Uztailean Bilboko metroan garraio-deskontua aplikatu ez zitzaien erabiltzaileei ordaina emango diete. Bizkaiko Garraio Partzuergoaren akats bat tarteko, uztaileko 13 egunetan ez zitzaien deskontua aplikatu erabiltzaileei.

Legealdia hasi berri, datozen lau urteetarako akordio programatikoan jasotakoa eta Maria Txibitek inbestidura saioan iragarritakoa berehala jarri nahi izan du abian Nafarroako Gobernuak. Industriaren eraldaketari eta erronkei aurre egiteko foroa eratu du, eta atzo goizean egin zuen lehen bilera eragileekin eta sindikatuekin batera. Bezperan iragarri bezala, ELAk uko egin dio foro horretan parte hartzeari. Asier Calderon LABeko Industriako arduraduna han izan zen, eta, haren hitzetan, gobernuko ordezkariak «euren burua laztantzen» aritu ziren. Txetxu Rodriguez Nafarroako CCOOko idazkari nagusiak, berriz, beharrezkotzat dauka foroa, «industriak erronka handiak baititu aurrean».

Txibite lehendakariaz gain, Nafarroako Gobernuko bost kontseilari izan ziren lehen bilera horretan: Mikel Irujo (Garapen Ekonomikoa); Jose Luis Arasti (Ekonomia eta Ogasuna); Carlos Gimeno (Hezkuntza), haren ardurapean baitago lanbide heziketa; Carmen Maeztu (Gizarte Eskubideak, Gizarte Ekonomia eta Enplegua); eta Juan Cruz Cigudosa (Unibertsitateak, Berrikuntza eta Eraldaketa Digitala). Gobernuak orain arte zer egin duen azaldu zuen haietako bakoitzak.

Foroan parte hartu zuten CEN Nafarroako Enpresaburuen Elkarteak, Merkataritza Ganberak, AIN Nafarroako Industria Elkarteak, Gizarte Ekonomiako Elkarteak, eta hiru sindikatuk (UGT, CCOO eta LAB). Gainera, hainbat klusterretako ordezkaritza zabala izan zen: automozioa, elikagai industria, ikus-entzunezkoak, eraikuntza, informazio teknologia, energia berriztagarriak eta osasungintza. Bakoitzak bere ikuspegia laburbildu zuen. Hurrengo bilerarako, industriaren egoerari buruzko diagnostikoa aurkezteko dute, eta proposamen landuago bat. Hilabetean behin bilduko dira.

Industriak Nafarroako barne produktu gordinaren %30 ordezkatzen du. 3.300 enpresa aritzen dira alor horretan, eta 72.000 laguni ematen diete lana. Trantsizio energetikoa eta eraldaketa digitala daude erronka nagusien artean.

Txibitek hori nabarmendu zuen hasierako hitzaldian: «Hurrengo urteak funtsezkoak dira erronka horiei aurre egiteko. Ondo egin behar dugu arrakasta izateko eta garapen kohesionatua lortzen laguntzeko». Gobernuak 2025era begirako lau urteko industria plana onartua du, eta hartan jasotzen dira neurri nagusiak. Hari lotuta, foroak «eremu eraikitzailea» izan nahi du, eta eragileen proposamenak bildu.

Calderonen arabera, atzoko bilkuran gobernuko ordezkariek ez zuten inongo autokritikarik egin. «Egindakoari balioa eman nahi izan diote, baina euren analisietan ez dute azpimarratu zer ez duten egin». LABen ustez, Iruñerritik harago hedatu behar da industria, lurralde osora, eta deslokalizazioari irmoago aurre egin. Halaber, eraldaketa digitalak ekar dezakeen enplegu galerari aurre egiteko, 30 orduko lan astea proposatu du sindikatuak. Calderonen irudiko, eraldaketa prozesu horretan guztian kontuan hartu behar da langileen ahotsa.

«Gainbeherarik» ez

Gobernuaren arabera, foroaren xedea «berrindustrializazioa» da, baina CCOOko Rodriguez ez dago ados hitz horrekin: «Sektore berriak bilatu behar dira, baina ez dago zertan berrindustrializatu. Gaur-gaurkoz, ez dago boladarik onenean, baina industria ez doa gain behera». Rodriguezen aburuz, eragile guztiek beharrezko ikusten dute Nafarroak ahalmena izatea nazioarteko arazoei aurrea hartzeko. Landu beharreko gaien artean aipatu ditu langileen prestakuntza eta birziklatzea.

