«Zerbitzu horiek derrigorrez bete beharreko lanak dira, ez kapritxoak: jendea ezin da horiek gabe bizi, eta, lehenago edo geroago, etxe guztietan behar dira», ohartu du Peio Plazaolak, Zumarragako Plazaola iturgintza enpresako buruak. «Langileak erretiroa hartzen ari dira pixkanaka, eta bost edo sei urte barru hutsune handia etorriko da».
Lanbideren datuak ere ez dira oso baikorrak. Gremioetan lana bilatzen ari direnen artean, gehienak helduak dira. Igeltsero moduan aritu nahi dutenen artean, ia %70ek gainditzen dute 45 urteren langa, eta %4,5 baino ez dira 30 urtetik beherakoak.
Zurgintzan eta iturgintzan ere joera hori bera nabari da, nahiz eta gazte gutxi batzuk gehiago dauden Lanbideren eskatzaileen poltsan: arotz izan nahi dutenen artean %8 dira 30 urtetik beherakoak, eta iturgin izan nahi dutenen artean, berriz, %13,6.
Ipar Euskal Herrian, asko ez izan arren, errazagoa da eskuzko lanbideetan aritzen diren gazteak aurkitzea. Uztaritzeko Egurberri aroztegian aritzen dira Antoine Mounier eta Alexandre Beherengarai gazteak, eta haiek ere ohartzen dira sektore horretan erreleboa falta dela.
«Eskulana, zuraren lanketa… Inguruan laguntzeko praktikoak dira horrelako lanbideak, eta beharrezkoak ere bai», adierazi du Mounierrek. Beherengaraik ere uste du etorkizunean sektoreko gazteei ez zaiela lanik faltako: «Segur da gure sektorean beti lan anitz izanen dela, eskaera beti hor izanen baita».
Langile falta nondik dator, baina? Agustin Pagola Pagola Eraikuntzak enpresako buruaren hitzetan, «gaztek ikusten dute aitak edo osabak zer bizi eraman duen igeltserotzan, eta inork ez du hori beretzat nahi. Gerriak eta eskuak izorratu egiten dira, eta gaur egungo gazteek lan erraza nahi dute: eserita egon, eta funtzionario izan».
Lanbide batzuetan, igeltserotzan adibidez, lan gogorra arintzeko zenbait neurri hartu dituzte. Orain, esaterako, bizkarrean 25 kilo eraman ditzakete gehienez, eta, lehen, 50 kiloko zakuak ere hartzen zituzten. Hala ere, gremioetako lanak oso fisikoak dira oraindik ere. «Gu gazte ginenean, askoz ere indartsuagoak ginen oraingo gazteak baino, eta edozein gauza aguantatzen genuen», esan du Pagolak.
Horrez gain, Plazaola iturginak aipatu du gazte jendeak ez duela nahi ia oporrik eta ordutegi finkorik gabeko lanposturik. Askotan, iturginek eta elektrikariek bereziki, ez dakite noiz bukatuko duten laneguna: «Berez, ordutegi bat dugu, baina, askotan, ordua iristen denean ezin diogu lan egiteari utzi».
Lanbideren datuek baieztatzen dute eskulangileen eskatzaileak gero eta gutxiago direla. 2021ekoak dira Lanbideren azken datuak, eta, horien arabera, iturginen artean eskariak %19 gutxiago ziren 2021ean aurreko urtean baino, igeltseroen artean %17 gutxiago, eta arotzen artean %10 gutxiago.
Erreleboa nork?
Egoera horrek beste arazo bat ekar dezakeela ohartarazi du Plazaolak: «Gazteak sartzen ez badira, prezioa asko garestituko da, instalatzaile gutxi egongo baitira, eta eskaintza handia».
Sektorea nola dagoen ikusita, gero eta atzerritar gehiago aritzen dira iturgin, igeltsero eta arotz. «Ez dakit zenbateraino sartuko diren atzerritarrak lanbidean, baina zer egoeratatik gatozen ikusita, diruari dezenteko garrantzia ematen diote, oporrei eta egutegiari baino gehiago», adierazi du Plazaolak.
Atzerritarrak lanerako prest izan arren, normalean ikasketak falta zaizkiela gaineratu du Pagolak ere. «Atzerritarrei lagundu egiten diegu, baina formakuntzarik gabe etortzen dira». Hori bai, indartsuago ikusten ditu: «Atzerritarrak eta horren eroso bizi ez direnak gogorragoak dira hemengo gazteak baino».
