Zenbat garestitu dira erregaiak?
Aurtengo preziorik merkeena maiatzean izan zuen gasolioak. Euskal Herri osoan, batez beste, 1,462 euroan salerosi zen gasolio litroa; urriko lehen egun hauetan, 1,735 euroan. Hau da, 27 zentimo garestitu dela lau hilabetean, %18,5. Garestitzea mugaren bi aldeetan gertatu da, baina pixka bat gehiago Hegoaldean (+%19), Iparraldean baino (+%14). Edonola ere, alde handia dago oraindik ere, eta hogei zentimo merkeagoa da hegoaldean.
Gasolina ere garestitu da maiatzetik hona, baina gutxiago: hamalau zentimo, edo %8,7. Igoera osorik Hegoaldeari dagokio, Lapurdin, Nafarroa Beherean eta Zuberoan praktikoki prezio berean baitago.
Zergatik garestitu dira?
Hasteko, maiatzetik hona petrolio gordinaren prezioa ere handitu egin delako, neurri handi batean, LPEE+ taldeak eguneko 1,5 milioi upel kendu dituelako merkatutik. Gainera, gutxika bada ere, Txinan kontsumoa suspertu egin da, eta horrek estutu egin du ekoizpenaren eta kontsumoaren arteko aldea. Ekainean, 72 dolarrean zegoen upela, eta atzo arratsaldean 87 dolarrean salerosi zen, %21 garestiago. Baina joan den astean bertan 97,5 dolarrean zegoen (+%35).
Petrolio gordinaren eta finduaren prezioen arteko lotura ez da zuzena. Upelaren prezioa salneurriaren heren bat inguru da; prezioaren erdia dagokio zergei, eta azken zatian sartzen dira garraioaren kostuak, findegiarenak, eta enpresen eta banatzaileen mozkina.
Zergatik garestitu da gehiago diesela?
Gehiago kontsumitzen denez, bizkorrago husten dira haren biltegiak, eta, hori dela eta, gasolioari are gehiago eragiten diote prezioen gorabeherek. Gainera, EBn bederen, haren hornidura katea ahulagoa da. Eurostaten arabera, 2022an, ibilgailuek EBn egiten duten erregai kontsumoaren %73 dagokio gasolioari eta %27 gasolinari. Horri gehitu behar zaio diesela oraindik erruz erabiltzen dela etxeak berotzeko: 42.850 milioi tona.
Baten zein bestearen kontsumoak pandemiaren aurretik jo zuen goia: gasolinaren kasuan, 2019an, eta gasolioaren kasuan, 2018an. 2020an eta 2021ean, koronabirusaren ondorioz kontsumoa amildu egin zen, baina 2022an haren aurreko kopuruetara ez da iritsi: %2,2 jaitsi da gasolinaren kontsumoa, eta %5,5 dieselarena.
Ibilgailuak gasolio egarri diren arren, EBko findegietan gasolina gehiago ekoizten dute diesela baino, eta azken urteetan sektore horrek izandako gainbeherak —hamalau findegi itxi dituzte— eragin du inportazioekiko menpekotasun handiagoa izatea.
Nondik inportatzen du gasolioa EBk ?
Hori da garestitzearen beste gakoetako bat. Historikoki, Errusia izan da EBren diesel hornitzaile nagusia, gertu baitago eta gasolioa ekoizteko beharrezkoa den gasa ere erruz ekoizten baitu. Errusiak egunero milioi bat upel diesel esportatzen zituen, eta horietatik bi heren EBra eta Erresuma Batura zihoazen. Baina aurtengo otsailean, Ukrainaren inbasioa zigortzeko, debekatu egin zuen handik petrolioaren eratorriak inportatzea.
Zeharka bada ere, EBk Errusiako diesela inportatzen jarraitzen du. Izan ere, Indiak, Turkiak eta Txinako findegiek bete dute Errusiaren lekua, baina kasu askotan Errusiatik inportatu duten petrolio gordinetik dator gasolio hori. Garraio gastu handiagoak ditu gasolio horrek.
Zer gertatuko da orain?