Industria kimikoaren sektoreak 23.000 langile ditu gutxienez Hego Euskal Herrian. Gutxienez horren azalpena haren eragin hedaduran datza; izan ere, lan hitzarmenean egiten den interpretazioa ikusita, botika industria, plastikoak eta findegiak sar daitezke zaku horretan, besteak beste. Eremu zabala da, sektore garrantzitsua beraz, baina ez du lan hitzarmen propiorik Hego Euskal Herrian. Espainiako hitzarmenak arautzen ditu enpresa itun propioa ez duten euskal langileen baldintzak, eta, hitzarmen horrek duen klausula baten arabera, ezin da lurralde mailako beste hitzarmenik sinatu. Salbuespen bakarra onartzen du, Kantabrian.

ELA, LAB, CCOO eta UGT sindikatuek egoera hori aldatzeko bidea urratu nahi dute, eta Araba, Bizkai eta Gipuzkoarako hitzarmen propio bat landu. Atzo egin zuten lehen bilera AVEQ-Kimika sektoreko enpresa elkartearekin, Confebaskekin eta hiru lurraldeetako enpresa elkarteekin. Negoziazio mahaia irekitzea zen asmoa, baina patronalek esan zuten Espainiako hitzarmenaren klausula hori dela-eta ezinezkoa dela.

«Lege arazoa bainoago borondate arazoa dela uste dugu. Lan hitzarmenak aldeen arteko akordio pribatuak dira. Haiek ez zuten mahaia ireki nahi, eta hori zen arazoa. Baina, egia esan, ez da ezustekoa izan», azaldu du Luis Mouliaak, bilerara joan zen CCOOko kideak. Unai Martinez ELAkoak ere antzeko ondorioa atera du: «Enpresei Espainiako lan hitzarmenari eustea komeni zaie; horregatik ez dute nahi. Espainiako hitzarmena oso eskasa da».

Eskasa? Tauletako bi soldata txikienak 16.892 eta 18.031 euro gordin dira urtean. «Oso gutxigatik dago gutxieneko soldataren gainetik», zehaztu du Martinezek. Azken hitzarmena 2021ean sinatu zen hiru urterako, eta %1eko, %2ko eta %2ko soldata igoerak hitzartu zituzten hurrenez hurren. Hori bai, azkenaren ondoren KPIaren araberako eguneraketa egitea hitzartu zuten. «Baina badakigu enpresari batzuk esaten hasiak direla soldata kolpetik %10 igotzea gehiegi dela», gehitu du.

CCOO eta UGTk, berriz, 2017ko lanbide arteko akordioan Araba, Bizkai eta Gipuzkoako mahaiak irekitzeko konpromisoa onartu zuten, eta orduan sinaturikoaren izenean hasi dute bidea ELArekin eta LABekin. CCOO eta UGTren eragin ahalmena, dena den, harago doa. Espainiako akordioa abenduan iraungiko da, eta haren berritzearen negoziazioan traba egiten duen klausula kentzea eskatu dezakete. «Horrek lege ziurtasun handiagoa emango liguke», zehaztu du Martinezek: «Aldaketa hori gabe negoziatzen hasten bagara, baliteke talka legal bat egotea. Batetik, EAEko 2017ko lanbide arteko akordioa legoke, eta, bestetik, Espainian eragina duten akordioak lehenesten dituen Zapateroren lan erreforma».

Eragina enpresa txikietan

Sindikatuetako ordezkariek, dena den, zehaztu dute sektoreko enpresa handiek lan hitzarmen propioak dituztela, Espainiako hitzarmena hobetzen dutenak. Petronorren, Michelinen eta Bridgestoneren kasua da. «Baina beti komeni da soldataren zorua igotzea, eta soldata ez diren beste baldintza batzuk hobetzea», aldarrikatu du Mouliaak. Martinezek, halaber, gogoratu du enpresa txiki eta ertain batzuetan hitzarmen hori aplikatzen dela: «Vulcanizados Zuloagako borrokan errealitate hori ondo baino hobeto ezagutu dugu».

Eta orain zer? Sindikatuek argi dute lan hitzarmena lortzeko bidea hasi baino ez dela egin, eta hurrengo asteetan zer egin aztertzeko biltzekoak dira. ELAko ordezkariak nabarmendu du Espainiako hitzarmena berritzeko irekiko den leiho hori baliatu behar dela, baina «kostako dela» lortzea. Mobilizazioekin hastea ez dute baztertu, baina bilera hori egin nahi dute lehenbizi.

EAEko hezkuntza publikoan beste greba egun bat deitu dute urriaren 24rako

Hezkuntza Sailak 816 milioi bideratuko ditu ikasturte honetan ikasgela pribatuak hitzartzera. Aurreko ikasturtearekin alderatuta, aldaketa nagusietako bat de bi urteko ikasgelak ere lehen aldiz itunduko direla.