Aitzitik, Euskal Herrian oraindik ere badira eskuzko lanbideak maite dituzten gazteak. «Lanbide hauek beharrezkoak dira edozein eraberritzetan eta eraikuntzatan, eta niri askoz gehiago betetzen nau igeltsero izateak elkarte bateko misio karguduna izateak baino», adierazi du Mounierrek. Era berean, honela dio Beherengaraik: «Eskulana gustatzen zait, eta beti mugitzea. Ez naiz bulego batean geldirik egoteko egina, eta jendearekin harremana izatea ere anitz maite dut».
Formakuntza
Ikasiz gero lana egon badagoela azaldu du Plazaola iturginak, baina lanbide horietan formakuntza lortzea ez da erraza izaten askotan. Igeltserotzari dagokionez, adibidez, zera salatu du Pagolak: «Lanbide batzuetarako, eskoletan ondo prestatzen zaituzte, baina gure lanbideari buruz pentsatzen da formakuntzarik gabe egin daitekeela lana; gero bezeroak kexatu egiten dira, ez direlako eraikuntzak konpontzen, gaizki eginak daudelako… Zer nahi dute, ba!».
Izan ere, igeltsero gehienek ez dute igeltsero izateko ikasi: Lanbideren arabera, %86,8k «zehaztu gabeko» ikasketak dituzte. Arotzen artean ere, %70etik gora dira zurgintza ikasi gabeak.
Egoera bestelakoa da iturgintzan, ikasketak izatea derrigorrezkoa baita lan egiteko. «Guk instalatzaile lizentziak behar ditugu: ur sanitarioaren txartela, berogailuaren txartela, gasaren txartela… dokumentazio lan handia dago atzetik», ohartarazi du Plazaolak.
Antoine Mounierrek 29 urte ditu, eta, Egurberri enpresara heldu baino lehen, Ingurumenaren Zaintzako gradua bukatu zuen. Baita igeltsero izateko eskola batean sartu ere. Batxilergoa atera ondoren egin zituen gradu horiek, eta eskuzko lanbideak oso erakargarriak egin zitzaizkion.
Alexandre Beherengarairen kasua ezberdina da. Hark 19 urte ditu, eta soilik batxilergoa egin zuen lanean hasi aurretik, Uztaritzen. «Ondoren, osabarekin hasi nintzen obra batzuetan, zurezko zoladurak instalatzen, adibidez, eta zinez hasi nintzen zurgintza maitatzen».
Gazteak izanik, etorkizunerako helburu pertsonalak ere badituztela diote biek. Beherengaraik dio oraingoz lanbideari buruz ikasten jarraitu nahi duela, oso gaztea baita oraindik. Hala ere, geroago bere enpresa propioa irekitzeko nahia azaldu du. Mounierrek, berriz, berdin-berdin jarraitzeko helburua du, badirelako, haren ustez, lanbidea betegarria egiten duten gauza asko: «Intentzioa da berdin segitzea, ene lanbideaz gozatzen».
Emakumeak, oso gutxi
Sektore oso maskulinizatuak dira eskuzko lanbideenak. Gizonak dira langile beterano gehienak, eta gizonak dira sektorean lana bilatzen dutenak ere. Lanbide guztien arteko batezbestekoa eginda, Lanbideren zerrendetan, eskuzko lanbideetako eskatzaileen artean %3 baino gutxiago dira emakumezkoak; igeltsero eta iturginen artean, %1 baino gutxiago. Hala ere, bai Plazaolak baita Pagolak ere aipatu dute pintoreen artean emakume kopurua beste gremioetan baino handiagoa dela.
Cyril Ramaphosa Hegoafrikako presidenteak egin zuen iragarpena atzo, taldeak Johannesburgon egin duen goi bileran. Prentsaurrekoan Luiz Inacio da Silva Lula Brasilgo presidenteak, Xi Jinping Txinakoak, Narendra Modi Indiako lehen ministroak eta Sergei Lavrov Errusiako Atzerri ministroak parte hartu dute. Vladimir Putin ez da joan, Nazioarteko Zigor Auzitegiak hura atxilotzeko agindua emana baitu Ukrainan gerra krimenak egin zituelakoan. Hala ere, bideokonferentzia bidez hartu du parte
Hegoafrikako Gobernuaren arabera, berrogei bat herrialdek adierazi zuten talde horretan sartzeko nahia, eta 23k ofizialki egin dute eskaera. Aste honetan eginiko bileretan taldeko kideak ados jarri dira kide berriek bete behar dituzten irizpideei buruz, eta, azkenean, sei onartu dituzte.
