertatu den ikusi arte.
Bitartean, gobernuak NDFren beste eskaera bat bete du, astelehenean bertan debaluatu baitzuen pesoa, eta dolar batek 350 peso balio ditu orain —780 peso merkatu paraleloetako blue dolarrak—.
Baina defizitaren murrizketa baldintzak, austeritatearen Damoklesen ezpatak, hor dirau. Horretan ez dago eztabaidarik. Argentinak doikuntza zorrotza egin beharko du, berdin du hauteskundeak nork irabazi.
Massa ari da jada gastuetan doitzea egiten bere ministeriotik, inflazioak lagunduta. Eskuineko hautagai Patricia Bulrichek ere gastu publikoaren murrizketa handia agindu dio NDFri.
Eta Mileik funtsari esan dio hark eskatutakoa baino murrizketa handiagoa egingo duela gastu publikoan: bost puntukoa. Motozerra. Omen, NDFk galdetu zion nola egingo zion aurre horrek gizartean piztuko zuen suari. Ultraeskuindarraren erantzuna izan zen doitzeak ez diela herritarrei eragingo: «estatuaren erreforma bidez» egingo dela.
Aizkora edo motozerra, %40ko pobrezia eta %113ko inflazioa nozitzen ari den herrialdean badituzte beldurtzeko arrazoiak.
Berriki jakin denez, krisia —hirugarren urtea du jada— estatuaren etxe agentzietara ere zabaldu da: gobernuak berak babes handia emana zien orain arte agentzia horiei, kaos ekonomikotik babesteko. Etxe agentzia pribatu handienetako batzuetara ere iritsi da krisia. Egoera ezin txarragoan dagoela aitortu duen lehena Country Garden izan da, Txinako sustatzailerik handiena: milaka proiektu ditu herrialdeko ia 300 hiritan, eta, uztaileko azken egunean, «gidaritza eta babesa» eskatu zizkien Txinako Gobernuari eta erregulatzaileei.
Konpainiak, Hong Kongeko burtsara bidalitako komunikatu batean adierazi du bi arrazoirengatik izango direla galerak: «Batetik, irabazi marjina garbia txikiagoa delako etxe negozioetan, eta, bestetik, narriaduragatiko hornidurak ugaritu egin direlako, sektoreko salmentek beheranzko joera dutela eta».
Country Gardenek ez du esan zehazki noiz argitaratuko dituen lehen seihilekoko datuak, baina adierazi du abuztuko bigarren hamabostaldian plazaratuko dituela.
Aurreko astean, etxe agentzia horren akzioak %8,7 beheratu ziren, eta haren zerbitzu azpisailarenak, %18. Gainera, burtsan kotizatutako bonuek beren balio nominalaren erdia baino gutxiago dute orain, eta dolarretan daudenek —nazioarteko inbertitzaileenak izaten dira maiz—, beren balio nominalaren heren bat eta 10-15 zentimo artean.
Duela egun batzuk, Pekinek jakinarazi zuen urtetik urterako %6,3ko hazkundea izan duela urteko bigarren hiruhilekoan, aurreikusi baino askoz txikiagoa, %7,1 haztea espero baitzen.
Txinako Estatistika Bulego Nazionaleko bozeramaileak (NBSC ingelesez), Fu Linghuik, komunikatu baten bidez ziurtatu du herrialdeko ekonomiak «bultzada ona» izan duela «suspertzeko bidean», urtetik urtera %4,5 hazi baita lehen hiruhilekoan, eta %6,3 bigarrenean. «Merkatuaren eskaria suspertu egin da pixkanaka; produkzio eskaintzak gora egiten segitu du; enplegua eta prezioak egonkorrak izan dira oro har; eta herritarren irabaziak handitu egin dira etengabe», adierazi du prentsa ohar batean.
Zenbait analista bat datoz azken hiruhilekoko hazkundearen datua, %6,3koa, puztua dagoela; izan ere, COVID-19aren pandemia zela eta, 2022ko tarte berean mugatuta egon zen jarduna, eta herrialdeko hiri batzuk konfinatuta zeuden oraindik. Duela urtebeteko denbora tarte berean, urtetik urterako %0,4ko hazkundea erregistratu zen Txinan, murrizketa batzuk baitzeuden orduan, hala nola bat-bateko itxierak, bidaiatzeko debekua eta fabriken itxiera; Txinan azken urteetan hiruhileko batean bildutako daturik okerrenetako bat da hori.