Bigarren greba eguna EITBko irratietan. Sindikatuen arabera, “gaur-gaurkoz enpresak mahai gainean jartzen duen eskaintza ez da nahikoa langileentzat”.

Euskadiko eskola uzte goiztiarraren ehunekoa Espainiako edo Europar Batasuneko batez bestearen azpitik dago

Nafarroako Gobernuak industriaren eraldaketa aztertzeko bilera batera deitu ditu ekonomia eta gizarte eragileak gaur goizerako. Atzo, ELAk aurreratu zuen ez duela parte hartuko foro horretan. LABek, aldiz, ordezkari bat bidaliko du bilkurara: Asier Calderon Industria Federazioko Nafarroako arduraduna.

ELAk prentsa ohar batean azaldu ditu Industria Foroan ez parte hartzeko arrazoiak. Sindikatuaren arabera, «edukirik gabeko» organo bat da, eta enplegu planaren bidez «CEN, CCOO eta UGTren alde egindako apustua ezkutatzeko erabili nahi du». Izan ere, aurreko legealdian izenpetu zen 2021etik 2024rako enplegu plana, eta, 701 milioi euro jarriko dira hura gauzatzeko.

ELAk salatu du diru hori «enpresen ohiko jarduera diru publikoz laguntzeko» eta aipatutako hiru erakunde horien egiturak finantzatzeko erabiliko dela. Horregatik, sindikatuaren irudiko, foro horren sorrerak «propaganda kutsua» baino ez du. «Mezu oker bat igortzen dio langile klaseari, esaten baitu haren arazoak konponduko direla eta patronalaren interesen onura jasoko dutela; baina patronalaren interesak langileenen kontrakoak dira».

ELAri ezinbestekoa iruditzen zaio industria politika berritzailea bultzatzea beste industria eredu baterako trantsizioa egiteko, baina, horretarako, beharrezkotzat jotzen du «sektore estrategikoetan esku hartze publikoa izatea eta banku publiko bat sortzea».

Bilera 09:30ean hasiko da. Han izango dira Maria Txibite Nafarroako Gobernuko lehendakaria eta lau kontseilari. Sindikatuez eta patronalez gain, hainbat klusterretako ordezkariak ere izango dira: automozioa, energia berriztagarriak, eraikuntza, informazio teknologia eta osasungintza.

Eusko Jaurlaritzak eta Nafarroako Gobernuak azken urteotan ezarri dituzten zerga politikak aztertu ditu LABek, eta «behar baino diru gutxiago» biltzen dutela ondorioztatu. Hego Euskal Herriko presio fiskala, esaterako, 7,1 puntu txikiagoa da EBkoarekin alderatuta. Ekarpenaren zatirik handiena, gainera, langileek ordaintzen dute. Sindikatuaren iritziz, horrek «kolektiborik zaurgarrienen» zama handitzen du, kapitalari mesede egin eta zerbitzu publikoak ahultzen dituelako. Zerga politikaren «benetako erreforma estrategikoa» egiteko ordua dela uste du LABek.

Jaurlaritzak 11.000 milioi euro bildu zituen iaz zergen bidez. LABen arabera, presio fiskala EBkoaren parekoa balitz 4.600 milioi euro gehiago izango lituzkete, garbi, «zerbitzu publikoak indartzeko». Endika Perez sindikatuko Ekintza Sozialeko arduradunak gaineratu duenez, sozietateen gaineko zergaren bidez jasotakoa apaldu egin da 2007az geroztik: 2.500 milioi euro bildu zituen urte hartan, eta 1.800 milioi baino gutxiago iaz.

PFEZ errenta zergari dagokionez, handitu egin da lan errenten ekarpena: 5.000 milioi euro bildu ziren 2007an, eta 7.591 milioi iaz. Kapitalaren errentaren ekarpena, berriz, berdintsua da azken urteotan: 416 milioi eurokoa izan zen 2007an, eta 415 milioikoa iaz.

Sindikatuak salatu du EAJk eta PSE-EEk uko egin ziotela Araba, Bizkai eta Gipuzkoan Fortuna Handien Aldi Baterako Elkartasun Zerga ezartzeari; Nafarroako Gobernuak, kontrara, martxan jartzea erabaki zuen. Hiru milioi eurotik gorako ondarea dutenek ordaindu behar dute zerga hori. Hiru eta bost milioi euro artean dituztenek %1,7ko ekarpena egin behar dute, bost eta hamar milioi euro artean dituztenek %2,1ekoa eta hamar milioi euro baino gehiago dituztenek %3,5ekoa.

