Osakidetzak asteburu honetan ekingo die berriro 2020, 2021 eta 2022ko Lan Eskaintza Publikoaren hautaprobei, udako geldialdiaren ondoren.

Garraio pertsonalaren etorkizuna auto elektrikoa da, Europan gutxienez. Kontsumitzaileen joerak eta EB Europako Batasuneko neurri berriek hala diote, eta markak egoera berri horretara egokitzen dabiltza gutxinaka. Ekoizpen lerroak teknologia berrietara ari dira moldatzen, baina autoen prezioa da oraindik punturik zailena. Egia da mantentze lanen gastuak, zergak eta autoa abiarazteko elektrizitatea merkeagoak direla auto elektrikoetan konbustio motordun autoetan baino, baina batez beste %50 garestiagoak dira auto elektrikoak, eta horrek bezero asko uxatzen ditu.

Bada, konbustio autoekin gertatzen den moduan, Txinako autogileek auto elektriko merkeagoak ekarri dituzte Europako merkatura. Europan, oraindik ere, Volkswagenen eta Teslaren auto elektrikoak saltzen dira gehien, baina Txinako bi talde hamar saltzaile handienen zerrendan sartu dira aurten: Zhejiang Geely eta SAIC, azken hori MGren jabea. Jato Dynamicsen datuen arabera, 2020an Europan saldutako auto elektrikoen %1,1 ziren Txinako markenak, eta 2023ko lehen erdian, berriz, %5,6.

Prezioen balantza

Txinako marken auto elektrikoak, oro har, Europan gehien saltzen diren bertako markenak baino merkeagoak dira, baina Daciarena da oraindik merkatuko merkeenetarikoa, 20.000 eurotik behera balio baitu. Hala ere, elektriko gehien saltzen duten marken modeloak garestiagoak dira. Volkswagenen ID.3 autoak, esaterako, 42.000 euro baino gehiago balio du, eta BMWren iX1ak, berriz, 56.000 eurotik gora. Teslaren autorik merkeenak, Model 3ak, 46.000 euro baino gehiagoko prezioa du.

Kontrara, Txinako MGren ZS modeloak 22.500 euro balio du, eta BYDren Dolphinek, berriz, 35.000 euro.

Txinako auto elektrikoen merkatu kuotaren handitze horri aurrea hartu nahi diote Europako markek, eta modelo elektriko gero eta merkeagoak ari dira iragartzen, merkatuko posizioari eusteko. Citroenek urrian aurkeztuko du e-C3 auto berria, eta 22.000-23.000 euro balioko du. e-C4 autoa ere merkatu du Stellantis taldeko markak, eta egun 34.000 eurotik behera eskuratu daiteke.

Volkswagenek ere modelo merkeagoak aterako ditu laster, ID1a eta ID2a, esaterako: 20.000 eurotik behera lehena, eta 25.000 baino merkeago bigarrena.

Pekin, Bruselaren jopuntuan

Ursula Von der Leyen Europako Batzordeko presidenteak gogor jo zuen asteazkenean Pekinen eta Txinako autogintza industriaren aurka, Europako Batasunaren Egoerari buruzko urteroko mintzaldian. Europa Txinako autoz «josita» dagoela adierazi zuen, eta iragarri zuen ikerketa bati ekingo diotela ebazteko ea Xi Jinpingen gobernuak industriari ematen dizkion diru laguntzak gehiegizkoak diren ala ez.

Von der Leyenen iritziz, Pekinek Txinako markei ematen dizkien diru laguntzek autoen prezioak merkatu dituzte, eta gehitu zuen Europako markei eragin diela horrek, «merkatua desitxuratzen» dutelako.

Ikerketarekin hasi aurretik, Von der Leyenek gaitzetsi du Txinako enpresek autoen prezioa «artifizialki» jaistea lortzen dutela estatuaren diru laguntza horiengatik, baina Pekinek baieztapen horiek gezurtatu ditu.

Txinako Merkataritza Ganberak Europako Batasunean duen ordezkaritzak adierazi du Txinako enpresek industrian abantaila badute «berrikuntzagatik» dutela, eta ez diru laguntzengatik. Europako Batzordeak egindako adierazpenekin «larrituta» eta «aurka» agertu da ganbera.

