Auto gutxiago saltzen ari dira duela urtebete baino; joera ezaguna zen, azken hilabeteek utzitako datuei esker, eta horregatik jarri du martxan Eusko Jaurlaritzak Renove plana. Pizgarri hori, ordea, ez da nahikoa izan gainbehera geratzeko, baina bai galgatzeko. Izan ere, Hego Euskal Herrian, autoen matrikulazioek %4,5 egin dute behera urtarriletik martxora, baina hilabete bakoitzak emandakoari erreparatu behar zaio Renove planaren eraginkortasuna aztertzeko: Ilbeltzean %14,4 jaitsi ziren salmentak, Gasteizko gobernuaren eskumeneko hiru lurraldeak kontuan hartuta, eta otsailean, %18,7. Baina zer gertatu da martxoan? Salmentak %21,2 igo direla 2018ko martxoarekin alderatuta. Kontua da martxoko igoera hori ez dela nahikoa izan aurreko bi hilabeteetako galerak orekatzeko. Horregatik, Renove plana ez da gai izan matrikulazioen beheranzko joera iraultzeko, baina apaldu du behintzat.

Dena den, Anfac, Faconauto eta Ganvam patronalek emandako datuek alde handiak islatzen dituzte lurraldetik lurraldera. Gipuzkoan (%30, 1.397 auto) eta Bizkaian (%23, 2.258 auto) auto matrikulazioak nabarmen igo dira; Araban (%0,4, 639), berriz, merkatua laua geratu da urte arteko datuan; eta Nafarroan (-%21,9, 913) gainbehera handia egon da. Han ez dute Renove planaren galga eduki, eta datu horrek argi erakusten du pizgarriaren eragina.

Elektrikoak eta hibridoak

Horiek horrela, Gipuzkoa da urte hasieratik hona salmentak igo dituen lurralde bakarra; 3.336 auto matrikulatu dira, %2,5 gehiago; Bizkaian, 5.159 auto matrikulatu dituzte (-%4); Araban, 1.494 (-%14); eta Nafarroan, 3.117 (-%6,7). Datu horiek islatzen dute Hego Euskal Herrian 13.206 auto matrikulatu direla urtarriletik martxora; hau da,-%4,5, aurreko urteko epe berarekin alderatuz.

Bestalde, Espainiako autogintzaren patronalen datuek beste joera argi batzuk islatzen dituzte: dieselaren gainbehera geraezina da, eta gasolinak gero eta nagusitasun handiagoa du, nahiz eta Renove planak eragin handia izan duen motor alternatiboen merkatuan. Multzo horretan sartzen dira auto elektrikoak, hibridoak eta hitrogenoa baliatzen dutenak. Bada, Araba, Bizkai eta Gipuzkoako datuak bateratuta, %193 igo dira salmentak (540 ibilgailu matrikulatuta) iazko martxoaren aldean. Renove planak multzo horretakoei laguntzen die gehien: 2.500 eta 3.000 euro arteko kopurua eskaintzen die trukean hamar urte baino zaharragoa den autoa uzten dutenei, hura txatarra bihurtzeko.

Halere, laguntzak alde batera utzita, gasolina da motorrik salduena gaur egun, eta urteko lehen hiruhilekoaren datuei begiratu baino ez dago nagusitasun hori berresteko: %10,5 igo dira gasolina autoen salmentak Araba, Bizkai eta Gipuzkoako matrikulazioak batuz, iazko epe berarekin konparatuz gero. Diesel motorreko matrikulazioek, aldiz, %36,8 egin dute behera. Hala, saldutako hamar auto berritatik zazpik gasolina motorra daramate Hego Euskal Herrian.

Patronalen arabera, joera hori antzekoa da Espainiako merkatu osoan. Era berean, garbi geratu da Jaurlaritzaren Renove planaren eragina bi merkatuen eboluzioari erreparatuz gero. Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan, matrikulazioek %21,2 egin dute gora, eta Espainiako merkatuan negatiboa izan da eboluzioa (-%4,3).

Gaur bertan, Espaniako Gobernuak Moves plana jarriko du martxan auto elektrikoen salmentak bultzatzeko, eta sektoreko patronalek esperantza txiki bat dute pizgarri horretan. Auto berrien erosketa 6.500 euro arteko kopuruarekin laguntzen du planak, baina soilik motor elektrikoa badute.