LABen arabera, egungo zerga sistemak EAJren eta UPNren «eredu ekonomiko eskuindarrak» indartzen ditu. Hala azaldu du Arroyok: «EAJk atzera bota zituen EH Bilduk Gipuzkoan egindako aldaketa urriak, eta Nafarroako Foru Komunitateak azken bi legealdietan egin dituen aldaketak ez dira nahikoa izan».

Aldatu beharrekoak

Sozietateen gaineko zergaren ekarpena, esaterako, %1,2koa da Hego Euskal Herrian. «Europako azkenak gara, Lituaniarekin batera», ohartarazi du Perezek. Espainia eta Frantzia ere aurretik doaz: %2,7ko ekarpena biltzen du lehenengoak, eta %2,9koa bigarrenak. Norvegiak, berriz, %10eko ekarpena jasotzen du sozietateen gaineko zergaren bidez.

Horren harira, zerga politika aldatzeko hainbat proposamen egin ditu LABek. Batetik, %1 eta %10 arteko errekargua jarri nahi die kapital errentei, «egiten duten ekarpena txikiegia delako». Bestetik, sozietateen gaineko zergaren kenkariak ezabatu nahi ditu, eta %35eko interes tasa nominala jarri. Azkenik, kapital eta lan errentak berdindu nahi ditu, eta, horretarako, gehieneko interes tasa %60ra igo.

Inflazio handiak berean jarraituko iragarri du ELA sindikatuko Ikerketa Bulegoak. Haien kalkuluen arabera, Hego Euskal Herriko egungo KPIa %2,6koa den arren %4,1eraino igoko da urte amaieran. Ondorioztatu dute enpresa handi eta ertainen mozkinak direla igoera horren arrazoi nagusia, eta hala ere, Europako Banku Zentrala (EBZ) langileak are gehiago pobretzeko politikak aplikatzen ari dela.

Egoera ekonomiko eta sozialari buruzko 145. txostenean, ELAk arreta berezia jarri du inflazioaren eraginean eta erosahalmenaren galeran. Azken horren inguruan, ikerlariek kalkulatu dute oinarrizko elikagaiak %25,2 garestitu direla azken bi urteetan. Etxeen prezioak ere gora egin du azken hamar hiruhilekoetan, eta alokairuak garestitu egin dira iaztik: Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan %6,3, eta Nafarroan, berriz, %2,7.

Gorakada horrek KPIan eragin zuzena izango duela ikusi dute ikerlariek, besteak beste erregaien prezioaren garestitzeagatik. Esan bezala, urte amaieran %4,1era iritsiko dela iragarri dute. Aitor Murgia sindikatuko ikerlariak esan du inflazio horren jatorriari begiratu behar zaiola: «Analisi guztiek adierazten dute inflazioa enpresa mozkinen gorakadak eta espekulazioak eragin dutela».

Baina zer enpresak? «Ertainek, handiek, energia sektorekoek eta bankuek batez ere», gehitu du. Espainiako enpresen irabazi marjina %14raino igo da lehen hiruhilekoan, eta, alde horretatik, garraio eta energia enpresak izan dira marjinarik handiena izan dutenak: %25. Bankuei dagokienez, Ibex-35ean kotizatzen duten bankuek 12.500 milioi euro baino gehiago irabazi dituzte 2023ko lehen seihilekoan. Eta kotizatzen ez dutenek? Bada, ELAren arabera, eta 2022ko lehen hiruhilekoarekin alderatuta, Kutxabanken mozkinak %53 handitu ziren —163 milioi eurotik 250 milioira— eta Laboral Kutxarenak %69 —65 milioi eurotik 109 milioira—.

Langabezia nahita eragiten

EBZ Europako Banku Zentralak inflazioari aurre egiteko hartutako neurri nagusia interes tasak igotzea da, eta, Lakuntzaren ustez, «langabezia igotzeko asmoz» hartu du. Salatu du ekonomiaren bilakaera oztopatzeko eta enplegu sorrera eteteko asmoa dagoela erabakiaren atzean: «Christine Lagardek berak esan zuen langabezia txikia denean langileek beren lan baldintzen alde egiteko prestasun handiago duela eta hori arazo bat dela».

Txostenean beste hainbat datu aztertu dituzte: esaterako, Espainiako Lan Erreformaren eragina. Sindikatuaren arabera behin-behinekotasun tasa %20,5era igo da berriro, eta datu hori are handiagoa da emakumeen artean: %24,2. Lanaldi partzialen batez bestekoa antzekoa da.