Euskal Herrian lan egiten duten Siemens Gamesako langileak eta sindikatuak azaroko egutegiari begira daude: azaroaren 15a da inbertitzaileen eguna, eta azaroaren 21a kapital merkatuaren eguna. Data horietako batean Siemens Energy taldeak etorkizuneko plana aurkeztuko du. 2017an Siemensek Gamesaren gehiengoa bereganatu zuenetik —iaz %100 erosi zuen—, hainbat albiste txar etorri dira, baina oraingoan kolpea are latzagoa izan daiteke. Siemens Energyk benetan zer asmo duen jakiteko aste gutxi falta badira ere, zantzuak oso txarrak dira. Batetik, Reuters agentziak duela bi aste aurreratu zuen lurreko haize errotak ekoizten eta diseinatzen diharduten fabrikak eta bulegoak ixtea aztertzen ari zela. Bestetik, asteon Der Spiegel aldizkariak kaleratutakoaren arabera, Siemens Energyk aurten 4.500 milioi eurotik gorako galerak espero ditu, eta errua Siemens Gamesari bota dio (4.300 milioi). Bertan aipatzen denez, Gamesa ez da taldean integratu, eta zuzendaritzarekin arazoak dituzte.

Okerrenean jartzeko motiboak badaude ere, Bruselatik etorri da itxaropen izpia asteon. Europako Batzordeak industria eolikoarentzako laguntza plana iragarri zuen asteartean. Izan ere, Siemens Gamesa ez da arazoak dituen enpresa bakarra. Europako beste bi ekoizle handiak zenbaki gorrietan dira ere: Danimarkako Vestasek iaz 1.572 milioi euro galdu zituen, eta lehen seihilekoan 99 milioi; Nordex-ek, berriz, 498 milioi iaz, eta urtarriletik ekainera 282 milioi. Kontraesana adierazgarria da. Europako Batasunaren helburua da 2030erako egun ezarritako potentzia ahalmena 204 gigawattetik 500 GWera handitzea; halaber, 2050era bitartean urtero ezartzen diren proiektu eolikoen erritmoa lau bider handitu daiteke munduan. Nola liteke, orduan, sektoreko enpresak hain gaizki izatea?

Sektorearen arazo nagusiak

Europako Batzordearen arabera, arrazoi ugari daude atzean. Batetik, industriak ez du proiektu eolikoen ikuspegi orokorrik: ez dakite EBko herrialdeetan nola hedatuko diren, eta egitasmo asko oso atzeratuta doaz osagaien garraio baimenak lortzeko prozedura konplexua delako. Bigarrenik, azken urteetako inflazio handiak eta lehengaien garestitzeak prezioen gorabeheren arriskua estaltzera behartu ditu, finantzaketa arazoak eraginez. Hirugarrenik, parke eolikoen enkanteetan prezio apalenak lehenesten dira, eta horrek Asiako lehiakideei mesede egiten die, produktuak %20 merkeagoak direlako. Horri gaineratu behar zaio susmoak daudela Txinako enpresek estatuaren laguntzari esker lehia desleiala egiten dutela. Apurka, historikoki Europako enpresek sektorean izan duten abantaila txikituz doa: 2020an, mundu mailako merkatuaren %42 zuten, eta iaz, %35.

Hala, asteon, laguntza plana iragarri du Bruselak. Lehenik, Europako Inbertsio Bankuaren bidez, bermeak handituko dira enpresek finantzaketa baldintza hobeak lor ditzaten, eta laguntza ekonomikoa bikoiztu egingo da, 1.400 milioi eurora arte. Bigarrenik, parke eolikoen enkanteak sinplifikatu nahi dituzte eta irizpide bateratuak ezarri. Prezio merkeenean oinarritu ordez, bestelako kontuak aintzat hartzea nahi dute: hala nola ingurumen estandarrak edo erresilientzia zibernetikoa. Gainera, baimenen prozedurak azkartuko dituzte.