Euskal Herriko pentsiodunek Eusko Legebiltzarreko eta Diputatuen Kongresuko alderdi politiko guztiei igorriko diete beren aldarrikapenen dokumentua.

2018ko Errentako kanpaina Gipuzkoan 2019ko apirilaren 1etik aurrera. Onarpenak, berriz, apirilaren 8tik uztailaren 1era arte egin ahal izango dira.

Nafarroako Aldizkari Ofizialak 39 lanpostuko lan eskaintza publikoa (LEP) argitaratu du gaur Foru Gobernurako, informatika sistemetako teknikariei zuzenduta.

Gipuzkoako adinekoen egoitzetako langileek lanuzte berriei ekingo dizkiete. Maiatzaren 10era bitartean, guztira, 27 greba-egun egingo dituzte.

1. Noiz izan da bideoklub batera joan zaren azken aldia? Zer da hori?

2. Nerabe lotsagabe hori! Baina, baina… ez dakit zer den eta.

3. Filmak alokatzeko dendak, noski. Eta zertarako nahi dugu hori Netflix badago?

4. Bada, horregatik galdetzen nuen, streaming-ak desagerrarazi egin dituelako. Ez denak, ez pentsa, Oregonen (AEB) Blockbuster kate ahaltsua izan zenaren azken bideoklubak eutsi egiten dio inbaditzaileari.

5. Baina ez al duzu esan ez dakizula zer diren bideoklubak? Eta zuk sinetsi egin duzu, inuzente hori… VHS eta DVD zer diren ere badakit, baita euskarri batetik bestera pasatu zenean bideoklubek eutsi egin ziotela ere. Baina streaming plataformak iritsi zirenetik bideoklubak iraganeko kontuak dira.

6. Eta zer da Oregonen zabalik dagoen bideoklub horrena, argiuste hori? Blockbuster bideokluben konpainiarik handiena izan zen munduan 1990eko hamarkadan. 9.000 denda baino gehiago izan zituen, eta ba al dakizu zenbat gelditzen diren?

7. Bakarra esan duzu, ezta? Ez, bi geratzen dira.

8. Adarra jotzen ari zara berriro? Pixka bat… Oregongo dendaren arduradunak kontatu du Twitterren Australiako azken Blockbusterrak itxi egingo duela egun batzuk barru, eta, bai, egun gutxian bakarra izango da, baina oraindik bi dira. «Gure Blockbusterra da munduko azkena», idatzi du estatubatuarrak.

9. Eta 9.000 denda baino gehiago izan zituela esan duzu? Bai, eta horietan 84.300 langilek jarduten zuten, harik eta 2004an gain behera joan zen arte. Urte horretan merkaturatu zuten lehen smartphone-a; Youtube jaio zen, Facebook eta Twitter, eta Netflixek bazituen milioi bat bezero.

10. Eta nolatan ez zuen jakin Blockbusterrek merkatu berrian lehiatzen? Saiatu zen bideoklub bat on line jartzen, baina pare bat urte geroago Amazon video iritsi zen, eta, ordutik, streaming bidezko kontsumoa igo eta igo besterik ez da egin, eta bideoklubak eta zinema aretoak itxi eta itxi baino ez dira egin.

11. Erromantizismo guztia galdu du zinemak… Zuretzat erromantizismoa eta niretzat streaming plataformen erosotasuna. Ikusiko dugu etxean zeinen erromantiko jartzen zaren Games of Thrones-en azken denboraldia hasten denean hamabost egun barru.

12. Albiste txarrak dauzkat zuretzat… Zer?

13. HBO go plataforman emango dute, eta ez Netflixen. Hurrengo batean hobeto aukeratu zuk eta zure lagunak, kar-kar-kar… Tira, hori ez da izango arazo handia nerabe azkarrontzat. Berdin zaigu HBO go, Netflix, Amazon Prime Video edota serieen negozioaren gurdira igo nahi duen azkena: Apple Tv+. Guk badakigu mugitzen sarean. Zuk ere bai…? Kar-kar-kar.

13. Ez dut beharrik ere, zu nire etxean bizi zaren bitartean… Ongi da, amore ematen dut: nahi dituzun serie guztiak jarriko dizkizut ikusgai, baina zuk ez utzi Netflixen kuota pagatzeari, e?