Hiruhilekotik hiruhilekorako hazkunde datuei dagokienez konparazio oinarri errealistagotzat jotzen da, munduko bigarren ekonomia %0,8 baino ez zen hazi apiriletik ekainera. Datu hori txikiagoa da aurreko hiru hilabeteetan erregistratutakoa baino (%2,2), eta urritik abendura ere apala izan zen jarduera. Beste datu batzuek, hala nola txikizkako salmentari dagozkionek, erakutsi dute pandemiaren osteko suspertzea moteltzen ari dela: NBSCren arabera, datu hori %3,1 handitu da, eta horrek esan nahi du hazkundea geldotzen ari dela, maiatzean %12,7 handitu baitzen.
Inflazio tasa, berriz, negatiboa da uztailean (-%0,3) eta arazo sakonen ohar gisa erabili dute analista batzuek.
Yasuhiro Ueda ekonomialari eta burtsako adituak BERRIAri azaldu dionez, herrialdearen hazkundea «ekonomiako agintariek espero baino azkarrago» moteldu da, herrialdea berriz irekitzeko bultzadaren ondorengo beherakada dela eta. «Ez da harritzekoa Txinako arduradun politikoak gero eta kezkatuago egotea joera horretaz, eta ulertzekoa da ekonomia sendotzeko neurriak hartzea, nahiz eta badirudien neurri horiek ez dutela balio izan bultzada nabarmenik emateko», esan du Uedak.
Adituak adierazi duenez, gaur egun dituzten datuek erakusten dute moteltzeko joera hori ez zela ekainean amaitu: itxuraz, hirugarren hiruhilekoaren erdialdera arte iraungo du gutxienez, eta etorkizunerako aurreikuspenak ere ez dira preseski itxaropentsuak.
Gazte langabeak nonahi
Estatistika zentroak beste datu baten berri ere eman du: 16 eta 24 urte arteko gazteen %21,3 lanik gabe zeuden ekainean, eta maiatzean %20,8 ziren. Datu ofizialak biltzen direnetik erregistratutako daturik okerrena da.
Kopuru horiek berretsi egiten dute ekainean zabaldutako irudietan ikusten zena: Txinako sare sozialak ia kolapsatu egin ziren, graduatu berriak ziren hainbat erabiltzailek argazki eta curriculum pila jarri baitzuten sarean, etsi-etsian enpresa handi batean lan egiteko aukera baten bila. Mendebaldeko hedabide batzuetan, zenbait adituk ziurtatu dute litekeena dela Txinako autoritateek emandako kopurua halako bi edo gehiago izatea benetan gazte langabeak, eta uste dute agian %50 baino gehiago ere badirela.
Gaur egun, Txinan graduatu berri direnek bi aukera baino ez dituzte ia: landa eremuetara itzuli eta eskuz egiten diren lanak onartzea, edo gaizki ordaintzen den sektoreetan lan egitea, haietan enplegua oraindik ere ugaritzen ari baita neurri batean, talentu gazteak esplotatzearen kontura. Ikasle horietako gehienentzat eta haien familientzat, ez da erraza aukera horietako bat ere onartzea; izan ere, gurasoek ikaragarrizko sakrifizioak egin behar izaten dituzte seme-alabek goi mailako ikasketak egiteko modua izan dezaten. Azken egunetan, graduatu berri horietako askok sare sozialetan kontatu dute lana eskaini dietela landa eremuetan, eta hainbatek aitortu dute onartu egin dutela eskaintza.
Egiturazko arazoak
Enplegu falta hori 2021 erdialdean hasi zen, teknologia sektorean ehunka mila lanpostu kendu baitzituzten, zenbait arrazoirengatik: COVID-19aren pandemia zelako, kapitalaren erregulazio zorrotzak eta monopolioen aurkakoak ezarri zirelako, eta Pekingo gobernuak «teknologiaren sektorea estu hartu» zuelako. NBSCko bozeramaile Fu Linghuik aitortu du «egiturazko arazo nabarmenak» daudela lan merkatuan, eta iragarri du gazteen langabezia tasa are handiagoa izango dela, 2023an inoiz baino jende gehiago graduatu baita unibertsitatean.