Ganberak adierazi du Txinako eta munduko merkatu «oso lehiakorrek» berrikuntzaren mugak «etengabe gaindiarazi» dituztela, eta ekoizpen kostuak murriztu: «Garrantzitsua da nabarmentzea gure abantaila ez dela, Europako Batzordeak esan duen moduan, ‘izugarrizko estatu laguntzak’ jasotzen ditugula».

Europako enpresek salaketarik jarri gabe erabaki du Bruselak ikerketarekin hastea, eta Pekinen eta Europako autogileen laguntza izango du bere hipotesia egiazkoa den ala ez ebazteko. Ondorioztatzen badute, Bruselak uste duen moduan, Pekinek emandako diru laguntzek lehia desitxuratu dutela, behin-behineko muga zergak kobratzen hasi ahalko dira ikerketa abiatu eta bederatzi hilabetera. Gehienez hamahiru hilabete iraun dezake ikerketak, eta orduan muga zerga horiek behin betiko bihurtzeko aukera dago.

Europako Batzordearen arabera, gaur egun Txinako autoek %8ko merkatu kuota dute EBn, eta gogorarazi dute hazkunde erritmoari eutsiz gero %15era irits daitekeela 2025ean. Txinako marken autoak %20 merkeagoak direla ere gehitu dute.

Von der Leyenen hitzen ostean, Valdis Dombrovskis Europako Batzordeko Merkataritza arduradunak iragarri zuen Txinara bidaiatuko duela: «Lehiarako prest gaude, baina ez jokaera desleialetarako», esan zuen.

Oraindik merkatu kuota txikia badute ere, Txinako auto markek egindako ibilgailu gero eta gehiago ikusten dira Euskal Herriko errepideetan. Europakoak eta Hego Koreakoak dira Hego Euskal Herrian gehien saltzen diren markak: Peugeot, Kia eta Hyundairenak, hurrenez hurren. Alabaina, hilabetero gero eta auto gehiago saltzen dituzte Txinako markek; datuak ikustea besterik ez dago: 2022an, Txinako 254 auto matrikulatu ziren Hegoaldean —salmenten %0,9—, eta, aurtengo lehen zortzi hilabeteetan, jada 720 saldu dituzte —salmenten %3,5—, ANFAC Espainiako Auto eta Kamioi Fabrikatzaileen Elkartearen datuen arabera.

Batez ere MG markak ekarri du hazkunde hori, Hego Euskal Herrian matrikulatu diren Txinako 720 autoetatik 692 baitziren MGrenak, %96. 2021eko azaroan hasi ziren Hego Euskal Herrian saltzen, eta jada bost kontzesionario dituzte. Gasteizen dago horietako bat, Armentian, eta bertako kudeatzaileak, Oscar Uzkianok, uste du Txinako markak azkar ari direla ezartzen Hegoaldean «kalitatea eta prezioa kontuan hartuta onenak» direlako.

Ekoizpen kostu txikiagoak

Amaierako prezioa da kontsumitzaileen erabakia gehien baldintzatzen duen aldagaia. Eta, horretan, merkatuko nagusiak dira Txinako markak, prezio merkeenak eskaintzen baitituzte. Uzkianoren arabera, Europan gehien saltzen diren marka gehienek 20.000 eurotik beherako auto bat saltzen zuten lehen, baina, dioenez, ia gehienek merkatu hori utzi dute, Daciak izan ezik.

MG hutsune hori betetzera etorri dela esan du Uzkianok: «Dacia baten antzeko prezioa duen produktu batekin etorri da MG, baina kalitate eta teknologia askoz hobeago batekin».

Bezeroen nahiak ere aldatu egin direla uste du Uzkianok. Haren hitzetan, erosteko garaian, lehen jendeak kontuan hartzen zuen zer irudi proiektatzen zuen auto bakoitzak gizartean, baina iritzi dio gaur egun garrantzia galdu duela alderdi horrek: «Ekonomian gertatzen ari diren aldaketak direla eta, jende askok eraman eta ekarriko duen auto bat nahi du, eta ez du nahi edo ezin du diru asko inbertitu horretan».