Nahikoa izango ote da Siemens Gamesaren gain diren hodei beltzak uxatzeko? Alemaniatik zabaldu dute taldea Berlingo gobernuarekin negoziatzen ari dela milaka milioi euroren bermeak, bankuen finantzaketa lortzen laguntzeko. Nafarroan ondorioztatu dute Gamesa erreskatatzeko erabiliko duela, baina urrunegi joatea da hori, Siemens Energyk bere arazoen erantzule dela egozten baitio. 2017an Gamesa beretu zuenetik, errentagarria izateari utzi dio. Ordutik, Agoizko (Nafarroa) fabrika itxi eta ehunka langile kaleratu ditu, eta lau presidente izan ditu. Denborak erakutsi du Euskal Herrian sektore estrategiko bateko ikur nagusia saltzea ez zela batere erabaki estrategikoa izan. Ea azaroan guztiz damutzeko arrazoirik ez den.

Europako Batasunak, AEBek, Txinak eta beste herrialde askok karbonoan neutroak izatea lortu nahi dute 2050erako, eta tartean da Japonia ere; mundu osoan buruhauste bilakatu da energiaren garestitzea, Errusiak Ukrainan eginiko inbasioak eta nazioarteko egoerak bultzatua. Hori ikusita, hidrogenoak interes handiagoa piztu du, hurrengo energia iturri nagusia izan daitekeelakoan. Joan den hamarkadan, Japoniak zehaztu zuen hidrogeno garbia funtsezkoa izango zela karbonoan neutroa izatea lortu nahi bazuen 2050erako. Eta, erregai garbiaren hornikuntza eraginkorra izango dela bermatzeko, produktu errentagarriak inportatu asmo ditu atzerritik. Hori dela eta, azken hilabete eta urteetan, energiaren arloko Japoniako zenbait enpresa garrantzitsuk gobernuaren beraren parte hartzea, babesa eta diru laguntzak baliatuta nazioarteko aliantzak osatu dituzte energia iturri berri hori garatzeko.

Japonian udan argitaratu dute energiari buruzko azken liburu zuria: hidrogenoa material ezinbestekotzat jo dute zenbait sektoretan deskarbonizazioa bultzatzeko. Hidrogenoak, enpresa eta etxeetarako energia garbia sortzeko ez ezik, ibilgailuak mugiarazteko ere balio du. Gainera, hidrogenoaren bitartez erregai sintetikoak eta amoniakoa erabiltzen hastea ere sustatu nahi du gobernuak. Karbono dioxidoa birziklatzeko ere erabil daiteke hidrogenoa; metodoetako batean, metanol berriztagarria ekoizten da karbono dioxidotik eta hidrogenotik abiatuta, hura erregai edo produktu kimiko gisa erabiltzea jasangarriagoa baita beste aukera batzuen aldean.

Abangoardian den hiria

Kobe hiria da nagusi hidrogenoaren sustapenean eta ezartzeko lanean: 2030erako berotegi gasak %46 murrizteko apustua egin du, eta espero du karbono aztarna zero izatea 2050erako. Kansai eskualdean dago hiri hori, eta energiarekin zerikusia duten hainbat enpresak dute egoitza han. Abian jarri dute Hydrogen Smart City Kobe egitasmoa, eta industriaren sektorea, mundu akademikoa eta gobernua batu egin dira, hidrogenoari esker gizarte deskarbonizatu bat sortzeko elkarlanean. Horretarako, martxan jarri dituzte egitasmo aitzindari batzuk, hala nola hidrogeno estazioak eraikitzea eta enpresa pribatuei laguntzak ematea garapen teknologikorako.

Kobek plan anbiziotsuak ditu etorkizuneko energia erabiltzeko eta karbono aztarna txikitzeko. Horretarako abiatutako azken egitasmoa proiektu berri bat da: ur zikinak tratatzeko Higashinadako plantan biogasaren bitartez sortutako argindarra erabilita, hidrogenoa ekoiztuko dute. Proiektu horretan jasotzen denez, hidrogeno estazio bat eraikiko dute tratamendu plantaren ondoan, eta espero dute urtean 6.000 metro kubo hidrogeno sortzeko gai izango dela ohiko martxan badabil. Estazioa datorren urteko apirilean hastekoa da operazioak egiten.