Zaila da energiaren merkatuetan ezer iragartzea, baina badago gehiago garestitu dezakeen faktore bat: irailaren 21ean, Errusiako Gobernuak iragarri zuen diesel esportazioak eten egingo zituela. lehentasuna emateko bere merkatua hornitzeari eta han prezioak jaisteari. Errusiako Gobernuak atzo bertan esan zuen ez dakiela noiz kenduko duen debekua, baina nazioarteko analistek ez dute espero hilabete asko irautea, esportaziorik gabe, biltegiak bizkor dituelako eta, uzta bilketa amaituta, nekazariek egindako kontsumoa asko jaisten delako.
Multzo horretako bi liderrek —Errusiak eta Saudi Arabiak—egindako iragarpenak ez du oraingoz eten Brent upelak azken astean izan duen beheranzko joera. Irailaren 28an, 97,5 dolarretara iritsi zen, baina orduz gero balioa galdu du, eta atzo arratsaldean 87 dolarrean salerosten zen.
Edonola ere, azken egunotan jaitsi den moduan igo daiteke hurrengoetan, merkatua estu baitago. Eskaintza ez da gai eskaera betetzeko, Asiaren eta bereziki Txinaren petrolio egarriak aise konpentsatzen duelako Mendebaldeko herrialde gehienetan ikusten den beheranzko joera.
Goldman Sachsen azken txosten baten arabera, urteko azken hiruhilekoan merkatuak behar dituenak baino 1,1 milioi upel gutxiago izango dira egunean, eta erreserbek bete beharko dute hutsunea. Horregatik, haren analistek ehun dolar inguruko prezioak espero dituzte hurrengo hilabeteetarako, eta ez dira hori esaten duten bakarrak. Ez dute espero askoz gehiago garestitzea, horrek eskaintza ahulduko bailuke.
Paradigma aldatzen ari da
Historikoki, petrolioaren kartelak oreka bat mantendu nahi izan du: ez du upela merke nahi, horrekin diru gutxiago sartzen zaiolako, baina ezta oso garesti ere, horrek krisiak sortu eta kontsumoa txikitzen duelako eta, gainera, beste energia iturri batzuk bilatzeko pizgarria delako.
Baina idatzi gabeko arau hori moldatu beharrean daude ekoizleak, planetaren berotzea moteltzeko saihetsezina delako erregai fosilen erabilera gutxitzea. Hau da, ekoizleen mamua ate joka ari dela dagoeneko, eta ekoizleek badakitela etxean sartuko dela.
IEA Energiaren Nazioarteko Agentziak kalkulatu duenez, 2027ko joko du goia kontsumoak, eta, bizpahiru urtez egonkor egon ondoren, 2030etik aurrera behera egiten hasiko da, munduko hiru merkatu nagusietan —Txina, AEBak eta Europako Batasuna— auto elektrikoak zabaldu ahala.
Aurreikuspenetan ez da askotan fin ibiltzen IEA, baina oraingoan asko ez dela urrunduko esateko datu batzuk badaude mahai gainean: EBn, elektrikoek matrikulazioen %20ko langa gainditu zuten lehen aldiz abuztuan, eta dieselen gainetik daude. Are aurrerago doaz Txinan: irailean saldutako auto berrien %37 ziren elektriko hutsak. Saltzen den auto elektrifikatu bakoitzeko gutxitu egiten da petrolio eskaria, eta handitu, berriz, ekoizleek beren aberastasunaren iturri nagusiari lehenbailehen etekina ateratzeko grina.
Paradigmaren aldaketa datorrenez, ekoizleak petrolio upelaren prezio onargarriaren muga handitzen ari dira. Duela bost urte 60-80 dolar arteko prezioa zuen helburu Saudi Arabiak, baina orain 90-100 dolar ditu buruan.
Upela prezio horren inguruan mantentzen bada, eta kontsumoak espero duena egiten badu —105 milioi upeletara iritsi 2024-2025erako—, Riadek bere erreserbak handitu ahal izango ditu, eta horrekin finantzatuko du hidrokarburoekiko menpeko ekonomia batetik ekonomia dibertsifikatu baterako aldaketa. Horretan ari dela erakusten dute herrialdea turismora irekitzeak, atzerriko enpresetan egindako inbertsioek (Telefonica) eta haren futbol liga nazioarteko izarrez bete izanak.