«Prezio merke» horien atzean ekoizten den lekua dago nagusiki: Txina. Autoaren pieza guztiak Txinan ekoizteak ekoizpen kostuak asko murrizten dituela uste du Uzkianok. Lehenik eta behin, eskulana merkeagoa delako Txinan oraindik; bestalde, pieza gehienen hornidura nahiko ziurtatua dutelako, txipena gehienbat. Prozesadoreen hornidura falta handia izan zen pandemiaren ostean autogintzaren industrian, eta inbutu efektu luzea sortu zuen horrek; baina fabrikak herrialdean bertan izanda, pieza horien hornidura ziurtatua du Txinak.

Irabazi marjinak murrizteak ere lagundu du prezioak merkatzen, Uzkianoren arabera: «Fabrikatzaileak hamar irabazi beharrean bat irabazten badu, eta kontzesionarioak hamar irabazi beharrean bat irabazten badu, oso produktu agresiboa lortu dezakezu. Hori jasangarria da ekoizpen bolumen handia baduzu».

Eta hori da, hain zuzen ere, lortzen ari direna, etengabe handitzen ari baitira salmentak eta saltokiak, eta «luzerako» etorri direla ziur da Uzkiano.

Elektrifikazioaren bidean

Hego Euskal Herriko merkatua ez da erraza auto elektrikoentzat. Europa ibilgailu pertsonalaren elektrifikazioan aurrerapausoak ematen ari bada ere, herrialdez herrialde asko aldatzen da guztiz elektrikoak diren autoen ehunekoa. Norvegia da, argi eta garbi, auto elektriko gehien saltzen den herrialdea. 2022an, esaterako, matrikulatutako autoen %80 elektrikoak ziren. Europa Iparraldeko herrialdeak ditu atzetik, eta zerrendaren amaieran periferiako herrialdeak daude, Espainia, Italia eta Polonia, adibidez.

Euskal Herria ere ez da guztiz merkatu ona auto elektrikoentzat, ez baitute matrikulazioen %7 gainditzen 2023an. Azpiegiturak dira arazo nagusia; izan ere, Europa Iparraldean ohikoa da garaje propioa duten familia bakarreko etxebizitzetan bizitzea, baina Euskal Herrian blokeetan bizi dira biztanle gehienak, eta gehienek ez du aparkaleku pribaturik. Horrek asko zailtzen du gauez autoa kargatzea.

Hego Euskal Herrian oraindik auto elektriko gutxi matrikulatzen badira ere, Uzkianok dio MGk merkatu horri gero eta garrantzi handiagoa eman nahi diola, eta ziurtatu du saltzen dituzten hamar autotik lau elektrikoak direla. Hala ere, ANFACen azken matrikulazio txostenak bestelako datu bat erakusten du: 2023ko urtarriletik abuztura Espainian matrikulatutako MGren autoen %15 izan dira guztiz elektrikoak.

Sindikatuek bi greba egun deitu dituzte EAEko sektore publikoan, urriaren 25ean eta abenduaren 19an. ELA, LAB, CCOO, Steilas, SATSE eta ESK sindikatuek egin dute bi greba eguneko deialdia, lan baldintzak eta zerbitzuen kalitatea hobetzea eskatzeko.

Batzar Nagusiek datorren astelehenean eztabaidatuko dute foru lurraldeko zerga sisteman bi zerga berri sartzeari buruz.

Interes tasen igoerak kredituen merkatuari eta enpresen sorkuntzari eragiten diela ohartarazi du Kutxabankek. Banketxearentzat “ona” da interes tasak “goia jo” izana, eta aitortu du horren ondorioz kredituen kontratazioa mantsotu egin dela.