Hyogo prefekturako hiriburua izateagatik da ezaguna Kobe, eta hango portuko eremua eta aireportua dagoen uhartea garrantzia hartzen ari dira karbono isurietan neutraltasuna lortzeko egitasmoei dagokienez. Eremu horiek emankorrak dira hidrogenoarekin lotutako garapen proiektuak egiteko, eta karbonoan neutroa izatea dute helburu, eta berotegi gasik ez isurtzea han. Kobe hiria prest dago energia garbiak erabiltzen hasteko ardura hartzeko eta ingurumenean inpaktu txikiagoa izateko. Era berean, hiri eredugarri bilakatu da etorkizun jasangarriago baterako trantsizioan berritzailea izateagatik, ahaztu gabe lehendik ere ospe handia zuela hango txahalkiak, bikaina baita.

Garraioan dago gakoa

2020an, Kawasaki Heavy Industries enpresak terminal bat eraiki zuen Kobeko aireportuko uhartean, hidrogeno likidoa garraiatzeko; 2021ean, berriz, hidrogeno likidoa garraiatzeko munduko lehen ontzia egin zuen: Suiso Frontier. 2022ko otsailean, Australian ekoitzitako hidrogenoa Japoniara garraiatzea lortu zuten ontzi hori baliatuz. Suiso Frontier ontziak zenbait depositu ditu hidrogeno likidoa biltzeko, eta horrek modua ematen du hidrogeno asko eta modu seguruan garraiatzeko distantzia luzeetan; izan ere, hidrogenoak, -235 graduraino hoztuz gero, askoz bolumen txikiagoa hartzen du: gas egoeran dagoenean baino 800 aldiz txikiagoa.

Hidrogenoa banatzeko nazioarteko kate handi bat sortzea ezinbestekoa da hidrogenoa ardatz energetikotzat daukan gizarte bat garatu ahal izateko. Proiektu horrek arrakasta izan du, nazioarteko industriaren arreta ere erakartzeraino, eta argi erakusten du Japonia dela nagusi nazioartean hidrogenoari lotutako estrategiei dagokienez. Arrakasta horri erantzuteko, Kawasaki Heavy Industries enpresak hidrogeno likidoa garraiatzeko itsasontzi handiak garatu nahi ditu orain arlo komertzialean. Hidrogeno garraioaren kostua merkatzea du helburu: 2020an, kilogramoko hemezortzi euro kostatzen zen, erregai fosilen antzera, eta 2050erako bi euro inguru kostatuko da. Japoniako Gobernuak eta enpresa parte hartzaileek itxaropen osoa dute horretan, eta uste dute funtsezkoa izango dela Japonia munduan nagusi izan dadin hidrogeno estrategietan.

Iwatani enpresa ere liderra da arlo horretan: badira laurogei urte baino gehiago hidrogenoaren negozioaren fase guztietan sartuta dabilela, fabrikaziotik hasi eta garraioraino, bilketaraino eta hornikuntzaraino, eta ospe handia du Japonian eta mundu osoan, aitzindaria izan baita hidrogenoa industria arloan erabiltzen. Enpresak %70eko parte hartzea du hidrogeno salmenten merkatu nazionalean, eta hura da hidrogeno likidoaren Japoniako hornitzaile bakarra, %100eko merkatu kuota baitu. Iwatanik hiru planta ditu Japonian hidrogeno likidoa ekoizteko: haietako bat, zentrala, Osakan dago, eta urtean 120 milioi metro kubiko hidrogeno ekoizteko gai da.

Hondakin plastikoek ingurumenean sortzen duten kutsadurari aurre egiteko eta baliabide ziklo bat ezartzeko asmoz, Iwatanik hidrogenoa ekoizten hasi nahi du hondakin plastikoetatik abiatuta, 2020ko hamarkadaren erdialdean edo. Beste kide batzuekin egingo du proiektua, besteak beste JGC Holdingsekin, eta asmoa da urtero 11.000 tona hidrogeno ekoiztea Nagoyako portuaren inguruan, etxe eta fabriketatik lortutako plastikoak errez; gero, hidrogeno hori portuaren eremuko energia plantetara eta fabriketara eraman nahi dute, hodiak eta beste metodo batzuk erabilita.

