«Nik ez dut deus egin». Abdenabi Mellase Huerta de Peraltako enpresako langilearen hitzak dira. Bi urte eta sei hilabeteko kartzela zigorra, 2.500 euroko isuna eta Hego Euskal Herritik eta Espainiatik bost urteko kanporatzeko agindua eskatu ditu harentzat fiskaltzak. Huerta de Peralta enpresan egindako greban autoritatearen aurkako delitua egitea egozten dio. Iazko udazkenean ekin zioten Azkoiengo (Nafarroa) barazki enpresa horretako langileek protestari, lan baldintza hobeak eskatzeko eta kaleratutako lankideak berriro harrarazteko. 28 egunen ondoren utzi zuten, akordio bat lortuta. Marokoar herritartasuna du Mellasek, eta atzerritarren legeak bete-betean jotzen du. Epaiketarako datarik ez dute zehaztu.

Mellaseri babesa emateko bere aldeko kanpaina abiatu du LAB sindikatuak Abdenabi libre eta gurekin. Huerta de Peralta: borroka ez da delitua izenpean. Atzo aurkeztu zuten kanpaina Iruñeko Justizia Jauregi parean. Kanpainarekin batera, Mellaseren aldeko manifestua ere ezagutarazi zuten. Manifestua dagoeneko 60 elkarte eta 500 norbanakok baino gehiagok sinatu dute.

«Abdenabik gurekin lan egiten eta bizitzen jarraitzea nahi dugu», esan zuen Iruñea Harrera Hiria plataformako kide Begoña Huartek. «Kanpainarekin Abdenabiren aurkako kargu guztiak kentzea nahi dugu: migratzea, antolatzea eta borrokatzea ezin dira delitu izan». Houssine Yagoubi Huerta de Peraltako enpresa batzordeko lehendakari eta LABeko delegatuak salatu zuen enpresarekin hitzarmen duina lortu ondoren etorri direla isunak eta zigorrak. Auzipetuaren egoeraz ere mintzatu zen Yagoubi: «Abdenabik dio ez duela ezer egin. Gaizki dago ez duelako ezer egin, eta zigortu nahi dutelako». Mellasek berak ere hartu zuen hitza agerraldiaren ondotik: «Foruzaingoak salatu nau, baina, zin egiten dut nik ez dudala deus egin». Jasotako elkartasuna eskertu zuen.

Ostalaritza duina aldarri

Bilboko Udalak ostalaritza sektoreko hiru langileri 6.750 euroko isuna jarri izana salatu du Eragin Bilboko gazte prekarioen asanbladak. Ostalaritzako ituna azaltzen zuten afixak jartzeagatik jarri dizkie isunak udalak. Gogor salatu ditu isun horiek plataformak: «Zigor hau astakeria hutsa da, eta muga guztiak gainditzen ditu». Bilboko udalari «isun bidegabe» horiek bertan behera uzteko exijitu diote, eta azpimarratu ez dela kasualitatea udalak ostalaritzako langileak jo puntuan jartzea: «Ongi baino hobeto dakite beraien postaleko hiri hau ezin dela mantendu gure bizitzak prekarizatzen ez badira».

Bidelaguna aurkitu dute EAJk eta PSE-EEk Eusko Legebiltzarrean. Ateak ireki baitizkio PPk DSBE diru sarrerak bermatzeko errentaren erreformari, urtebete ez atzera ez aurrera egon ondoren. Testua gustuko izan ez arren, PPkoak abstenitu egin dira bozketan, eta lege proposamena tramiterako onartzea ahalbidetu dute ondorioz. Hain zuzen, PPren babesa lortu izana gaitzetsi diote EH Bilduk eta Elkarrekin Podemosek Eusko Jaurlaritzako bi alderdiei. Uda ostean ekingo dio Legebiltzarrak legegaiaren eztabaidari.

Iritziz aldatu du PPk, eta uste du garai egokia dela orain gizarte laguntzen inguruko araua moldatu eta «enplegagarritasuna helburu duen babes sistema justu bat» adosteko. Laura Garridok aitortu du ez duela gustuko proposamena; ez da «nahikoa» haren irudikoz. «Ez doa norabide egokian». Legearen erreformari ateak ireki dizkio, hala ere, eta iaz oztopatu zuena ahalbidetu du orain. Zuzenketen bidez testua aldatzen saiatuko direla adierazi du Garridok. Iñigo Urkulluri ohartarazi dio, halaber, aukeratu dezala norekin adostu nahi dituen aldaketak, ez baitute zerikusirik EH Bilduk eta popularrek defendatzen duten gizarte ereduek: «Denak ez du balio».