Txina izan da taldea zabaltzearen alde indar handien egin duen herrialdea, eta, bereziki, Saudi Arabiaren sarrera defendatu du. Herrialde horrekin harremanak estutzen aritu da azken urteetan. Ukrainako gerragatik Errusiari jarritako zigorrak direla medio, garrantzi handiko erabakia da taldean Saudi Arabia onartu izana. Munduko petrolio ekoizlerik handienen artean bigarrena da. Errusiaren eta Txinaren bloke ekonomikoan sartzeak, halaber, are gehiago gaiztotu ditzake Riaden eta Washingtonen arteko harremanak, eta indartu egin dezake BRICSen posizioa G7koen kontrapisu gisa. Antzera gertatzen da Arabiar Emirerri Batuekin eta, bereziki, Iranekin. Lulak, berriz, Argentina batu izana txalotu du, Brasil baita haren bazkide komertzial nagusia eta Hego Amerikako ekonomiarik indartsuenetarikoa delako.
Taldea zabaltzeari buruzko zalantza gehiago agertu dituzte Hegoafrikak eta Indiak. Ekonomikoki India da, gaur egun, taldearen barruan Txinari itzal egin diezaiokeen herrialde nagusia.
Hegoalde globala
Taldea 2006an sortu zuten Brasilek, Errusiak, Indiak eta Txinak, eta 2010ean Hegoafrika batu zitzaien. Nazioarteko merkataritzan eta, bereziki, Hegoalde globalean erreferentziazko erakundea izan nahi du BRICSek. Taldeko kideen helburuetako bat da herrialde horietan AEBek eta dolarrak duten eraginari aurre egitea. Besteak beste, Garapen Berrirako Banku bat sortu zuten 2015ean, garatzen ari diren ekonomietako proiektuei maileguak emateko eta bestelako egitasmo estrategiko batzuk finantzatzeko: adibidez, Txina eta Italia lotuko dituen azpiegitura komertzial erraldoia: zetaren bide berria. Taldearen beste xedeetako bat, diru propio bat sortzea haien merkataritza harremanetarako, hastapenetan dago, eta ez dago argi inoiz sortuko ote duten.
Dolarraren eragina apaltzeko asmoetan indar berezia hartuko du BRICsek, munduko petrolio eta energia esportatzailerik handienetakoak izango baititu barruan Saudi Arabiarekin, Errusiarekin, Iranekin, Emirerriekin eta Brasilekin.
Saudi Arabiako Atzerri ministro Faisal bin Farhanek eskertu egin zuen BRICSen taldean sartzeko gonbita, baina gaineratu zuen bete beharreko baldintzen «xehetasunak aztertu ostean» hartuko duela erabakia Saudi Arabiak.
Iranek, berriz, historikotzat jo zuen gonbita: «Garaipen estrategikoa da Iranen kanpo politikarentzat», esan zuen Mohammad Jamshidik, gobernuko kabinete buruaren albokoak.
Argentinarako presidentetzarako eskuineko hautagaia Patricia Bulrich, aldiz, herrialdea BRICSen taldean sartzearen kontra agertu zen. «Gure gobernupean, Argentina ez da BRICSen egongo».
Panamako kanala ezinbestekoa da Ozeano Atlantikoa eta Ozeano Barea lotzeko. Urtean bostehun milioi tona baino gehiago pasatzen dira, 13.000 itsasontzi inguru, munduko merkataritzaren %6. Handik denetarik garraiatzen da, laboreak, energiak, eta manufakturak. Asiatik Europara bidalitako edukiontzien %40 inguru pasatzen da.
Aste honetan 130 itsasontzi inguru daude kanalaren bi aldeetan geldirik. Itsasontziak ia lau egun itxaroten ari dira sartu ahal izateko. Duela bi hilabete egun bakarra egin behar zuten. Ontzi batzuek 20 egun itxaron behar izan dute, kanaletik igarotzeko erreserbarik egin ez dutelako. Ibilbide finkoak ez dituzten itsasontziak dira, epe motzeko kontratuak dituztenak. Gehienek gasa, ikatza eta burdin minerala garraiatzen dute.
Ontzi horietako batzuk enkanteetan parte hartzen ari dira kanala zeharkatzeko lizentziak lortzeko, eta horrek are gehiago garestituko ditu merkantzien prezioak. 700.000 dolar ordaintzen ari dira, ACP Panamako kanalaren administrazioaren arabera. Hidrokarburoak dituzten ontziak beste bide batzuk aukeratzen ari dira, hala nola Suezko kanala eta Esperantza Oneko lurmuturra, eta beste batzuk trenbideak erabiltzen ari dira. Horrek ere igoko ditu prezioak.