Japonia hidrogeno bidezko ibilgailuak erabiltzen has dadin, ezinbestekoa da hidrogeno hornikuntzarako azpiegitura bat sortzea, eta, beraz, hidrogeno zerbitzuguneak eraikitzen ari dira Japonia osoan. Iwatanik hainbat motatako hidrogeno zerbitzuguneak ditu: mugikorrak, autobusentzat eginak, komenentziako dendetakoak, aireportuetakoak eta autozerbitzuetakoak, besteak beste. Hori dela eta, malgutasuna du zerbitzuguneak eraikitzeko eta martxan jartzeko orduan, tokian tokiko beharrei erantzuteko modua baitauka.

Zerbitzugune mugikor batek ibilgailu bat hidrogenoz hornitzeko behar den guztia dauka, eta, mugikorra izateaz gainera, gailu finko batek hartzen duen tokiaren %30 inguru hartzen du, eta hura eraikitzeko ere denbora gutxiago behar da: finkoa eraikitzeko behar den denboraren %60 inguru. Iwatanik Amagasakin jarri zuen Japoniako lehen hidrogeno zerbitzugune komertziala, 2014an, eta, gaur egun, beste 53 ditu Japonian, eta bost AEBetan. Etorkizunean bestelako hidrogeno zerbitzugune batzuk ere sortu nahi dituzte, teknologia hori darabilten kamioi eta autobusek ere erabil ditzaten, eskaria gero eta handiagoa baita.

Fumio Kishida lehen ministroa buru duen gobernuak erabaki zuen hiru milioi tonaraino handituko zuela herrialdearen hidrogeno hornidura 2030erako, eta hogei milioi tonaraino 2050erako. Ekainean, gobernu zentralak iragarri zuen 100.000 milioi euro baino gehiagoren inbertsioak egingo dituztela hidrogeno hornikuntzarako; datozen hamabost urteetan egingo dituzte, bai sektore publikoak eta bai pribatuak, eta, hala, hidrogenoa erabiltzea sustatuko da, eta deskarbonizazioa bizkortu. Oinarrizko Hidrogeno Estrategian bilduta dagoenez ministroen kontseiluko bilera batean berrikusi eta onartu zuten, herrialdeak asko handitu nahi du bere hidrogeno hornidura: orain, bi milioi tona ditu, eta 2040rako halako sei izatea nahi du, hamabi milioi inguru. Badirudi Japoniak gero eta gertuago duela neutraltasun klimatikoa erdiestea eta karbono aztarnarik ez uztea.

LAUDIO. Salmenta handiak, irabazi mardulak eta eskaera oparoak. Edozein enpresaren ametsetako kontuak aurkeztu ditu Tubacexek, eta Jesus Esmoris kontseilari ordezkaria ez da saiatu gustura dagoela ezkutatzen, nabarmendu baitu emaitzak «historikoak» direla.

Bi urte igaro dira Tubacex zortzi hilabetez gerarazi zuen greba amaitu zenetik, eta orduan ataka zailean zegoen enpresa hori bera esne mamitan dago orain. Arrazoien artean dago erregai fosilen prezioak asko igo izana, eta, horrekin batera, hidrokarburo konpainiek petrolioa eta gasa ustiatzeko inbertsioak handitu izana.

Horiek hala, Arabako multinazionalak 641,9 milioi euroren salmentak egin ditu urtarriletik irailera (+%21,8), eta, amortizazioak, zorrak eta zergak kitatu ondoren, 27,8 milioi euroren irabazi garbia geratu zaio, iaz baino %63,5 handiagoa.

Gainera, datorren urtea ere ona izateko sustrai sendoak ditu Tubacexek, eskaera zorroa beteta baitauka: 1.630 milioi euroren eskariak ditu.

Eskaera horietako asko trantsizio energetikoarekin lotuta dauden proiektuetarako direla nabarmendu du konpainiak, hala nola AEBetan CO2a biltzeko proiektuetarako.

Euskal Herria irla bat balitz eta eskura dituen baliabide naturalak erabili beharko balitu bizirauteko, zein izan beharko litzateke bere gehieneko populazioa?». Galdera kasik «probokatibo» hori plazaratu zuen Igor Etxabe Iruretagoiena EHUko irakasle eta ikerlariak atzo, Ekonomialari Euskaldunen III. Biltzarrean. Ez zuen kopuru jakinik eman, baina kolpetik eraitsi zuen hazkunde demografikoaren iritzi aski orokortua. Izan ere, zera defendatu zuen: ariketa hori egiteak bere horretan eskatzen duela beharrezkoa dela populazioari buruzko neurri batzuk hartzea. «Ezin diogu inolako mugarik gabe hazten utzi, baliabideak ere ezin ditugulako esponentzialki hazi».