Oso kritiko azaldu dira oposizioko gainerako bi alderdiak. Nerea Kortajarena EH Bilduko legebiltzarkideak adierazi du ulertezina dela gaiaren inguruko akordioak erdiestea gizarte laguntzen kontrako jarrera izan duten alderdiekin, eta diskurtso «xenofoboetara» hurbiltzea egotzi die EAJri eta PSE-EEri. «Oso arriskutsua da eskuin xenofoboarekin, elektoralismoz gaiaren erabilpen ankerra egin duenarekin, bidea egitea».

Erreformaren edukia negoziatu eta adosteko borondate falta egotzi dio Kortajarenak Eusko Jaurlaritzari. Ohartarazi du, halaber, etxebizitza bakoitzean errenta bakarra jasotzeko aukerak kanpoan utz ditzakeela herritar asko, eta fokua kontrolean jarri izana kritikatu du.

Elkarrekin Podemosentzat ere testuak ez du ezertarako balio: «Hau soilik hobetu daiteke zakarrontzira botata eta berria idatzita». Tinixara Guanchek azpimarratu du indarrean dagoena baino «okerragoa» dela proposamen berria, eta eskubideak murrizten dituela salatu du. Izan ere, ordaina jasotzen dutenei sistema biometrikoen bitartez identifikatzeko aukera jasotzen du testuak, hatz marken sistema aipatu gabe, hori bai. Guanchek uste du onuradunak «kriminalizatu» egiten dituela horrek.

Eztabaida amaitu ondoren hitz egin dute Euskal Herriko eskubide sozialen gutunaren ordezkariek ere. Testuak aurrera egin izana txarretsi dute. «Herri Ekinaldi Legegilea eztabaidatzen egon beharko genuke», adierazi du Jabier Saenz bozeramaileak. Iazko urrian 51.000 sinadura aurkeztu zituzten Eusko Legebiltzarrean, baina ez ziren aintzat hartuak izan. EAJk, PSE-EEk eta PPk aurka bozkatu zuten.

Ekarpenak jasotzeko prest

EAJk eta PSE-EEk ukatu egin dute PPri «txeke zuririk» eskaini diotenik, eta «akordio zabala» lortzen saiatu direla berretsi dute. Amaia Arregi EAJko legebiltzarkideak azpimarratu du arau berria «ona eta aurrerakoia» dela. Adierazi du arauaren moldaketak gizartearen kohesioan eragingo duela, eta krisiaren ondorioak leuntzen lagunduko duela. Horrez gain, iritzi dio laguntzaren kudeaketan sortu diren «disfuntzioak» zuzentzeko ere balioko duela. Gainerako alderdiei «ausartak» izateko eskatu die, eta adostasunak bilatzeko. Testua hobetzeko ekarpenak jasotzeko prest azaldu da, «demagogia alde batera utzita».

Proposamenak gaur egungo baldintza nagusiei eusten die, baina aldaketa garrantzitsuak ditu errentaren zenbatekoaren kalkuluan. Egun, Espainiako lanbidearteko gutxieneko soldataren arabera kalkulatzen dute, baina testu berriak jasotzen duenez, oinarrizko gastuen adierazle baten bitartez egingo litzateke aurrerantzean. Adierazle hori 455 euro litzateke, eta horri osagarri ekonomikoak gehituko zaizkie. Hala, norbanakoak gehienez 659 euro kobratuko lituzke. Pentsiodunen errenta ere aparte kudeatuko da: orain baino 52 euro gehiago jasoko du bakoitzak, eta 62 euro gehiago beste batekin bizi bada.

Errenta jasotzeko gutxieneko adina 23 urte izango da, arau berriak jasotzen duenez, baina onuradunek Arabako, Bizkaiko edo Gipuzkoako udalerri batean gutxienez hiru urte erroldatuta egon beharko dute. Horrez gain, onuradunei laguntza modu mailakatuan kentzeko tresna bat ere jasotzen du testuak; ez du horretarako irizpiderik zehazten, ordea.

Abiadura handiko trena Gasteizera eramateko epeak “ez  dira betetzen ari”, salatu du Antonio Aiz Eusko Jaurlaritzako Garraio sailburuordeak. 2019ko ekainak 27.

Diru-sarrerak bermatzeko errenta (DSBE) aldatzeko, EAJren eta PSE-EEren lege-proposamenaren tramitazioa abiatzea adostu du Eusko Legebiltzarrak. 2019ko ekainak 27.