Kanaleko arduradunek uztailaren 30ean murriztu zuten handik pasa zitezkeen barkuen kopurua: egunero 32 baino ez. Aste honetan batez beste 10 ontzik igaro dute egunero. Neurria irailaren 2ra arte egongo da indarrean, baina herrialdeko agintariek ez dute baztertzen luzatzea. Oraingo murrizketen eraginak Gabonetara arte nabarituko direla diote logistikako enpresek.
Panamako kanaleko arazoak ez dira berriak. Maiatzaren amaieratik, ontziek kargak murriztu behar izan dituzte. Urrian eurite denboraldia iritsiko da, eta horrekin arazoaren zati bat konponduko dutela aurreikusten dute agintariek. Dena den, urte hasierarako El Niño klima fenomenoak eragindako lehorteak espero dituzte han. Panamako ubidea urez hornitzen da bi laku artifizialen bidez: Gatun eta Alhajuela. Gatun da handiena, eta uren %50 inguru giza kontsumorako erabiltzen da. Uztailaren amaieratik gutxieneko mailan dago.?
Suteak eta istripuak
Panamako kanala ez da salbuespena. Europan, Rhin ibaia ere nabigatu ahal izateko minimoetan dago joan den hilabetetik, baina ez da garraioa mugatu, iazko udan eta urte hasieran gertatu zen moduan. Maersk ontzi konpainiak, berriz, ohartarazi du Amazonas ibaian dabiltzan itsasontziek kargak murriztu beharko dituztela irailetik abendura.?
Lehorteez gain, klima aldaketaren beste ondorio batzuk ere eragina izaten ari dira ur garraioan. Atzo 300 itsasontzi inguru Itsaso Beltzaren eta Egeoaren artean zirkulatu ezinik geratu ziren, Turkiak Dardaneloetako itsasartea itxi zuelako, bero boladak eragindako baso suteen aurka hegazkinak erabili ahal izateko. Gobernuak jakinarazi du gutxienez gaur arte itxita egongo dela. Asteazken honetan, halaber, Bosforo itsasarteko trafikoa eten dute, petrolio ontzi batek matxura mekanikoa izan ostean.?
Gertakari horiez gain, atzo ere itsas merkataritzaren beste puntu garrantzitsu batean istripua gertatu zen: Suezko kanalean. Zisterna ontzi baten eta petroliontzi baten arteko «talka arin» baten ondorioz zirkulazioa itxi behar izan zuten hainbat orduz. Suezko kanalean hainbat ezbehar izan dira aurten, baina larriena 2021eko martxoan gertatu zen, Ever Given ontziak sei egunez itsas pasabidea blokeatu zuenean. Horrek eragin ekonomiko handiak izan zituen nazioarteko merkataritzan, eta ondorioak denbora luzez nabaritu ziren mundu osoan.
Basque Luxury elkarteak luxuzko euskal oporrak eskaintzen ditu. Bertako kide den Joanes Mathiueten arabera, «etortzen zaizkigunak kalitatearengatik ordaintzeko prest daude, aurretik asko bidaiaturikoak, eta kultura miresten dutenak».
Halere, turisten artean oso gutxi dira luxuzko turistak, eta, gainera, Basque Luxuryk dioenez, Euskal Herriko luxuzko turismoaren erabiltzaileek luxu isila egiten dute: «Euskal Herria bera erakargarria eta lasaia da; ez da Dubai, Erroma edo Paris modukoa, eta hemengo turistek, orokorrean, ez dute luxua erakusteko erabiltzen, gozatzeko baizik».
Bilbon joera bera antzematen du Xabier Otxandianok, Bilboko garapen ekonomikoko zinegotziak. «Luxuzko turismoa egitera etortzen zaizkigunak aberatsak dira, premium zerbitzuak nahi dituztenak, baina ez dute horiek erakusteko beharrik; jende oso zuhurra izaten da».
Donostian lasaitasun hori ere nabaritu dute. Han, martxan da premium egitasmoa, zeinak lurraldeko 24 enpresa biltzen dituen bezero zorrotzenei arreta emateko. Ankara Fernandez Donostia Turismoko komunikazio teknikariak azaldu du ia ez dutela bezero horien informaziorik: «Premium zerbitzuen bezeroek ez dute turismo bulegoetara jotzen kontsultak eta kudeaketak egiteko, enpresa espezializatuetara baizik».
Bestalde, jatorriari begira, etortzen diren gehienak Ipar Europatik, AEBetatik eta Japoniatik datoz, baita Mexikotik, Frantziatik, eta Erresuma Batutik ere.