Txinan ekonomia moteldu izanaren beste faktore garrantzitsu bat zera da, etxeen sektorearen krisia: zenbait analistaren arabera, herrialdeko BPGaren %30 inguru hartzen du —zeharkako faktoreak gehituta—. Sektore horretako enpresa asko likidezia arazoak izaten hasi ziren 2021ean, Pekinek mugak jarri baitzizkion palanka efektuaren bitartez finantzatzeko moduari. Ondorioz, erosleek konfiantza galdu zuten, merkatua moteldu egin zen, eta prezioak merkatu egin ziren, kezka sortzeraino; izan ere, etxebizitza da Txinako familiek inbertsioak egiteko erabiltzen duten bide nagusia.
1 Aurten 64 urte bete ditu Barbiek, eta, segur aski, erretiroan pentsatzen hasia da. Zer finantza kontseilu emango zenioke? Zaila da, ez baitakigu ezer haren bizitzaren alderdi horri buruz. Kotizatu duen ala ez, non eta zenbat. Intentsitate handiko bizitza izan du. Astronauta izan da, zientzialaria eta pop izarra. Diru sarrera handiak izan ditu. Baina gaizki ordaindutakoak eta ordaindu gabeak ere bai: zerbitzari, etxekoandre. Haren jabetzei buruz, berdin: etxetzarrak ikusi dizkiogu, sekulako autoak; baina, jakin, ezer gutxi dakigu.
2 Zergak ordaintzen ote dituen ere ez? Barbiek AEBetako Mattel taldearentzat egiten du lan. Eta hark mundu osoan egitura bat du zergen ordainketa saihesteko. Iaz, zazpi sozietate zituen Delawaren. Estatu hori ezaguna da AEBetan biztanle baino enpresa gehiago dituelako, eta ia zergarik ez delako ordaintzen han. Baina haren sarea harago doa. Hiru sozietate ditu Bermudetako paradisu fiskalean. Beste bi Asian: Hong Kongen eta Singapurren. Eta Europan ere neurriko herrialde bat aukeratu du: Herbehereetan dute egoitza enpresaren bost sozietatek. Gainerako biak, Zipren eta Erresuma Batuan.
3 Entzun dut Barbiek diru asko zor diola enpresari. Egia al da hori? Zorrak eduki baino gehiago, gertatzen dena da ez duela sortzen lehen sortzen zuena. 1997an jo zuen goia: Barbiek bakarrik 1.800 milioi euro fakturatu zituen, eta Barbie Mattelen diru sarrera guztien bi heren ziren. 2015ean bere salmentak erdira murriztu zituen, eta enpresak hamar urte darama urtez urte fakturazioa gutxitzen.
4 Zer egoeratan dago gaur egun? Galerak ditu. Pandemia ostean, Mattelek, beste jostailu fabrikatzaile batzuek bezala, askoz ere salmenta eta irabazi gutxiago ditu. Stock handiak pilatu zituen, eta jostailuen prezioak asko jaitsi ditu. Aurtengo lehen seihilekoan 71 milioi euroren galerak izan ditu.
5 Barbiek bere azken zerbitzua egin duela esan daiteke? Filmaren ondorioz, Mattelek akordioak egin ditu enpresa handi askorekin: Microsoft, Airbnb… Eta, batez ere, arropa sektorekoekin: Zara, Primark, Gap. Baina arrosa modako kolorea bihurtu den arren, Mattelek produktu horien salmenten zati oso txiki bat baino ez du lortzen, 13 milioi euro inguru aurten. Horregatik, gaur egun eta luze gabe behintzat, enpresak bere jostailuen salmenten mende jarraitzen du. Beraz, Barbiek lanean jarraitu beharko du.
6 Panpina moduan? Ziurrenik ez. Luze gabeko estrategia baten lehen urratsa da filma. Enpresaren kontseilari delegatu Ynon Kreizen apustu pertsonala da. Marvel estiloko unibertso zinematografiko bat garatu nahi du. Komiki zigilu horrek ere arazo larriak zituen, eta, gaur egun, diru sarrerarik gehienak paperetik kanpo lortzen ditu: filmak, bideojokoak… Barbieren debutarekin, Kreizek antzeko zerbait lortu nahi du Mattelen beste produktu batzuekin. Funtsean, panpinak panpina izateari uztea. Gaur egun haur gehienen jostailua pantaila baita.