Greba Bizkaiko kirol instalazioetan: Lurraldeko igerilekuak guztiz itxita egon dira Bizkaian, kirol instalazioetan deituta dagoen 24 orduko grebagatik.

«Enpresa kultura berria soldatak murriztea da», gaitzetsi du ELAk, soldaten bilakaerari buruz egindako azterketa aurkeztean. Gipuzkoako Aldundiak argitaratutako datuak eskuan, sindikatuak ondorioztatu du 2008tik 2017ra soldatek hamar puntuko galera izan dutela erosteko ahalmenean: tarte horretan soldatak batez beste %1,9 igo dira, eta kontsumo prezioen indizea, berriz, %11,8 handitu. Gainera, aztertutako azken urtean, 2016tik 2017ra, batez besteko soldata 79 euro apaldu zen, 24.485 eurotik 24.406ra.

Hala ere, soldata batzuek hamarkada hobea izan dute beste batzuek baino. «Desberdintasunek areagotuz jarraitzen dute». Horren erakusle: gehien jasotzen duen taldeak gehiago irabazi zuen, eta gutxien irabazten zutenen taldeak, aldiz, gutxiago. Soldata txikieneko biztanleen %10ek baino 60 aldiz gehiago irabazten dute diru sarrera handieneko %10ek. 2008. urtean, arrakala hori 38,9koa izan zen.

Arrakalak

Desberdintasuna pairatzen dutenen artean emakumeak daude. Azterketaren arabera, 2017. urtean soldatapeko emakume langileek 21.007 euroko ordaina jaso zuten, eta gizonek, berriz, 28.052 eurokoa; hots, %25,1eko soldata-arrakala zegoen. Azken hamar urteetako bilakaerari begira, gizonezkoen eta emakumeen soldaten arteko alde hori murriztu egin zen 2008tik 2013ra,%28,2tik %24,6ra. Baina ordutik arrakala atzera sakondu egin da.

Etorkinak —Espainiako nazionalitatea ez dutenak— dira soldatetan arrakala nozitzen duten beste talde bat. Gipuzkoako Aldundiaren datuen arabera, «espainiar estatuko nazionalitatea duten langileek» batez beste 25.170 euroko soldata izan zuten, eta kanpoko nazionalitatekoek 12.766 euro irabazi zituzten; %49,3ko arrakala, beraz.

Gazteen hileko batez besteko soldata, berriz, 526,7 eurokoa izan zen 2017an, lanbide arteko gutxieneko soldataren azpitik oso —707,7 euro—.

Pello Igeregi ELAko arduradunak aldarrikatu du soldatak igotzeko «bide bakarra» protestak eta greba direla. «Pozik gaude oraintxe bertan greba ugari dauzkagulako martxan Euskal Herrian. Prekarizazioa balio estrategikotzat hartu duen patronal honen aurrean [Adegi], grebek erakusten dute langileak prest direla beldurrari aurre egiteko».

Lan hitzarmenaren negoziazioak desblokeatzeko grebara jo zuten atzo bi sektorek, Gipuzkoan. Lehen greba eguna izan zuten arte grafikoetan, eta hirugarrena, berriz, papergintzan. «Erabateko arrakasta» izan zuen protestak, LABen arabera, langile gehienak ez baitziren lanera azaldu. Zehazki, sindikatu horrek esan zuen paper fabrikek ez zutela ezer ekoitzi, langileen %90ek bat egin zutelako protestarekin. Arte grafikoetan, berriz, %80ko jarraipena izan zuela azaldu zuen LABek. Sektore horretan ia enpresa guztiak txikiak direla eta haietako askotan ordezkari sindikalik ez dago gogorarazi zuen LABek. Daturik ez zuen eman Adegik.

Hain zuzen ere, patronalaren Donostiako egoitza nagusira eraman zuten protesta bi sektoretako ordezkariek. Horren bitartez «benetan negoziatzea» eskatu nahi zioten ordezkari sindikalek Adegiri. Gaur, berriz, Tolosako Triangeluan batuko dira bi sektoreetako langileak, eguerdian. Bigarren greba eguna izango dute arte grafikoetako beharginek, eta hirugarrena, berriz, papergintzakoek. Datorren asterako deitu dituzte hurrengo lanuzteak.