40 urtetik gorakoak
Adinari dagokionez, «lehen, adin nagusikoak etortzen ziren gehien, baina gaur egun, gazte gehiago ikusten dira, 30 urtetik gorakoak», adierazi du Mathiuetek. Fernandezek, berriz, adierazi du 45 urtetik gorakoak izaten direla. Eta Bilboko zinegotziaren hitzetan, gehienak 55 eta 70 urte bitartekoak dira.
«Bilbon luxuzko turismoa egin nahi dutenek bost izarreko hotelak nahi dituzte, artearekin loturiko ekintza esklusiboak, turismo gidari edo laguntzaile bereziak eta gastronomiarekin loturiko planak», esan du Otxandianok.
Badira Euskal Herrian luxuzko hotel asko. Bost izarreko hotel ospetsuenetako batean gaua pasatzeak mila euro ere balio dezake, eta badaude hortik gorakoak ere. Esaterako, «luxuzko hotelen estereotiporik adierazgarriena» Miarritzeko Hotel du Palais da: gela normal batek ia 2.000 euro balio du gaueko, eta suite batek, 4.300 euro.
Baina, gastronomia da Euskal Herrian luxuzko turismoaren erabiltzaileen arreta pizten duen sektore nagusia. Turistek egonaldia baliatzen dute Michelin izarren bat duten jatetxeetara joateko edo ohiturazko pintxoak probatzeko. «Gastronomia bera bada aski turistak erakartzeko. Badago jendea hegazkin pribatuan iritsi eta bi edo hiru egun pasatzen dituena hemen soilik Euskal Herriko lau jatetxetan jateko», adierazi du Bilboko zinegotziak.
Eskaintzak badira. Basque Luxuryren webgunean, helikopteroaz baliaturiko ibilbideak eskaintzen dira. Bi pertsonarentzako hegaldia helikopteroan, jatetxe batean dastatzeko menua eta luxuzko auto batean itzulia. 1.000 euro Laia jatetxera (Hondarribia, Gipuzkoa) joan-etorria eta afaria, 2.200 euro Akelarrera (Donostia), eta 2.650 euro Etxebarri erretegira (Axpe, Bizkaia).
Basque Luxuryk Euskal Herriko luxuzko sektorea osatzen dutenak biltzeko helburua du. Orain dela hamar urte abiarazi zuten online plataforma, duela zortzi aldizkaria, eta pixkanaka-pixkanaka hasi dira beste zerbitzu batzuk ere sartzen, hala nola gidaria duten luxuzko auto zerbitzuak, jet pribatuak eta helikopteroak.
Euskal Herriko enpresak dira zerbitzu horiek guztiak kudeatzen dituztenak. «Autoen zerbitzua Euskal Herrian ibiltzeko edo gertuko bidaiak egiteko da. Jet pribatuen zerbitzua Euskal Herria Europako eta Ipar Afrikako beste puntuekin lotzeko erabiltzen dugu —distantzia maximoa 3.056 kilometro dira zuzenean egiteko—. Eta azkenik, helikoptero zerbitzua bisita turistikoak egiteko edo beste gertuko tokietara joateko», azaldu du Mathiuetek.
Bilbon ez dute helikoptero zerbitzurik, baina bai aldiz jet pribatuena. «Sondikako terminal zaharrean hegazkin pribatuek lur hartzeko zerbitzuak eskaintzen dira. Nahiko sarri deitzen digute horretarako, eta guk zuzenean aireportura bideratzen dugu eskaera», esan du Xabier Otxandianok.
Aurtengo balorazioa
Mathiuet, Otxandiano eta Fernandez itxaropentsu agertu dira aurtengo udaz. Adierazi dute oraindik ezin dela guztiz jakin luxuzko turismoaren datuak, baina, ohiko turismoaren gorakada ikusita, espero dute luxuzkoak ere gorakada eduki izana.
Mota honetako turistek gurean diru asko uzten dute. Joanes Mathiuetek esan du zaila dela kalkulatzen halako turistek zenbat diru gastatzen duten. «Erlatiboa da, eta hainbat faktoreren araberakoa: zein hotel hartzen duten, hegaldiak barne dauden, erosketak, bazkariak… baina, bueno, kopuru handia izaten da, bai».
Otxandianoren hitzetan, «turismoaren eta luxuzko turismoaren sektorean ondo egiten ari dira gauza asko, eta diru asko mugitzen duen sektorea da. Mota ezberdinetako luxuaz disfrutatu daiteke, eta oso interesgarria da».