Iratik zerbitzari lana aurkitu du jatetxe batean, langabezian hilabete batzuk egin ondoren. Kontratu partziala egin diote lau orduko lanaldirako, baina egunero ia sei ordu inguru egiten ditu. Ez dizkiote aparteko ordu horiek ordaintzen, ezta beltzean ere. Irati ahalezko langilea da, noski, baina lan egoera bidegabe hori ez; lan ordutegiekin lotutako abusuak asko zabaldu baitira prekaritatearen olatuarekin batera, eta batez ere merkataritzaren, ostalaritzaren eta eraikuntzaren sektoreetan dira ohikoak gehiegikeriak lanaldietan. Enpresarien abusu horiek buka daitezen Espainiako Gobernuak onartu du hil honetan lanaldiaren erregistroaren derrigortasuna jasotzen duen dekretua, eta, Kongresuko Diputazio Iraunkorraren tramitea gainditzen badu, maiatzaren 12an jarriko da martxan. Hau da, enpresa guztiek beren beharginen lanaldien erregistro bat eraman beharko dute, eta datu horiek eskuragarri egongo dira lau urteko epe batez Lan Ikuskaritzarentzat eta langileentzat eurentzat. Erregistro horretan azaldu beharko dira behargin guztien lanaldiaren hasiera eta bukaera orduak, lan kontratuek jasotakoarekin bat datozen ala ez aztertzeko.

Baina bat da asmoa eta bestea eraginkorra izatea ekinbidean. Onartzekoa den lanaldiaren erregistroaren legea gai izango ote da langileen ordutegi errealak islatzeko eta gehiegizko lanaldien abusuari etena jartzeko? Itxura guztien arabera, ez. Eta argumentu sendoak dituzte sindikatuek esateko Pedro Sanchezen gobernuak onartu duen dekretua «erabat urardotu» dela azkenean. Lehen-lehenak derrigortasunarekin dauka lotura. Idatziak ez du ezarri erregistro sistema zurrun bat; negoziazio kolektiboaren esparruan enpresak eta sindikatuek adosten dutenari eman dio lehentasuna. Aldeen akordio horiek ezarriko dute, beraz, erregistro hori egiteko modua. Esaterako, lanaldien erregistroa fitxatzeko sistema fisiko baten bidez egingo ote den (argazkikoaren antzera) edo beste sistema baten bidez, adibidez, langileek orri batean sinaturik maiztasun jakin batekin. Baina PPren azken lan erreformaren izpirituari leial, akordiorik ez badago, enpresarien esku utzi du erabakitzeko gaitasuna PSOEren dekretuak.

Orri bat sinatzeko

Alegia, erregistro horren derrigortasunari izkin egiteko aukera handiak egon daitezke enpresa gehienetan. Zergatik? Irati ahalezko zerbitzariak onartu badu lau orduko kontratuarekin sei inguruan aritzea, nekez pentsa daitekeelako gaindituko duela halako egoera onartzera eraman duen beldurra, orri batean bere sinadura jartzea eskatzen diotenean noizean behin. Orri horretan, jakina, azalduko da kontratuarekin bat datorren lanaldia, egia izan ala ez. Horregatik, tramite huts bihur daiteke kontua.

«Sanchezen gobernuak uko egin dio lan erreformaren alde okerrenak kentzeari. Testuinguru horretan ulertu behar da dekretu urardotu hau», dio Pello Igeregi ELAko negoziazio kolektiboko arduradunak. «Ordu estrak kobratzeko arazo larriak daude, eta hori gertatzen da prekaritatea legeztatu dutelako». Igeregik azaldu du enpresek beren aldeko malgutasuna lortzeko erraztasun handiak izan dituztela 2012ko lan erreformaz geroztik, lanaldi partzialak bolo-bolo baliatu dituztela, eta horiek direla bide ematen dutenak lanaldien inguruko lege urratzeak egunero gerta daitezen. «Eremu batzuetan oso orokorra da lanaldi partzialeko kontratuak egin, eta gero ordu gehiago egin beharra. Krisiaz geroztik ,izugarri handitu dira lanaldi partzialeko enpleguak, eta ez da kasualitatea».