Aldarrikapen eguna

Greba deialdirik ez dago, oraingoz, Arabako metalgintzan, baina lan hitzarmena berritzeko daukate. LABek «aldarrikapen eguna» izendatu zuen atzokoa, enpresaz enpresa aritu baitzen bere proposamenen eta eskaeren berri ematen. Gutxieneko soldata 1.200 eurokoa izatea, lanaldia murriztea, malgutasuna mugatzea, ABLEen bidezko kontratazioak txikitzea eskatu ditu, besteak beste, sindikatu horrek.

Greba luze bat egiteak kostu handiak ditu, baina baita irabaziak ere. Gipuzkoako epaitegietako eta polizia etxeetako garbitzaileen kasuan, bederatzi hilabetekoa izan da greba —2018ko irailaren 19an hasi zuten—, baina ez dute esku hutsik bukatu, beren aldarrikapen nagusia hein handi batean lortu baitute: soldatak kale garbitzaileek dituztenetara hurbiltzea. Soldata arrakala, genero arrakala ere badena, %70 murriztu dute.

«Akordioa bikaina da». Horrela definitu du ELA sindikatuak garbitzaileek lortutako lan hitzarmena. LABen, ESKren, CCOOren eta UGTren sinadura ere izango du akordio horrek. Mahaiaren beste aldean, patronalarenean, Garbialdi enpresa dago, Gipuzkoako polizia etxeak eta epaitegiak garbitzeko Eusko Jaurlaritzak kontratatutako enpresa.

Akordioaren bitartez, Garbialdik KPIaren igoera bermatuko die 2018tik 2022ra, eta, horretaz gain, %9 handituko die hileroko saria polizia etxeak garbitzen dituztenei, eta %4,5, berriz, epaitegietan aritzen direnei —soldata handiagoa dute—. Ondorioz, eraikin batzuetako zein besteetako garbitzaileek %70 murriztuko dute kale garbitzaileen soldatarekin zuten aldea. «Urrats erraldoia benetako soldata berdintasunerantz», ELAren iritziz. Orain arte, eraikin judizialetako langileek kaleko garbitzaileek baino %7 gutxiago irabazi izan dute, eta polizia etxeetakoek, %13 gutxiago.

Sektore feminizatua

Soldata arrakala generoak eragindakoa dela adierazi dute sindikatuek, eta, horregatik, garrantzia berezia eman diote azken hilabeteetako borrokari. Kale garbitzaileen %80 dira gizonezkoak, eta, kontrara, gizonak %5 baizik ez dira epaitegiak eta polizia etxeak garbitzen aritzen direnen artean.

«Garbiketako sektorean oso adierazgarria da kalean egiten den garbiketa eta lau pareten artean egiten denaren arteko aldea», gogorarazi du LABek, eta agindu du halako arrakalak gainditzeko borrokatuko dela. «Guk hor jarriko ditugu gure indar eta konpromisoa».

ELAk ere ziurtatu du «antolakuntza eta borroka» direla sektore feminizatuen baldintzak hobetzeko bidea, eta erronka horretan ez laguntzea egotzi dio Jaurlaritzario. «Greba nahi baino askoz gehiago luzatu da, hein handi batean Eusko Jaurlaritzak izan duen jarreraren ondorioz. Izugarrizko zerbitzu minimo handiak inposatu zizkigun, baita ezohiko bi garbiketa ere. Garbiketako eta zaintzako kolektiboek ez dute diskurtso feminista hutsal eta hipokri- tarik behar instituzio publikoen aldetik, ekintza feministak behar dituzte».

Akordioak beste puntu batzuk ere jasotzen ditu. Batetik, Garbialdik soldata osoaren %20 besteko gehigarri bat emango die baldintza toxiko eta lan nekagarrietan aritzen direnei. Horien artean daude ziegak, ibilgailuak edo deklarazio aretoak garbitzen dituztenak. Bestetik, itunak ultraaktibitate mugagabea izango du (indarrean izango da berria sinatu bitartean), eta ez ezartzeko aukera kendu dio enpresari.

Grebak iraun duen artean, sakon garbitu gabe egon dira Gipuzkoako ertzain etxeak eta epaitegiak, eta zabor poltsak eta zikinkeria pilatu egin dira hainbat egunetan.

Eduardo Zubiaurre enpresari gipuzkoarra izango da Confebaskeko presidente berria Roberto Larrañagaren ordez. 2019ko uztailaren 18an berretsiko dute izendapena.

Udaltzainak ezin dira behin behinean kontratu. Hala ebatzi du Auzitegi Gorenak 2019ko ekainaren 26an. Araba, Bizkaia eta Gipuzkoako 610 agenteri eragiten die epaiak.