Oinarrizko burujabetza ekonomikoaz jardun zuten UEU Udako Euskal Unibertsitateak eta Ekonomialari Euskal Elkargoak antolatutako topaketan. Gasteizen, Euskaltziandiaren egoitzan egin zuten, Napoleonen etxea deritzan eraikinean. Datu hori baliatu zuen atarikoan Oskar Arantzabal UEUko ekonomia arduradunak gogorarazteko Euskal Herriak ez duela erabakitzeko gaitasunik herri batentzat estrategikoak diren alorretan: «Inguratuta baino hesituta gaude, eta corralito-ak ez dira onak». Menpeko ez izateko egiturez eta politikez jabetzearen beharraz ohartarazi zuen: «Biltzar honen asmoa da abiapuntu izatea etxe berri baterako, hipotekarik eta corralito-rik gabe».

Bide horretan, Etxaberen arabera, ezinbestekoa da populazioaren eta baliabide naturalen arteko oreka bilatu eta «eraginkortasunez» kudeatzea. Izan ere, ohartarazi zuen azken urteetako jaiotza tasaren batez bestekoarekin jarraituz gero ezinezkoa izango litzatekeela irautea. «Bitarteko gutxiagorekin emaitza berdinak lortzeko moduak bilatu behar ditugu», esan zuen.

Horretarako, populazioaren hazkundea kontrolatzeko neurriak hartu behar direla nabarmendu zuen. Baina aurrez jaiotzari, heriotzari eta migrazioari buruz gogoeta egitea proposatu zuen, demografiari lotutako «mitoak eratsiz» eta «kontsumismo basatiaren atzaparretatik ihes» eginda betiere.

Edonola ere, Etxabek berak aitortu zuen iritzi orokorraren kontrakoa izan daitekeela bere diskurtsoa, hedabideek ez ezik, erakunde publikoek ere hizpide dutelako azkenaldian jaiotza tasa suspertzearen gaia, dela zenbait sektorek langile falta dutela esaten dutelako, dela pentsio sistemaren bideragarritasuna ezbaian jartzen dutelako. Bada, horri erantzunez, zera nabarmendu zuen Etxabek: «Gutxiago eta gutxiagorekin ere hobeto bizi gaitezke, eta horretaz ez da hitz egiten».

Naturari bizkar emanda

Uraren eta haren kudeaketaren inguruan jardun zuen Iñaki Antiguedad geologoak eta EHUko irakasleak. Kritiko azaldu zen urari buruz gizarteak duen heziketaz eta kulturaz; izan ere, adierazi zuen herritar gehienek uraren zikloaren eskema «sinplea» baino ez dutela ezagutzen: «Ur kultura bakoak gara; ez dakigu zer den uraren zikloa». Horregatik, okerreko erabakitzat jo zuen uraren kudeaketa soilik «mugitzen den ur horretara» mugatzea, hots, ibaietara eta urtegietara mugatzea. Antiguedadek gogorarazi zuen euria lurralde baten gainean egiten duela, eta, beraz, kudeaketa gainazal osoa kontuan hartuta egin behar dela: «Aldatu behar dugu ikuspegia».

Bada, uraren kudeaketaz baino uraren «gobernantzaz» hitz egiteko abagunea dela defendatu zuen. Izan ere, ohartarazi zuen klima aldaketak prezipitazioetan ez ezik, tenperaturaren igoeran ere eragingo duela, eta ohartarazi zuen horrek ur emarietan baino arazo larriagoak ekar ditzakeela uraren ziklo guztian. Edan baino gehiago, «jan» egiten dugulako ura, elikagaien bidez.