Maiatzaren 12an indarrean sartzekoa den legeak zigorrak ezartzen dizkie lanaldiaren erregistroa egiten ez duten enpresei, lege hauste larritzat jotzen delako. Baina isunaren kopuruak malguak dira, 626 eurotik 6.250 eurora artekoak, eta sindikatuek aurreikusi dute hainbat enpresak nahiago izango dutela isunak ordaindu, merkeagoa aterako zaielako. «Ordu estrak ez ordaintzea erabat zabaldurik dago, eta langile gehienek beldur diote hori salatzeari», dio ELAko zuzendaritzako kideak. «Langile asko daude beren lanordu asko doan ematen dituztenak, eta egoera hori ez da aldatuko lege berri honengatik». Zergatik uste duen hori Pello Igeregik? «Jasotzen den erregistroa enpresak berak kontrolatu ahal izango duelako; sindikatuekin ez dutelako zertan adostu».

Eta konparazio bat egiten hasita, kamioilariena aipatu du sindikalistak. Uste du takografoaren kasuan inori ez zaiola burutik pasatu metodologian askatasuna ematea. «Hori behar bezala kontrolatzen dela jakiteko modu zorrotza ezarrita dago; lanaldiaren kasuan, berriz, ez dago bermerik». Kontua da hainbat sektoretan oso nabarmena dela legea hausten dela; esaterako, eraikuntzan. ELAk bertatik bertara ikusi ditu urraketa horiek azken urteetan. «Horregatik, administrazio publikoei sarritan eskatu diegu tornuak jartzeko obren sarreretan». Baina ez da bakarrik eraikuntza. Ostalaritzan eta merkataritzan ere asko gertatzen da, eta bankaren esparruan ere bai, Igeregik dioenez.

Patronala ez dago alde

Patronalak ez du begi onez ikusi lanaldiak erregistratu beharra, «konplexua eta garestia» delako enpresarientzat. Cebek Bizkaiko patronalak uste du ez datorrela bat lan egiteko modu berriekin. Gogoratu du gero eta sarriago gertatzen dela leku jakin batean egon behar ez izatea lanorduetan; etxetik lan egitea, adibidez.

Argi dago enplegu desberdin asko daudela, eta haiek gauzatzeko baldintza anitz, eta batzuetan errazagoa izan daitekeela ordutegien kontrola edukitzea besteetan baino. Dena den, soldatapekoek musu truk eman behar izaten dituzten ordu asko sektore jakinetan gertatzen dira, eta haiei muga jartzeko irtenbide teknologiko ugari daudela gogoratu dute Lan Ikuskaritzan.

LABeko Ekintza Sindikaleko idazkari Xabier Ugartemendiak esan dio BERRIAri propaganda hutsa ere izan daitekeela Sanchezen gobernuaren dekretua, «ikusteko dagoelako oraindik onartuko duten ala ez». Hainbat eta hainbat gai erdibidean utzi ditu Sanchezek hauteskundeetara deitu aurretik, eta lanaldiaren erregistroa ere hauteskunde kanpainari begira egindako «propaganda huts bihurtu daiteke» Kongresuko Diputazio Iraunkorrak ez badu onartzen. Dena den, Ugartemendiak uste du erregistroa egiteko modua zehaztu gabe ematea «iruzurra» dela. «Ez dute arautu nola egin, ez dute esan digitalki egin behar dela, adibidez, eta nahi duenak iruzurrean jarraitzeko formulak izango ditu». LABeko kideak dio «langileek ordutegiak paper batean sinatzearekin» nahiko izango dutela enpresek legea betetzeko, eta ohartarazi du «ostalaritzan, adibidez», arrisku handia dagoela horrela egiteko. Finean, «dena oso inprobisatua» dela uste du.

Ugartemendiak gogoratu du akordiorik ez bada, patronalak erabakiko duela, «inposatuko duela», eta negoziazio kolektiboa sektore askotan blokeaturik dagoela. «Patronalaren borondatea ez da negoziazioa irekitzea, eta, guk ez badugu bultzatzen mobilizazioen bidez, ez dira negoziatuko hainbat hitzarmen handi».

Horrelako testuinguru batean, begien bistakoa da lanaldiaren erregistroa adostu dezatela aldeei eskatzeak izango duen eragina: eskasa baino eskasagoa.

Gizarte ekimeneko itunpeko ikastetxeetako ikasleen gurasoek Lan Harremanen Kontseiluarekin (LHK) hitzartutako bilerara joatea exijitu diote Kristau Eskolari.

Emmanuel Macron Frantziako presidentearen protestak Hendaiara eraman dute gaur txaleko horiek.