Mahai gainean, BRICS taldea zabaltzeko proposamena izango dute bost agintariek, lehenengoa 2010ean BRIC originalek Hegoafrika kide izatera gonbidatu zutenetik. 22 herrialdek jo dute taldearen atea ofizialki, eta beste hogeik esan dute kide izan nahi dutela. Onartzen badituzte, izen berria asmatu beharko diote taldeari, zopa letra ahoskaezin bat osatu nahi ez badute.
Denetatik dago haien artean, ezaugarri bakarra baitute: ez dira Mendebalde izena jasotzen duen AEBen eta haien aliatu estuenen multzokoak, eta, ulertzekoa denez, zeresan handiagoa nahi dute nazioarteko arau ekonomiko eta politikoak finkatzean. Hortik aurrera, elkarren lehiakide diren herrialdeak daude (Iran eta Saudi Arabia), AEBen aliatuak eta etsaiak (Egipto eta Kuba), herrialde oso handiak eta oso txikiak (Kazakhstan eta Bahrain, Argentina eta Nikaragua..).
Baina, funtsean, hori da BRICS taldearen ezaugarria ere: Mendebaldeko talde esklusibo horretako kide ez izatea, eta tartean behin erretorika hanpatuarekin salatzea haren nagusikeriak eta hipokrisiak, merezitakoak neurri handi batean. Hortik aurrera, ezer gutxi eman du BRICS taldeak. Garapen Berrirako Banku bat sortu zuten 2015ean, baina hark emandako maileguak ez dira 30.000 milioira iristen. Txinak bakarrik bilioi bat euroren kredituak eman ditu azken urteetan, eta Munduko Bankuak ia 100.000 2022an soilik. Taldearen beste xedeetako bat, diru propio bat sortzea haien merkataritza harremanetarako, hastapenetan dago, eta ez dago argi inoiz jaioko ote den.
Txinaren eta Indiaren arteko lehia
Barne desadostasunek eta bilakaera desberdinek trabatzen dute BRICSen jarduna. Taldea sortu zenetik haien pisua asko handitu da; gaur egun munduko biztanleen %42 biltzen dute, barne produktu gordinaren %23 eta merkataritzaren %18. Baina hazkunde hori oso desberdina izan da batetik bestera. Hegoafrikak zailtasun ekonomiko handiak ditu, eta Errusiaren eta Brasilen ekonomiek lehengaien prezioen menpe jarraitzen dute: gora batzuetan eta behera besteetan.
India eta, batez ere, Txina dira beren izaera aldatzen ari direnak. Txina potentzia ekonomiko bat da, bere burua abiada bizian industrializatu du, ehunka milioi biztanle pobreziatik atera ditu, eta, gero eta gehiago, teknologia kontuetan ere parez pare begiratzen dio Mendebaldeari. India ere eraldaketa batean ari da, baina nekez esan dezakete hori Errusiak, Brasilek, eta Hegoafrikak.
Baina zer gertatzen da? Politikoki oso urruti daudela New Delhi eta Pekin. Ez dute konpontzen Himalaia aldeko mugari buruz dituzten desadostasunak, eta tartean eskuetara ere ailegatzen dira.
Baina horren gainetik, lehia geopolitiko bat dago. India munduko herrialderik jendetsuena bilakatu da aurten, eta uste du horrek puntuak ematen dizkiola potentzia independente bat izateko. Ez du, hortaz, Txinaren orbitan ibiltzeko inolako interesik. Are gutxiago, ikusita Txina militarki indarra hartzen ari dela, AEBekin, Australiarekin eta Japoniarekin aliantza militar bat egin du. Hain da handia bien arteko arrakala, abuztu hasierara arte ez baitzen baieztatu Modi Durbanen izango zela.
Kide berrien sarrerak BRICSen barneko oreka zail hori hankaz gora jar dezake, eta, horretan, indartsuenak du irabazteko, Txinak; batez ere, sartzen diren herrialde berriak hari zorraren zamaren bitartez lotuta badaude.