Ildo horretan mintzatu zen Unai Pascual BC3 eta Ikerbasqueko ikerlaria ere, klima aldaketaz eta bioaniztasunaren krisiaz hitz egitean. Gaitzetsi zuen gizartea naturarekiko «konexioa» pixkanaka galtzen ari dela, hari bizkarra emanda bizitzeraino. Horri egotzi zion, hain zuzen, egun munduak bizi duen «krisi ekosoziala»: natur balioen galerari. «Balioez hitz egiten dugunean harreman balioez hitz egin behar dugu. Ekonomiak sarri ez dio garrantzirik ematen horri, zaila delako kuantifikatzen. Baina natur kapitalarekiko dugun harremana islatzen du», esan zuen.

Pascualek gogora ekarri zuen ekonomia, gizartea eta ingurumena eskutik doazela, eta, beraz, sistema bera «errotik» aldatu ezean, ezinezkoa izango dela krisi hori gainditzea.

Errealitatetik egiten

Burujabetzarako bidean, egin beharrekoez gain, egiten ari direnez ere jardun zuten topaketan. Kasu praktikoak erakutsi zituzten, hain zuzen ere, bertatik eta bertarako egitea posible dela erakusteko. Euskal Laborantza Ganbera izan zen horietako bat. 2005an eratu zuten elkartea, lurraldetasuna oinarri hartuta, nekazaritza ekoizpen herrikoia eta irakunkorra lantzeko helburuarekin.

Energia Gara Nafarroa izan zen bestea, energia alorreko oligopolioen alternatiba gisa eratutako kooperatiba. Energia berriztagrriak eta kudeaketa demokratikoa ditu oinarri elkarteak.

La Euskadiko Anbulantzien Enpresa Elkarteak salatu du sindikatuek ez dutela negoziatzeko borondaterik, beste greba bat berretsi dutenak.Empresarial De Ambulancias Del País Vasco denuncia la “ausencia de voluntad negociadora” por parte de los sindicatos, que confirman una nueva huelga.

Euskadin sortutako lehen satelitea 2024an jaurtiko dute espaziora. LUR-1 proiektua Added Value Solutions (AVS) enpresa garatzen ari da, Arabako Parke Teknologikoan, Miñaon, duela hiru urtetik.

Europako funtsak enpresetan banatzeko eskualdeetako gobernuak aktibatzeko eskatu du Azpiazuk. Ogasun sailburuak ohartarazi du benetako arriskua dagoela euskal enpresek Europako SEM funtsak eskuratzeko aukera galtzeko.

Mecanerreko langileek Eusko Legebiltzarrera eraman zuten atzo protesta. Stellantis multinazionalak Urdulizko (Bizkaia) fabrika itxi asmo du, eta hango ordezkariak Vox ez beste talde politiko guztiekin bildu ziren, eta azaldu zieten enpresa «bideragarria» dela, datuek erakusten dutela hori. Izan ere, gogorarazi zieten multinazionalak 600.000 eurotik gora irabazi dituela azken urteen.

Seigarren greba eguna izan zuten atzo, eta manifestazioa egin zuten Gasteizen, autogintzako multinazionalak lantegia itxi eta 148 langile kaleratu asmo dituela salatzeko. ELAren arabera, langile guztiek egin zuten bat lanuztearekin. Bada, sindikatuaren ustez, beharginek beren lanpostua defendatzeko ageri duten aldartearen erakusle da hori. Izan ere, sinetsita daude enpresaren itxiera saihestu daitekeela.

Erakunde publikoen inplikazioa eskatu zuten horretarako, baina. Mezu hori bera helarazi zuen ELAk ere. Mecaner ixtea ez onartzeko eskatu zieten agintariei, eta horretarako urratsak egitea. Bitartean, enpleguaren alde mobilizatzen jarraituko dutela ohartarazi zuten, eta greba protestarako tresna gisa erabiliko dutela.

Enpresako kontseilari delegatuak ziurtatu du azkeneraino joango dela Gobernuaren ezohiko zergaren aurkako borrokan, bai Espainiako Justizian, bai Europakoan. Repsolek 2.785 milioi euroko irabazi garbiak izan ditu urteko lehen 9 hilabeteotan.

Europako Banku Zentralak etenaldi bat iragarri du interes tasen igoeran, 2023ko urriaren 26an. Frankfurt utzita, Atenasen egingo dute gaurko bilera, diru politikaz eztabaidatzeko.