Espero zitekeen lez, Pekinek ez die abegi onik egin herenegun Bruselak iragarritako asmoei. Gaitzespenekin, elkarrizketarako deiekin eta mehatxu estaliekin erantzun die Txinak Ursula von der Leyenek asteazkenean esandakoei. Hark esan zuen Europako Batasunak ikerketa zabalduko duela argitzeko ea bidezkoak diren Txinako Gobernuak herrialde hartako auto elektrikoen ekoizleei emandako laguntzak. Oso litekeena da ikerketaren ondorioz EBk muga zergak ezartzea Txinatik datozen auto elektrikoei.

Erantzun ofiziala atzo iritsi zen. Europako Batasunarena «ageriko protekzionismoa» da, Txinako Merkataritza Ministerioaren ustez: «Serioski trabatu eta distortsionatu dezake automobilgintzaren hornidura kate globala, baita EB barruan ere, eta inpaktu negatiboa izan dezake Txinaren eta Europako Batasunaren merkataritza harremanetan eta harreman ekonomikoetan».

Ildo horretan, ez da ahaztu behar Europan bertako ekoizleek fabrikatzen dituzten autoentzako zenbat osagai datozen Txinatik; besteak beste, ezinbesteko bateriak. Menpekotasun hori arintzeko, Europako Batasuna presaz dabil kontinentean bateria fabrikan ezartzen, baina oraindik beharko du denbora hornidura kateetan arriskua gutxitzeko.

Osagaiak soilik ez: Europako eta AEBetako ekoizleen autoak ere etortzen dira Txinatik Europara, eta muga zergak ordaindu beharko lituzke, esaterako, BMWk, iX3ak handik ekartzen baititu, edota Teslak berak ere.

Txinako Merkataritza Ministerioaren agiriak gogoratu du Europako Batasuneko autogileek urte asko daramatzatela Txinan jardunean, eta Txinakoa kanpo merkatu garrantzitsua bilakatu dela Europako auto konpainientzat eurentzat ere. Muga zergei erantzuteko Txinak hartuko lituzkeen neurriak igarri egingo lituzkete, adibidez, Volkswagenek eta BMWk, zabaltzen ari baitira Asiako herrialdeetan.

Elkarrizketarako deia ere egin du Pekinek, «bidezko eta diskriminaziorik gabeko merkatu ingurumen bat sortzeko, Txinaren eta EBren bien garapen komunerako». Lehen elkarrizketa datorren astean izango da, Valdis Drombovoskis Europako Batzordeko merkataritza komisarioa Pekinera joatekoa baita.

Edonola ere, Txina «oso adi» egongo da EBren joera protekzionistekin eta jokaerekin. «Irmo babestuko ditu Txinako enpresen eskubide eta interes legitimoak».

Kontrako ahotsak Europan

Bitartean, ikerketaren kontrako ahotsak ere entzun dira Europan bertan. Batetik, Frantzia izan delako autogile europarrak babesteko eskatu duena, eta ez, esaterako, Alemania, zeinak Txinara esportatzen dituen autoak, Frantziak ez bezala.

Bestetik, Txinari zigorrak edo muga zergak jartzeak Europan kontsumitzaileek auto elektriko «merkeak» izateko modua oztopatu dezakeela ere uste dute askok, eta horrekin garraioaren deskarbonizazioa garestitu eta geldotu daitekeela. Finean, protekzionismoa gorabehera, bada zerbait agerikoa gaur egun: Europako autogintza industria ahulezia erakusten ari dela elektrifikazioaren erronkari aurre egiteko.

Europako Banku Zentralak oinarrizko 25 puntu igo ditu interes-tasak, % 4,5eraino. Horrela, Europako Banku Zentralak hamargarren aldiz jarraian igo ditu interes-tasak, euroaren eremuko inflazioa geldiarazteko, ekonomia geldotzen ari den arren.

Ertzaintzaren sindikatuek bilera egitea eskatu dute “gatazka bideratzeko”. Bestalde, Eusko Irratian ordezkaritza duten sindikatuek greba eguna deitu dute gaurko.

Bizkaibuseko enpresa-batzordeak bidaiari batek emakumezko gidari bati egindako genero-jazarpena salatu du. Enpresa batzordearen arabera, gidarien kontrako erasoak “behin eta berriz” gertatzen dira, eta gaueko zerbitzuetan ahozko erasoak “ohikoak” dira.